Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 18, Chapter 11

Text kindly provided by Perseus

[1] Mili praecipuus ad fermenta usus e musto subacti in annuum tempus. simile fit e[2] tritici ipsius furfuribus minutis[3] et optimis e musto albo triduo maceratis[4], subactis ac sole siccatis. inde pastillos in pane faciendo dilutos cum similagine[5] seminis[6] fervefaciunt atque ita farinae miscent, sic optimum panem fieri arbitrantes. Graeci in binos[7] semodios farinae satis esse bessem[8] fermenti constituere .

et haec quidem genera vindemiis tantum fiunt; quo libeat vero tempore ex aqua hordeoque bilibres offae ferventi foco vel fictili patina torrentur cinere et carbone, usque dum rubeant. postea operiuntur in vasis, donec acescant. hinc fermentum diluitur. cum fieret autem panis hordeacius[9], ervi[10] aut cicerculae farina[11] ipse[12] fermentabatur; iustum erat II[13] librae in v[14] semodios.

nunc fermentum fit ex ipsa farina, quae subigitur priusquam addatur sal, ad pultis modum decocta et relicta, donec acescat. vulgo vero nec suffervefaciunt[15], sed tantum pridie adservata materia utuntur, palamque est naturam[16] acore fermentari, sicut evalidiora [17] esse corpora, quae fermentato pane alantur, quippe cum apud veteres ponderosissimo cuique tritico praecipua salubritas perhibita sit.

Panis ipsius varia genera persequi supervacuum videtur, alias ab[18] opsoniis appellati[19], ut ostrearii[20], alias a deliciis , ut artolagani, alias a festinatione, ut speustici[21], nec non[22] a coquendi ratione, ut furnacei vel artopticii[23] aut in clibanis[24] cocti, non pridem etiam e Parthis invecto quem aquaticum[25] vocant, quoniam aqua trahitur ad[26] tenuem[27] et spongiosam[28] inanitatem[29], alii Parthicum. summa laus siliginis bonitate et cribri tenuitate constat. quidam ex ovis aut lacte subigunt, butyro vero gentes etiam pacatae, ad[30] operis pistorii genera[31] transeunte cura.

[32] durat sua Piceno in panis inventione gratia ex alicae materia. eum[33] novem diebus maceratum[34] decumo ad speciem tractae subigunt[35] uvae passae suco, postea in furnis ollis inditum[36], quae rumpantur ibi, torrent. neque est ex eo cibus[37] nisi madefacto, quod fit lacte maxime mulso[38].

[39] Pistores Romae non fuere ad Persicum usque bellum annis ab urbe condita super DLXXX. ipsi panem faciebant Quirites, mulierumque id opus maxime[40] erat, sicut etiam nunc in plurimis gentium. artoptas iam[41] Plautus appellat in fabula, quam Aululariam[42]inscripsit[43], magna ob id concertatione[44] eruditorum, an is[45] versus poetae[46] sit illius,

certumque fit Atei Capitonis sententia cocos tum[47] panem lautioribus coquere solitos, pistoresque[48] tantum eos, qui far pisebant, nominatos. nec cocos vero habebant in servitiis, eosque ex macello conducebant. cribrorum[49] genera Galliae[50] saetis[51] equorum invenere, Hispaniae[52] lino excussoria et pollinaria[53], Aegyptus papyro[54] atque iunco.

<1> Sed inter prima dicatur et alicae ratio praestantissimae [55] saluberrimaeque[56], quae palma[57] frugum indubitata Italiae[58] contingit[59]. fit sine dubio et in Aegypto, sed admodum spernenda, in Italia vero pluribus locis, sicut Veronensi Pisanoque agro, in Campania tamen laudatissima[60]. campus est subiacens montibus nimbosis, totus[61] quidem XL p.[62] planities[63].

terra eius, ut protinus soli natura dicatur , pulverea summa, inferior bibula et pumicis vice fistul osa[64] quoque. montium culpa in bonum cedit. crebros enim imbres percolat atque transmittit, nec dilui aut madere voluit propter facilitatem[65] culturae, eadem acceptum umorem nullis fontibus reddit, sed temperate[66] concoquens[67] intra se vice suci[68] continet.

[69] seritur toto anno, panico semel , bis farre. et tamen vere segetes, quae interquievere, fundunt rosam[70] odoratiorem sativa[71]. adeo terra non cessat parere, unde volgo dictum, plus apud Campanos unguenti[72] quam apud ceteros olei fieri. quantum autem universas terras campus Campanus[73] antecedit, tantum ipsum pars eius, quae Leboriae[74] vocantur[75], quem Phlegraeum Graeci appellant. finiuntur Leboriae[76] via ab utroque latere consulari , quae a Puteolis[77] et quae a Cumis Capuam ducit.

[78] <2> Alica fit e zea, quam semen appellavimus. tunditur[79] granum eius in pila lignea, ne[80] lapidis duritia conterat,[81] mobili[82], ut notum est, pilo vinctorum poenali opera. primori inest pyxis ferrea. excussis inde[83] tunicis iterum isdem armamentis nudata conciditur medulla. ita fiunt alicae tria genera: minimum ac secundarium, grandissimum vero aphaerema appellant.

nondum habent candorem suum, quo praecellunt[84], iam tamen Alexandrinae praeferuntur[85]. postea, mirum dictu, admiscetur creta, quae transit in corpus coloremque et teneritatem adfert.

invenitur haec inter Puteolos et Neapolim in colle[86] Leucogaeo[87] appellato, extatque [88] divi Augusti decretum, quo annua ducena[89] milia Neapolitanis pro eo numerari iussit e fisco suo, colonial deducens Capuam, adiecitque causam adserendi[90], quoniam negassent Campani alicam confici sine eo metallo posse. — (In eodem reperitur et sulpur, emicantque fontes Araxi[91] oculorum claritati et volnerum medicinae dentiumque firmitati .) —

[92]<3> Alica adulterina fit maxime quidem e zea, quae in Africa degenerat. latiores eius spicae nigrioresque et brevi stipula. pisunt cum harena et sic quoque difficulter deterunt utriculos, fitque dimidia nudi mensura, posteaque gypsi pars quarta inspargitur atque, ut cohaesit, farinario cribro subcernunt. quae in eo remansit, excepticia appellatur et grandissima est. rursus, quae transit, artiore cernitur et secundaria vocatur, item[93] cribraria, quae simili modo in tertio remansit cribro angustissimo et tantum harenas transmittente.

[94] alia ratio ubique adulterandi ex tritico: candidissima et grandissima eligunt grana ac semicocta in ollis postea arefaciunt sole[95] ad dimidium[96] rursusque leviter adspersa molis frangunt. ex zea pulchrius quam e[97] tritico fit tragum[98], quamvis id alicae vitium sit. candorem autem ei[99] pro creta lactis incocti mixtura confert.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation