Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 33, Chapter 1

Text kindly provided by Perseus

[1] utinamque posset e vita in totum abdicari[2][3] [sacrum[4] fame[5], ut celeberrimi auctores dixere] proscissum[6] conviciis ab optimis quibusque et ad perniciem vitae repertum, quanto[7] feliciore aevo, cum res ipsae[8] permutabantur[9] inter sese, sicut et Troianis temporibus factitatum Homero credi convenit! ita enim, ut opinor, commercial victus gratia[10] invecta[11].

[12] alios coriis bourn, alios ferro captivisque res[13] emptitasse[14] tradit. Quare,[15] quamquam[16] ipse iam[17] mirator auri[18], pecore[19] aestimationes rerum ita fecit, ut C boum arma aurea permutasse Glaucum diceret cum[20] Diomedis armis VIIII bourn. ex qua consuetudine multa legum antiquarum pecore constat etiam Romae.

[21] Pessimum vitae scelus fecit qui[22] primus induit digitis, nec hoc[23] quis fecerit traditur. nam de Prometheo omnia fabulosa arbitror, quamquam illi quoque ferreum anulum dedit antiquitas vinculumque id, non gestamen, intellegi voluit. Midae quidem anulum, quo circumacto habentem[24] nemo cerneret, quis non etiam fabulosiorem fateatur?

[25] manus[26] et prorsus sinistrae maximam auctoritatem conciliavere auro, non quidem Romanae[27], quarum[28] in[29] more[30] ferrei[31] erant[32]ut[33] virtutis bellicae insigne. de regibus Romanis non facile dixerim. nullum habet Romuli in Capitolio statua nec praeter[34] Numae[35] Serviique Tullii alia ac ne Lucii quidem Bruti. hoc in Tarquiniis[36] maxime miror, quorum e Graecia[37] fuit origo, unde hic anulorum usus venit, quamquam etiam nunc[38] Lacedaemone[39] ferreo utuntur.

[40] sed a Prisco Tarquinio omnium primo filium, cum in praetextae annis[41] occidisset hosted, bulla aurea[42] donatum constat, unde mos bullae duravit, ut eorum, qui equo[43] meruissent, filii insigne id haberent, ceteri[44] lorum; et ideo miror Tarquinii eius statuam sine anulo esse. quamqmqua et de nomine ipso ambigi[45] video. Graeci a digitis appellavere, apud nos prisci ungulum[46] vocabant, postea et Graeci et nostri symbolum.

[47] longo certe tempore ne senatum quidem Romanum habuisse aureos manifestum est, siquidem iis[48] tantum, qui legati[49] ad exteras gentes ituri essent, anuli publice dabantur, credo, quoniam ita exterorum honoratissimi intellegebantur. neque aliis uti mos fuit quam qui[50] ex ea causa publice accepissent , volgoque sic[51] triumphabant et, cum corona ex auro Etrusca sustineretur a tergo, anulus tamen in digito ferreus erat aeque[52] triumphantis[53] et servi prae se[54] coronam sustinentis.

[55] sic triumphavit de lugurtha C.[56] Marius aureumque non ante tertium consulatum sumpsisse traditur. ii[57] quoque, qui ob legationem[58] acceperant aureos, in publico tantum utebantur iis[59], intra[60] domos vero ferreis, quo argumento etiam nunc sponsae muneris vice[61] ferreus anulus mittitur, isque[62] sine gemma. equidem[63] nec Iliacis[64] temporibus ullos fuisse anulos video. nusquam certe Homerus dicit, cum et codicillos missitatos[65] epistularum gratia indicet et conditas arcis[66] vestes[67] ac vasa aurea argenteaque et eas colligatas[68] nodi, non anuli, nota[69]. sortiri quoque contra provocationes[70] duces non anulis tradit, fabricae[71] etiam deum fibulas et alia muliebris cultus, sicut inaures, in primordio factitasse, sine mentione anulorum.

[72] et quisquis [73] primus instituit, cunctanter id fecit: laevis[74] manibus latentibusque[75] induit, cum, si[76] honos securus fuisset, dextra fuerit ostentandus. quodsi inpedimentum potuit in eo aliquod intellegi, etiam[77] serioris[78] usus[79] argumentum[80] esset[81]: mains in laeva fuisset[82], qua scutum capitur. est quidem apud eundem Homerum virorum crinibus aurum inplexum [83];[84] ideo nescio an prior usus feminis[85] coeperit.

[86] Romae ne fuit quidem aurum[87] nisi admodum exiguum longo tempore. certe cum a Gallis capta urbe pax emeretur, non plus quam mille pondo effici[88] potuere. nec[89] ignoro MM[90] pondo auri perisse[91] Pompeii[92] III[93] consulatu e[94] Capitolini lovis solio a Camillo ibi condita, et ideo a plerisque[95] existimari[96] MM pondo collata. sed quod accessit, ex[97] Gallorum praeda fuit detractumque ab iis[98] in parte

[99]captae urbis delubris—Gallos[100] cum auro pugnare[101] solitos Torquatus indicio est—; apparet ergo Gallorum templorumque tantundem nec amplius fuisse. quod quidem[102] in augurio intellectum est, cum Capitolinus duplum reddidisset . illud quoque obiter indicari[103] convenit—etiam[104] de[105] anulis[106] sermonem repetivimus[107]—, aedituum[108] custodiae eius conprehensum fracta in ore anuli gemma statim expirasse et indicium ita extinctum.

ergo ut maxime MM tantum[109] pondo, cum capta[110] est Roma, anno CCCLXIIII fuere, cum[111] iam capitum liberorum censa essent CLII[112] DLXXIII[113]. in[114] eadem post annos CCCVII quod ex Capitolinae aedis incendio[115] ceterisque omnibus delubris C. Marius filius Praeneste detulerat[116], XIIII[117] pondo, quae[118] sub eo titulo in triumpho transtulit[119] Sulla et argenti VI.[120] idem ex reliqua omni victoria pridie transtulerat auri pondo XV, argenti p. CXV.

[121] Frequentior autem usus anulorum non ante Cn. Flavium Anni[122] filium deprehenditur. hic namque publicatis diebus fastis[123], quos populus a paucis principum[124] cotidie petebat, tantam gratiam[125] plebei[126] adeptus est—libertino patre alioqui genitus et ipse scriba Appi Caeci[127], cuius hortatu exceperat[128] eos dies consultando adsidue sagaci ingenio promulgaratque[129]—, ut aedilis curulis crearetur cum Q. Anicio Praenestino, qui[130] paucis ante annis hostis fuisset, praeteritis C. Poetilio[131] et Domitio, quorum patres consules fuerant.

[132] additum Flavio, ut simul et tribunus plebei[133] esset, quo facto[134] tanta[135] indignatio[136] exarsit, ut anulos abiectos[137] in antiquissimis reperiatur analibus. fallit plerosque quod tum et equestrem ordinem id fecisse arbitrantur; etenim[138] adiectum hoc quoque sed et phaleras[139] positas[140] propterque[141] nomen equitum adiectum est, anulosque[142] depositos a nobilitate in annales relatum est, non[143] a senatu universe. hoc actum P. Sempronio[144] L[145]. Sulpicio cos.

[146] Flavius vovit[147] aedem Concordiae, si populo[148] reconciliasset ordines, et, cum ad id pecunia publice[149] non decerneretur, ex multaticia faeneratoribus condemnatis aediculam aeream fecit in Graecostasi, quae tune supra comitium erat, inciditque in tabella[150] aerea factam[151] eam[152] aedem CCIIII[153] annis[154] post Capitolinam dedicatam.

[155] id[156] a. CCCCXXXXVIIII[157] a condita urbe gestum[158] est et primum anulorum vestigium extat[159]; promiscui autem[160] usus alterum secundo Punico bello, neque enim aliter potuisset[161] trimodia[162] anulorum ilia Carthaginem ab[163] Hannibale mitti[164]. inter Caepionem[165] quoque et Drusum ex anulo in auctione venali inimicitiae coepere, unde origo socialis belli et exitia rerum[166].

[167] ne[168] tune[169] quidem omnes senatores habuere[170], utpote[171] cum memoria avorum multi praetura quoque functi[172] in ferreo consenuerint[173]— sicut Calpurnium et Manilium[174], qui legatus C. Marii fuerit[175] Iugurthino bello, Fenestella[176] tradit, et multi L. Fufidium[177] ilium, ad quem Scaurus[178] de vita sua scripsit—, in Quintiorum vero familia aurum ne feminas quidem habere mos fuerit, nullosque omnino[179] maior pars gentium hominumque , etiam qui sub imperio nostro degunt[180], hodieque[181] habeat[182]. non signat[183] oriens aut Aegyptus etiam nunc litteris contenta solis.

Multis hoc modis, ut cetera omnia, luxuria variavit[184] gemmas addendo exquisiti fulgoris censuque opimo digitos onerando[185], sicut dicemus[186] in gemmarum volumine[187] mox et effigies varias caelando, ut alibi[188] ars, alibi materia esset[189] in pretio. alias dein[190] gemmas violari nefas putavit ac, ne quis signandi causam in anulis esse intellegeret, solidas induit.

[191] quasdam vero neque ab ea parte, qua[192] digito occultantur[193], auro clusit aurumque millis[194] lapillorum vilius fecit. contra vero multi nullas admittunt gemmas auroque ipso signant. id Claudii Caesaris principatu repertum . nec non et servitia iam ferrum auro cingunt— alia per sese mero auro decorant—, cuius licentiae[195] origo nomine ipso in Samothrace[196] id institutum declarat.

[197]Singulis[198] primo digitis geri mos fuerat, qui sunt minimis proximi. sic in[199] Numae et Servi Tullii statuis videmus . postea pollici proximo induere, etiam in deorum simulacris, dein iuvit et minimo dare. Galliae Brittanniaeque medio dicuntur usae. hic nunc solus excipitur, ceteri omnes onerantur[200], atque etiam privatim articuli[201] minoribus aliis.

[202] sunt qui uni[203] tantum[204] minimo congerant, alii vero et huic tantum unum, quo signantem signent. conditus ille[205], ut res rara et iniuria usus indigna, velut e sacrario promitur, ut[206] et unum in minimo digito habuisse pretiosioris in recondite supellectilis[207] ostentatio sit[208]. iam[209] alii pondera eorum[210] ostentant. aliis plures quam unum gestare labor est, alii bratteas infercire[211] leviore materia propter casum tutius[212] gemmarum sollicitudini[213] putant, alii sub gemmis [214] venena cludunt, sicut Demosthenes summus Graeciae orator, anulosque mortis gratia habent.

[215] denique vel[216] plurima [217] opum scelera anulis fiunt. quae fuit illa vita priscorum , qualis innocentia[218], in qua nihil signabatur! nunc[219] cibi quoque ac potus anulo vindicantur a rapina. hoc profecere[220] mancipiorum legiones, in[221] domo turba externa ac iam[222] servorum quoque causa nomenclator adhibendus. aliter apud antiquos singuli Marcipores Luciporesve dominorum gentiles[223] omnem victum in promiscuo habebant, nec[224] ulla domi a domesticis custodia opus erat.

[225] nunc rapiendae conparantur epulae pariterque qui rapiant eas, et[226] claves quoque ipsas signasse[227] non est satis. gravatis somno[228] aut morientibus anuli detrahuntur, maiorque vitae ratio circa hoc instrumentum esse coepit. incertum a quo tempore, videmur tamen posse in externis[229] auctoritatem eius rei intellegere circa Polycraten Sami tyrannum[230], cui dilectus ille anulus in mare abiectus capto relatus est pisce[231], ipso[232] circiter ccxxx urbis nostrae annum interfecto. celebratior quidem usus cum faenore coepisse debet.

argumento est consuetudo volgi, ad sponsiones etiamnum[233] anulo exiliente[234], tracta ab eo tempore, quo nondum[235] erat arra[236] velocior, ut plane adfirmare possimus nummos ante apud nos, mox anulos coepisse.[237] de nummis paulo post dicetur[238].

Anuli distinxere alterum ordinem a plebe, ut semel coeperant esse celebres, sicut tunica ab anulis senatum. quamquam et hoc sero, vulgoque purpura latiore tunicae[239] usos invenimus etiam praecones, sicut patrem L. Aelii Stilonis Praeconini ob id cognominati. sed anuli plane tertium ordinem mediumque plebei[240] et patribus inseruere[241], ac[242] quod antea militares equi[243] nomen dederant , hoc nunc pecuniae indices[244] tribuunt. nec pridem id factum.

[245] divo Augusto decurias ordinante maior pars iudicum in ferreo[246] anulo fuit iique[247] non equites sed indices vocabantur. equitum nomen subsistebat in turmis equorum publicorum. iudicum quoque[248] non nisi quattuor decuriae fuere primo[249], vixque singula milia in decuriis inventa [250] sunt, nondum provinciis ad hoc munus admissis[251], servatumque in hodiernum[252] est, ne quis e novis civibus in iis[253] iudicaret[254].

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation