Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 29, Chapter 4

Text kindly provided by Perseus

De anserum honore, quem meruere Gallorum in Capitolium ascensu[1] deprehenso, diximus. eadem de[2] causa supplicia annua canes pendunt, inter aedem Iuventatis et Summani vivi in furca sabucea[3] armo[4] fixi[5]. sed plura de hoc animali dici cogunt priscorum mores.

[6] Catulos lactentes[7] adeo puros existimabant ad cibum[8], ut etiam placandis numinibus[9] hostiarum vice uterentur iis. Genitae Manae[10] catulo res divina fit, et in cenis deum etiam[11] nunc ponitur catulina[12]. aditialibus[13] quidem epulis celebrem[14] fuisse Plauti fabulae indicio sunt. sanguine canino contra toxica nihil praestantius[15] putant[16] ; vomitiones[17] quoque hoc animal monstrasse homini videtur, et alios usus ex eo mire laudatos[18] referemus suis locis. nunc ad institutum[19] ordinem pergemus.

[20] Adversus serpentium ictus[21] efficacia habentur fimum pecudis recens in vino decoctum inlitumque, mures dissecti inpositi[22]. quorum natura non est spernenda, praecipue[23] in adsensu[24] siderum, ut diximus, cum lunae[25] lumine fibrarum[26][27] numero crescente atque decrescente. tradunt Magi iocinere muris dato[28] porcis in fico sequi dantem id animal[29], in homine quoque similiter valere, sed resolvi[30] cyatho olei poto.

[31] Mustelarum duo genera; alterum silvestre, distans[32] magnitudine, Graeci vocant ictidas. harum fel contra aspidas dicitur efficax, cetero venenum. haec autem, quae in domibus nostris oberrat et[33] catulos suos, ut auctor est Cicero, cottidie transfert mutatque sedem, serpentes persequitur . ex ea inveterata sale denari pondus in[34] cyathis III[35] datur[36] percussis[37] aut ventriculus coriandro fartus[38] inveteratusque [39] et in vino potus, et catulus[40] mustelae etiam efficacius[41].

[42] Quaedam pudenda dictu tanta auctorum adseveratione commendantur, ut praeterire[43] fas non sit, siquidem illa concordia rerum aut repugnantia medicinae gignuntur, veluti cimicum, animalis foedissimi et dictu quoque fastidiendi , natura contra[44] serpentium morsus et praecipue aspidum valere dicitur, item contra venena omnia, argumento, quod dicant[45] gallinas, quo die ederint[46], non interfici ab aspide, carnesque[47] earum percussis plurimum prodesse. ex iis[48],

quae[49] tradunt, humanissimum est inlinere[50] morsibus cum sanguine testudinis, item suffitu[51] eorum abigere[52] sanguisugas [53] adhaerentes haustasque ab animalibus restinguere in potu datis[54]. quamquam et oculos[55] quidam his[56] inungunt tritis cum[57] sale et lacte[58] mulierum auresque cum melle et rosaceo admixtis. eos, qui agrestes sint et in malva nascantur, crematos, cinere permixto rosaceo, infundunt[59] auribus[60].

[61] cetera, quae de his[62] tradunt vomitionum et quartanarum remedia aliorumque morborum, quamquam ovo aut cera aut faba inclusos[63] censeant devorandos, falsa nec referenda arbitror. lethargi[64] tantum[65] medicinae cum argumento adhibent, quoniam vincatur aspidum somnifica vis[66], septenos in[67] cyatho aquae dantes, puerilibus annis quaternos .

[68] et in stranguria[69] fistulae inposuere[70]. adeo nihil parens illa rerum omnium sine ingentibus causis genuit. quin et adalligatos[71] laevo bracchio binos lana subrepta[72] pastoribus resistere nocturnis febribus prodiderunt, diurnis in russeo[73] panno[74]. rursus his adversatur scolopendra suffituque enecat[75].

[76] Aspides percussos[77] torpore et somno necant, omnium serpentium minime sanabiles. sed venenum earum, si sanguinem[78] attigit[79] aut recens vulnus, statim interemit[80] ; si[81] inveteratum ulcus, tardius. de cetero potum quantalibet [82] copia non nocet[83], non enim[84] est tabifica vis[85] ; itaque occisa morsu earum animalia cibis innoxia sunt. cunctarer[86] in[87] proferendo ex iis[88] remedio, ni[89] M. Varro LXXXIII vitae anno prodidisset[90] aspidum ictus efficacissime sanari[91] hausta a percussis ipsorum urina.

[92] Basilisci, quem etiam serpentes[93] ipsae[94] fugiunt alias[95] olfactu necantem[96], qui hominem, vel si aspiciat[97] tantum , dicitur interemere[98], sanguinem Magi miris laudibus celebrant[99] : coeuntem picis modo et colore[100], dilutum cinnabari clariorem fieri. attribuunt[101] ei[102] successus petitionum[103] a[104] potestatibus et a diis[105] etiam precum, morborum remedia [106], veneficiorum[107] amuleta[108]. quidam et[109] Saturni sanguinem appellant.

[110] Draco non habet venena. caput eius limini[111] ianuarum subditum propitiatis[112] adoratione diis fortunatam domum facere promittitur, oculis eius inveteratis et cum melle tritis inunctos[113] non expavescere[114] ad nocturnas imagines etiam pavidos, cordis pingue[115] in pelle dorcadum nervis cervinis adalligatum[116] in lacerto conferre iudiciorum victoriae plurimum[117], spondylum aditus potestatium mulcere[118], dentes eius inligatos[119] pellibus caprearum[120] cervinis nervis mites praestare dominos potestatesque exorabiles.

sed super omnia est compositio, qua invictos[121] faciunt Magorum mendacia: cauda draconis et capite, pilis leonis e fronte et medulla eiusdem, equi victoris spuma, canis ungue[122] adalligatis[123] cervino corio nervisque cervi alternatis et dorcadis. quae coarguisse[124] non minus referet[125] quam contra[126] serpentes[127] remedia demonstrasse, quoniam et[128] haec illorum[129] veneficia[130] sunt. draconum adipem venenata fugiunt, item, si uratur[131] ichneumonum; fugiunt[132][133] et urticis[134] tritis in aceto perunctos[135].

[136] Viperae[137] caput inpositum, vel alterius quam quae[138] percusserit, sine fine prodest, item si quis ipsam eam in vapore baculo[139] sustineat[140] —aiunt enim recanere[141] —, item si quis exustae eiusdem[142] cinerem[143] inlinat. reverti autem ad percussum serpentem[144] necessitate[145] naturae Nigidius auctor est. caput quidam[146] dissecant scite[147] inter aures ad eximendum[148] lapillum, quem aiunt ab ea devorari territa; alii ipso toto capite utuntur.

[149] fiunt ex vipera pastilli, qui theriaci vocantur a Graecis, ternis[150] digitis mensura[151] utrimque [152] amputatis exemptisque interaneis et livore spinae adhaerente, reliquo corpore in patina ex aqua et aneto[153] discocto spinisque exemptis et addita similagine atque ita in umbra siccatis pastillis, quibus ad multa medicamenta utuntur. significandum videtur[154] e vipera tantum hoc fieri. quidam purgatae ut supra dictum est adipem cum olei sextario[155] decocunt[156] ad dimidias; ex eo, cum opus sit, ternis stillis additis in oleum perunguntur[157], ut omnes bestiae[158] fugiant[159] eos.

[160] Praeterea constat contra omnium[161] ictus quamvis insanabiles ipsarum serpentium[162] exta inposita auxiliari[163], eosque, qui aliquando viperae iecur coctum hauserint, numquam postea[164] feriri[165] a serpente. neque anguis venenatus [166] est nisi per mensem[167] luna instigatus, et prodest[168] vivus conprehensus et[169] in aqua contusus, si foveantur ita morsus.

[170] quin et inesse ei[171] remedia multa creduntur[172], ut digeremus[173], et ideo Aesculapio dicatur. Democritus quidem monstra[174] quaedam[175] ex his[176] confingit[177], ut possint avium sermones intellegi. anguis[178] Aesculapius Epidauro Romam advectus est vulgoque pascitur[179] et in domibus, ac nisi incendiis [180] semina exurerentur[181], non esset fecunditati[182] eorum resistere[183] in orbe[184] terrarum. pulcherrimum anguium genus est quod[185] et in aqua vivit; hydri vocantur, nullo[186] serpentium inferiores veneno. horum iecur servatum [adversus[187] ] percusso[188] ab iis[189] auxilium est[190].

[191] —Scorpio[192] tritus[193] stelionum[194] veneno adversatur. fit enim e[195] stelionibus[196] malum medicamentum ; nam cum inmortuus est vino[197], faciem eorum, qui biberint[198], lentigine[199] obducit. ob[200] hoc in unguento necant eum insidiantes paelicum[201] formae. remedium est ovi luteum et mel ac[202] nitrum[203]. fel stelionum tritum in aqua mustelas congregare dicitur.

[204][205] Inter omnia venenata salamandrae scelus maximum est. cetera enim singulos feriunt, nec plures pariter interimunt[206], ut omittam, quod perire conscientia dicuntur homine percusso neque amplius admitti[207] a[208] Terra[209] ; salamandra [210] populos pariter necare[211] inprovidos[212] potest. nam si arbori[213] inrepsit, omnia poma inficit veneno et eos, qui ederint, necat frigida vi[214], nihil aconito distans;

quin immo si[215] contacto ab ea[216] ligno, lapidi[217] crusta[218] panis inponatur[219], idem veneficium[220] est vel si[221] in puteum cadat, quippe cum saliva[222] eius[223] quacumque[224] parte corporis, vel in pede imo, respersa[225] omnis in toto corpore defluat pilus. tamen talis ac tanti[226] veneni a quibusdam animalium, ut subus, manditur [227] dominante[228] eadem illa rerum dissidentia.

[229] venenum eius restingui primum omnium ab iis[230], quae vescantur illa[231], verisimile est, ex iis[232] vero, quae produntur[233], cantharidum potu[234] aut lacerta in cibo[235] sumpta. cetera adversantia diximus dicemusque suis locis. ex ipsa quae Magi tradunt contra incendia, quoniam ignes sola animalium extinguat, si[236] forent vera, iam esset[237] experta Roma[238]. Sextius venerem accendi cibo earum[239], si detractis interaneis et pedibus et capite in melle serventur, tradit negatque restingui ignem[240] ab iis.

[241] E volucribus in auxilio[242] contra serpentes primus[243][244] vultur[245] est, adnotatumque[246] minus virium esse nigris[247]. pinnarum ex alis[248] nidore, si urantur[249], fugari eas dicunt, item cor eius alitis habentes tutos esse ab impetu non solum serpentium, sed etiam ferarum latronumque et regum ira.

[250] Carnibus gallinaceorum ita, ut tepebunt avulsae, adpositis venena serpentium domantur, item cerebro in vino poto. Parthi gallinae malunt[251] cerebrum plagis inponere . ius quoque ex iis[252] potum praeclare medetur, et in multis aliis usibus mirabile. pantherae, leones[253] non attingunt perunctos eo[254], praecipue si et alium fuerit incoctum .

[255] alvum solvit validius e vetere gallinaceo, prodest et contra longinquas febres et torpentibus membris tremulisque et articulariis morbis et[256] capitis doloribus, epiphoris , inflationibus[257], fastidiis[258], incipiente[259] tenesmo, iocineri, renibus[260], vesicae, contra cruditates[261], suspiria.

[262] itaque etiam faciendi eius extant praecepta: efficacius[263] coci cum[264] olere marino aut cybio[265] aut cappari aut apio[266] aut herba Mercuriali [267][268], polypodio[269] aut[270] aneto, utilissime autem in congiis III aquae[271][272] ad III heminas cum[273] supra dictis herbis et refrigeratum sub diu dari, tempestivius[274] antecedente vomitione. non praeteribo miraculum, quamquam ad medicinam non pertinens: si auro liquescenti[275] gallinarum membra misceantur , consumunt id in se; ita hoc venenum auri est. at[276] gallinacei ipsi[277] circulo e ramentis[278] addito in collum non canunt.

Auxiliatur contra serpentes et columbarum caro recens concerpta[279] et hirundinum, bubonis pedes usti cum plumbagine[280] herba. nec omittam in hac quoque alite[281] exemplum magicae[282][283] vanitatis, quippe praeter reliqua[284] portentosa[285] mendacia[286] cor eius inpositum mammae mulieris dormientis sinistrae tradunt efficere, ut omnia secreta pronuntiet; praeterea in pugnam ferentes[287] id[288] fortiores[289] fieri.

eiusdem ovo[290] ad[291] capillum remedia demonstrant[292]. quis enim[293], quaeso, ovum bubonis umquam visere[294] potuit, cum[295] ipsam avem vidisse prodigium sit? quis[296] utique experiri et praecipue in capillo? sanguine quidem pulli bubonis etiam crispari capillum promittunt.

cuius generis prope videri possint quae tradunt et de vespertilione[297], si[298] ter circumlatus domui vivus super[299] fenestram[300] inverso capite adfigatur[301], amuletum esse, privatimque ovilibus circumlatum[302] totiens et pedibus suspensum[303] super limen[304]. sanguinem quoque eius cum carduo contra serpentium ictus inter praecipua laudant.

[305] Phalangium est Italiae ignotum et plurium[306] generum : unum simile formicae, sed multo maius[307], rufo capite, reliqua parte corporis nigra[308], albis guttis[309]. acerbior huius quam vespae ictus. vivit[310] maxime circa furnos et molas. in remedio est, si quis eiusdem generis alterum percusso ostendat[311], et ad hoc servantur mortui. inveniuntur[312] et cortices eorum, qui triti[313] et poti medentur; mustelae[314][315] catuli[316] ut[317] supra[318].

[319] aeque phalangion Graeci vocant inter genera araneorum, sed distingunt lupi nomine[320]. tertium genus est eodem phalangi[321] nomine araneus lanuginosus, grandissimo capite, quo dissecto inveniri intus[322] dicuntur[323] vermiculi duo adalligatique mulieribus pelle cervina ante solis ortum praestare, ne[324] concipiant, ut Caecilius in commentariis reliquit. vis ea annua est. quam solam ex omni atocio[325] dixisse fas sit, quoniam aliquarum fecunditas plena liberis tali venia indiget.

[326] vocatur et rhox acino[327] nigro similis, ore minimo sub alvo[328], pedibus brevissimis tamquam inperfectis[329]. dolor a morsu[330] eius qualis a scorpione , urina[331] similis aranei[332] textis. idem erat asterion[333], nisi distingueretur virgulis albis; huius morsus genua labefactat [334]. peior utroque est caeruleus, lanugine nigra, caliginem concitans et vomitus araneosos. etiamnum deterior a crabrone pinna[335] tantum differens; hic et ad maciem perducit .

[336] myrmecion, formicae similis capite[337], alvo[338] nigra[339], guttis[340] albis distinguentibus, vesparum dolore[341] torquet. tetragnathii[342] duo genera habent: peior medium caput distinguente linea alba et transversum[343] altera; hic oris[344] tumorem[345] facit. at[346] cinereus[347] posteriore parte candicans lentior, minime autem noxius eodem colore qui telas[348] muscis in parietibus latissime pandit.

[349] contra omnium morsus remedio[350] est gallinaceum [351] cerebrum cum piperis exiguo potum in posca, item formicae[352] v potae, pecudum fimi cinis inlitus[353] ex aceto et ipsi aranei[354] quicumque in oleo putrefacti.

Muris aranei morsus sanatur coagulo[355] agni e vino[356] poto[357], ungulae arietinae cinere[358] cum melle, mustelae catulo ut in serpentibus dictum est. si[359] iumenta momorderit[360], mus recens[361][362] cum sale inponitur aut fel vespertilionis ex aceto.

[363] et ipse mus araneus contra se remedio[364] est divulsus inposits . nam si praegnans[365] momordit[366], protinus dissilit. ptimum, si is[367] inponatur, qui momorderit, sed et alios ad hunc usum servant in oleo aut luto circumlitos. est et[368] contra morsum eius remedio terra ex orbita; ferunt enim non transiri[369] ab eo orbitam torpore quodam naturae.

[370] Scorpionibus contrarius maxime invicem stelio traditur, ut[371] visu quoque pavorem iis[372] adferat et torporem frigidi sudoris. itaque in oleo putrefaciunt eum et ita[373] vulnera perungunt. quidam[374] oleo illo[375] spumam argenteam decocunt ad[376] emplastri genus atque ita inlinunt. hunc Graeci coloten[377] vocant et ascalaboten[378] et galeoten[379] ; in Italia non nascitur. est enim hic plenus lentigine[380], stridoris acerbi et araneis[381] vescitur, quae omnia[382] nostris stelionibus aliena sunt.

[383] Prodest et gallinarum fimi cinis inlitus[384], draconis 15 iocur, lacerta divulsa, mus divulsus, scorpio ipse suae plagae inpositus aut assus[385] in cibo[386] sumptus aut potus[387] in[388] meri[389] cyathis II. proprium est[390] scorpionum quod manus palmam non feriunt, nec visi[391] pilos[392] attingere[393]. lapillus qualiscumque ab ea parte, qua[394] in terra erat, adpositus[395] plagae levat dolorem, item[396] testa[397], sicut erat terra[398] operta ex aliqua parte, inposita liberare dicitur—non debent respicere qui inponunt et cavere ne[399] sol aspiciat—, vermes terreni[400] triti inpositi[401].

[402] multa et alia ex his remedia sunt, propter quae in melle servantur.

Noctua apibus contraria et vespis[403] crabronibusque et sanguisugis; pici[404] quoque Martii[405] rostrum secum habentes non feriuntur ab iis[406]. adversantur[407] et locustarum minimae sine pinnis, quas[408] attelebos[409] vocant.

Est et formicarum genus venenatum, non fere[410] in Italia. solipugas[411][412] Cicero appellat, salpugas Baetica. his cor vespertilionis contrarium omnibusque formicis.

Salamandris[413] cantharidas[414] diximus resistere[415].

[416] sed [417] in his magna quaestio, quoniam ipsae venena sunt potae vesicae cum cruciatu praecipuo. Cossinum[418] equitem Romanum amicitia Neronis principis notum, cum is lichene correptus esset, vocatus[419] ex[420] Aegypto medicus ob hanc valetudinem eius a Caesare, cum cantharidum potu[421] praeparare [422] voluisset, interemit[423]. verum inlitas prodesse non dubium est cum suco taminiae[424] uvae et sebo ovis vel caprae.

[425] ipsarum cantharidum venenum in qua parte sit, non constat inter auctores. alii[426] in pedibus et in[427] capite existimant esse, alii negant. convenit tantum[428] pinnas earum auxiliari[429], in quacumque parte sit venenum. ipsae nascuntur ex vermiculo in spongea[430] maxime cynorrhodi[431], quae fit in caule, sed fecundissime in fraxino[432], ceterae[433] in alba[434] rosa, minus efficaces. potentissimae inter omnes variae luteis lineis, quas in pinnis transversas habent, pingues; multum[435] inertiores minutae, latae, pilosae; inutilissimae vero unius[436] coloris macrae.

[437] conduntur in calice fictili non picato et linteo conligato, coniecta et[438] rosa matura, et suspenduntur super acetum cum sale fervens, donec per linteolum vaporentur , postea reponuntur. vis earum adurere corpus, crustas obducere. eadem pityocampis[439] in picea[440] nascentibus, eadem bupresti, similiterque praeparantur, efficacissimae omnes ad lepras[441], lichenas. dicuntur et[442] menses ciere[443] et urinam; ideo Hippocrates et hydropicis dabat[444].

Cantharides[445] obiectae sunt Catoni Uticensi, ceu venenum vendidisset[446] in auctione[447] regia, quoniam eas HS LX addixerat.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation