[1] Eidem Alexandro et equi magna raritas contigit . Bucephalan[2] eum vocarunt sive ab aspectu torvo sive ab insigni taurini capitis armo inpressi[3]. XIII[4] talentis ferunt ex Philonici Pharsalii grege emptum, etiam tum puero capto eius decore. neminem hic alium quam Alexandrum regio instratu[5] ornatus[6] recepit[7] in sedem, alias[8] passim recipiens[9]. idem in proeliis memoratae cuiusdam perhibetur operae, Thebarum[10] oppugnatione vulneratus in alium transire Alexandrum non passus, multa praeterea eiusdem modi, propter quae rex defuncto ei duxit exequias urbemque tumulo circumdedit nomine eius.
[11] nec Caesaris dictatoris quemquam alium recepisse dorso[12] equus traditur, idemque similes humanis [13] pedes priores habuisse, hac effigie locatus ante Veneris Genetricis[14] aedem. fecit et Divus Augustus equo tumulum, de quo Germanici Caesaris carmen est. Agrigenti conplurium [15] equorum tumuli pyramides[16] habent. equum adamatum a Samiramide usque in[17] coitum Iuba auctor est.
[18] Scythici quidem equitatus equorum[19] gloria strepunt[20] : occiso[21] regulo ex provocatione dimicante[22] hostem[23] , cum[24] ad spoliandum venisset, ab equo eius ictibus morsuque confectum; alium detracto oculorum operimento et cognito cum matre coitu petiisse praerupta atque exanimatum. aequa[25] ex causa in Reatino agro laceratum[26] prorigam[27] invenimus[28] . namque et[29] cognationum intellectus his[30] est, atque[31] in grege prioris anni[32] sororem[33] libentius etiam quam matrem[34] equa comitatur.
[37] PRhylarchus[38] refert Centaretum[39] e Galatis, in proelio occiso Antiocho, potitum equo eius conscendisse ovantem, at ilium indignatione accensum domitis[40] frenis, ne regi posset[41], praecipitem in abrupta isse[42] exanimatumque una. Philistus a Dionysio relictum in caeno haerentem, ut se evellisset[43], secutum vestigia domini examine apium[44] iubae[45] inhaerente, eoque[46] ostento tyrannidem[47] a Dionysio occupatam[48].
Claudi Caesaris saecularium ludorum circensibus, excusso in carceribus auriga albati[57] Corace[58] , occupavere primatum [59], optinuere opponentes, effundentes omniaque contra aemulos[60] , quae debuissent peritissimo[61] auriga insistente, facientes , cum[62] puderet hominum artes[63] ab equis vinci, peracto legitimo cursu[64] ad cretam[65] stetere.
[66] maius[67] augurium apud priscos plebeis[68] circensibus excusso[69] auriga ita, ut si[70] staret[71], in Capitolium cucurrisse equos aedemque[72] ter lustrasse; maximum vero eodem pervenisse a Veis[73] cum palma et corona , effuso[74] Ratumenna[75] qui ibi vicerat, unde postea nomen portae est.
[76] Sarmatae longinquo[77]itineri[78] inedia pridie praeparant eos, potum exiguum[79] inpertientes[80], atque ita per centena milia et quinquaginta continuo cursu euntibus[81] insident.
Vivunt annis quidam quinquagenis, feminae[82] minore spatio; eaedem[83] quinquennio finem crescendi capiunt[84], mares anno addito. forma[85] equorum, quales maxime legi[86] oporteat, pulcherrime quidem Vergilio[87] vate[88] absoluta est; sed et nos diximus in libro de iaculatione equestri condito, et tere inter omnes constare video. diversa autem circo[89] ratio quaeritur. itaque cum bimi in alio subiungantur[90] imperio, non ante quinquennes[91] ibi certamen accipit[92].
[93] Partum in eo genere undenis mensibus ferunt, duodecimo gignunt. coitus verno aequinoctio bimo utrimque [94] vulgaris, sed a trimatu[95] firmior partus. generat mas ad annos XXXIII, utpote[96] cum a circo[97] post vicesimum[98] annum mittantur ad subolem[99] . Opunte[100] et ad XL[101] durasse tradunt adiutum modo in attollenda priore parte corporis.
[102][103] sed ad generandum[104] paucis animalium minor fertilitas. qua de causa intervalla admissurae dantur, nec tarmen[105] quindecim initus eiusdem anni valet tolerare. equarum libido extinguitur iuba tonsa[106]. gignunt annis omnibus ad quadragesimum. vixisse equum[107] LXXV annos[108] proditur.
[109] in hoc genere gravida [110] stans parit praeterque[111] ceteras fetum[112] diligit. et[113] sane equis amoris innasci[114] veneficium[115], hippomanes appellatum, in fronte, caricae magnitudine, colore nigro, quod statim edito partu devorat feta[116] aut[117] partum ad ubera non admittit. si quis praereptum habeat, olfactu[118] in rabiem id genus agitur. amissa[119] parentein grege armenti reliquae fetae educant orbum . terram attingere ore triduo[120] proximo quam sit genitus negant posse. quo quis acrior, in bibendo nares[121] mergit. Scythae per bella feminis uti malunt, quoniam urinam cursu non inpedito reddant.
[122][123] Constat[124] in Lusitania circa Olisiponem oppidum et Tagum amnem equas favonio flante obversas[125] animalem concipere spiritum, idque partum fieri et gigni pernicissimum ita, sed triennium vitae[126] non excedere. in eadem Hispania[127] Gallaica[128] gens est et[129] Asturica[130] ; equini generis his sunt[131] quos tieldones[132] vocamus; minore forma appellatos[133] asturcones gignunt [134], quibus non vulgaris in cursu gradus, sed mollis alterno[135] crurum explicatu[136] glomeratio, unde equis tolutim carpere[137] incursum[138] traditur[139] arte.
Equo fere qui homini morbi, praeterque vesicae conversio , sicut omnibus in genere veterino.