Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 33, Chapter 3

Text kindly provided by Perseus

Deorum honoris[1] causa in sacris nihil aliud excogitatum est quam ut auratis cornibus hostiae, maiores dumtaxat, immolarentur. sed in militia quoque in tantum adolevit haec luxuria, ut M. Bruti[2] e[3] Philippicis[4] campis epistulae reperiantur frementis[5] fibulas tribunicias ex auro[6] geri. ita[7], Hercules? idem enim[8] tu, Brute, mulierum pedibus aurum gestatum[9] tacuisti. et nos sceleris[10] arguimus ilium, qui primus auro dignitatem per anulos fecit! habeant[11] in[12] lacertis iam quidem et viri[13], quod ex[14] Dardanis venit—itaque et Dardanium[15] vocabatur; viriolae Celtice[16] dicuntur, viriae Celtiberice[17]—;

[18] habeant feminae in armillis digitisque totis, collo, auribus, spiris[19]; discurrant catenae circa latera et in secreto margaritarum sacculi e[20] collo dominarum auro[21] pendeant, ut in somno[22] quoque unionum conscientia[23] adsit: etiamne pedibus induetur[24] atque inter stolam plebemque hunc medium feminarum equestrem ordinem faciet[25]? honestius viri paedagogiis[26] id damus, balineasque [27] dives puerorum forma convertit[28].

iam vero et Harpocraten[29] statuasque Aegyptiorum numinum[30] in digitis viri quoque portare incipiunt. fuit et alia Claudii principatu differentia insolens iis[31], quibus admissiones[32] liberae[33] ius[34] dedissent[35] imaginem principis[36] ex auro in anulo gerendi magna criminum occasione, quae omnia salutaris exortus Vespasiani imperatoris abolevit aequaliter publicando principem. de anulis aureis usuque eorum hactenus sit dictum.

[37] Proximum scelus fuit[38] eius, qui primus ex auro denarium signavit, quod et ipsum latet auctore incerto. populous Romanus ne argento quidem signato ante Pyrrhum regem devictum usus est. libralis[39]—unde etiam nunc libella dicitur et dupondius[40]—adpendebatur[41] assis; quare aeris gravis poena[42] dicta, et adhuc[43] expensa in rationibus dicuntur,

[44] item inpendia[45] et dependere[46], quin et militum stipendia[47], hoc est stipis pondera[48], dispensatores, libripendes, qua consuetudine in iis[49] emptionibus, quae mancipi[50] sunt, etiam[51] nunc libra interponitur. Servius rex[52] primus signavit aes. antea rudi usos Romae Timaeus[53] tradit. signatum est nota pecudum, unde et pecunia appellata. maximus census cxx[54] assium[55] fuit illo rege, et ideo haec prima classis.

[56]—Argentum signatum[57] anno urbis CCCCLXXXV[58], Q. Ogulnio[59] C. Fabio cos., quinque annis ante primum Punicum[60] bellum. et placuit denarium[61] pro x libris aeris valere[62], quinarium[63] pro v, sestertium pro dupondio[64] ac semisse . librale[65] autem pondus aeris inminutum est[66] bello Punico primo, cum inpensis res p. non sufficeret, constitutumque ut asses sextantario pondere ferirentur. ita quinque partes lucri factae, dissolutumque aes alienum.

[67]nota aeris eius[68] fuit ex altera parte[69] lanus geminus, ex altera rostrum navis[70], in triente vero et quadrante[71] rates[72]. quadrans antea teruncius[73] vocatus a tribus unciis. postea Hannibale urguente[74] Q[75]. Fabio Maximo dictatore asses unciales [76][77] facti, placuitque denarium XVI assibus permutari, quinarium octonis, sestertium quaternis. ita res p. dimidium lucrata[78] est, in militari tamen stipendio semper denarius [79] pro x assibus datus[80] est.

[81] notae[82] argenti fuere bigae atque quadrigae; inde[83] bigati quadrigatique dicti. mox lege Papiria semunciarii[84] asses[85] facti. Livius Drusus in tribunatu plebei[86] octavam partem aeris argento[87] miscuit. is[88], qui nune victoriatus appellatur, lege Clodia[89] percussus est; antea enim[90] hic nummus ex Illyrico advectus[91] mercis loco habebatur. est autem signatus Victoria[92], et inde nomen.

—Aureus[93] nummus[94] post annos LI[95] percussus est quam argenteus ita, ut scripulum valeret sestertios[96] vicen os[97], quod efficit[98] in libram[99] ratione sestertii[100], qui tune erat[101], V???DCCLX[102]. postea placuit $X$[103]; XXXX[104] signari ex auri[105] libris, paulatimque principes inminuere pondus, et novisissime [106] Nero[107] ad xxxxv[108].

[109] Sed a nummo prima origo[110] avaritiae[111] faenore ex- [112]cogitato[113] quaestuosaque[114] segnitia, nec[115] paulatim: exarsit rabie quadam[116] non iam avaritia, sed fames[117] auri[118], utpote cum Septumuleius[119], C[120]. Gracchi familiaris, auro rependendum[121] caput eius abscisum[122] ad Opimium tulerit plumboque in os addito parricidio suo rem p. etiam circumscripserit; nec iam Quiritium aliquis[123], sed universo nomine Romano infami rex Mithridates Aquilio duci capto aurum in os infudit[124].

[125] haec parit[126] habendi cupido! pudet intuentem nomina ista, quae subinde nova Graeco sermone excogitantur [127] insperso[128] argenteis vasis auro et incluso, quibus deliciis pluris[129] veneunt[130] inaurata quam aurea, cum sciamus interdixisse castris suis Spartacum, ne quis aurum haberet aut argentum. tanto plus fuit animi fugitivis nostris!

[131]Messalla[132] orator prodidit Antonium triumvirum aureis usum vasis in omnibus obscenis desideriis, pudendo crimine etiam Cleopatrae. summa[133] apud exteros licentiae[134] fuerat Philippum regem poculo aureo pulvinis subdito dormire solitum, Hagnonem[135] Teium[136], Alexandri Magni praefectum , aureis clavis suffigere crepidas: Antonius solus[137] contumelia[138] naturae vilitatem[139] auro[140] fecit. o[141] dignum proscriptione [142], sed Spartaci[143]!

[144]Equidem miror populum Romanum victis gentibus in tributo semper argentum imperasse[145], non aurum, sicut Carthagini cum Hannibale[146] victae octingenta[147] milia, xvi[148] pondo annua in quinquaginta annos, nihil auri. nec potest videri paenuria mundi id evenisse. iam[149] Midas[150] et Croesus inrinitum possederant, iam Cyrus devicta Asia pondo XXIIII[151] invenerat praeter vasa[152] aurumque factum et in[153] eo solium, platanum, vitem[154]. qua victoria argenti D??? talentorum reportavit et craterem[155] Semiramidis, cuius pondus [156] xv talentorum[157] colligebat.

[158] talentum[159] Aegyptium pondo LXXX patere[160] M. Varro tradit. iam regnaverat in Colchis Saulaces[161] Aeetae subolis, qui terram virginem nactus plurimum auri argentique eruisse dicitur in Suanorum[162] gente[163], et alioqui velleribus aureis incluto[164] regno. et illius[165] aureae camarae[166], argenteae trabes[167] et columnae atque parastaticae narrantur victae[168] Sesostri, Aegypti regi[169] tam superbo , ut prodatur annis quibusque sorte reges singulos e subiectis[170] iungere ad currum solitus atque[171] ita triumphare[172]!

[173] Et nos fecimus quae posteri fabulosa arbitrentur[174]. Caesar, qui postea dictator fuit, primus in aedilitate munere [175] patris funebri omni apparatu harenae argenteo usus est, ferasque etiam argenteis vasis[176] incessivere tum primum noxii[177], quod iam[178] etiam in municipiis aemulantur. C. Antonius ludos scaena argentea fecit, item L. Murena[179]; Gaius[180] princeps in circo pegma duxit, in quo fuere argenti pondo CXXIIII.[181]

Claudius successor eius, cum de Brittannia triumpharet, inter coronas aureas VII[182] pondo habere quam contulisset Hispania citerior, VIIII[183] quam Gallia[184] comata, titulis indicavit. huius deinde successor Nero Pompei theatrum operuit auro in unum diem, quo[185] Tiridati Armeniae regi ostenderet[186]. et quota pars[187] ea fuit aureae domus ambientis urbem!

Auri in aerario populi R. fuere Sex. Iulio L. Aurelio cos., septem annis ante bellum Punicum tertium , pondo XVII[188] CCCCX[189], argenti XXII LXX, et in numerato [190] |LXI|[191]XXXV CCCC, Sexto lulio L. Marcio cos., hoc est[192] belli socialis initio, auri .... |XVI|[193]XX DCCCXXXI.

[194]C.[195] Caesar primo introitu urbis civili bello suo ex aerario protulit laterum aureorum XV[196], argenteorum XXX[197], et in numerato[198] |CCC|[199]. nec fuit aliis[200] temporibus res p. locupletior . intulit et[201] Aemilius[202] Paulus Perseo rege[203] victo[204] e Macedonica[205] praeda[206][207] |MMM|, a quo tempore populus Romanus [208] tributum pendere desiit.

Laquearia, quae nunc et in privatis domibus auro teguntur, post Carthaginem eversam primo[209] in Capitolio inaurata sunt censura L. Mummi. inde transiere[210] in camaras[211] quoque et parietes, qui iam et ipsi tamquam vasa inaurantur, cum varie[212] sua aetas de Catulo existimaverit , quod tegulas aereas Capitoli inaurasset.

Primos[213] inventores auri, sicut metallorum fere omnium, septimo volumine diximus. praecipuam gratiam[214] huic materiae fuisse arbitror non colore, qui clarior in argento[215] est magisque diei[216] similis, ideo[217] militaribus signis familiarior, quoniam[218] longius fulget, manifesto errore eorum, qui colorem siderum placuisse in auro arbitrantur, cum in gemma[219] aliisque rebus non sit praecipuus.

nec pondere aut facilitate materiae praelatum est ceteris metallis, cum cedat per utrumque plumbo, sed quia rerum uni nihil igne deperit, tuto[220] etiam in incendiis rogisque[221]. quin immo quo[222] saepius arsit, proficit ad bonitatem, aurique experimentum ignis[223] est, ut simili colore rubeat ignescatque [224]et[225] ipsum; obrussam[226] vocant.

[227] primum autem bonitatis argumentum quam difficillime accendi. praeterea mirum, prunae [228] violentissimi[229] ligni[230] indomitum palea citissime[231] ardescere atque, ut purgetur, cum plumbo coqui. altera causa pretii maior, quod minimum usus deterit, cum argento, aere, plumbo lineae[232] praeducantur[233] manusque sordescant decidua materia.

nec aliud laxius dilatatur aut numerosius dividitur , utpote cuius unciae in septingenas[234] quinquagenas[235] pluresque bratteas[236] quaternum utroque digitorum spargantur . crassissimae ex iis[237] Praenestinae vocantur, etiamnum [238] retinente[239] nomen Fortunae inaurato fidelissime ibi simulacro. proxima brattea quaestoria[240] appellatur.

Hispania striges[241] vocat auri parvolas massas. super[242] omnia solum in massa aut ramento[243] capitur. cum cetera in metallis reperta igni perficiantur, hoc static aurum est consummatamque [244] materiam suam[245] protinus habet[246], cum ita invenitur . haec enim inventio eius naturalis est; alia, quam[247] dicemus[248], coacta. super cetera non robigo ulla[249], non[250] aerugo, non aliud ex ipso, quod consumat[251] bonitatem minuatve pondus. iam contra salis et aceti sucos, domitores rerum, constantia[252] superat omnia, superque[253] netur[254] ac texitur lanae[255] modo vel sine lana.

[256] tunica aurea triumphasse [257] Tarquinium Priscum Verrius docet; nos vidimus Agrippinam Claudi[258] principis, edente[259] eo navalis proelii spectaculum, adsidentem[260] et[261] indutam paludamento aureo[262] textili sine alia materia. Attalicis vero iam pridem intexitur , invento regum Asiae.

[263] Marmori et iis[264], quae candefieri[265] non possunt, ovi candido inlinitur, ligno glutini ratione conposita[266]; leucophorum [267] vocant. quid[268] sit hoc aut quemadmodum fiat, suo loco docebimus. aes inaurari[269] argento vivo aut certe[270] hydrargyro legitimum erat, de quis dicemus[271] illorum [272]naturam[273][274][275] reddentes.

excogitata fraus est, namque aes[276] cruciatur in primis accensumque[277] restinguitur sale, aceto, alumine, postea exharenatur, an satis recoctum sit, splendore deprehendente, iterumque exhalatur[278] igni, ut possit edomitum mixtis pumice, alumine, argento vivo inductas accipere[279] bratteas. alumen et in purgando vim habet qualem esse diximus plumbo.[280]

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation