Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 35, Chapter 10

Text kindly provided by Perseus

descendisse hic[1] in certamen cum Zeuxide traditur et, cum ille detulisset uvas pictas tanto successu, ut in scaenam[2] aves advolarent[3], ipse detulisse linteum pictum ita veritate[4] repraesentata, ut Zeuxis[5] alitum iudicio tumens[6] flagitaret tandem remoto[7] linteo ostendi picturam[8] atque[9] intellecto errore concederet palmam ingenuo[10] pudore, quoniam ipse[11] volucres fefelliset, Parrhasius autem se artificem .

[12] fertur et postea[13] Zeuxis pinxisse puerum uvas ferentem, ad quas cum advolassent[14] aves[15], eadem ingenuitate processit iratus operi et dixit: uvas melius pinxi quam puerum, nam si et hoc[16] consummassem, aves[17] timere debuerant[18]. fecit et[19] figlina[20] opera, quae sola in Ambracia relicta sunt, cum inde Musas Fulvius Nobilior Romam transferret. Zeuxidis[21] manu Romae Helena est in Philippi porticibus, et in Concordiae delubro Marsyas religatus.

[22] Parrhasius Ephesi natus et ipse multa contulit[23]. primus symmetrian[24] picturae dedit, primus argutias voltus, elegantiam capilli, venustatem[25] oris, confessione artificum[26] in liniis[27] extremis palmam adeptus. haec est picturae[28] summa suptilitas[29]. corpora enim pingere et media rerum est quidem magni operis, sed in quo multi gloriam tulerint; extrema corporum facere et desinentis[30] picturae modum includere[31] rarum in successu artis invenitur.

[32] ambire enim se ipsa debet extremitas et sic desinere, ut promittat alia et[33] post se[34] ostendatque etiam quae occultat. hanc ei gloriam concessere Antigonus et Xenocrates, qui de pictura[35] scripsere, praedicantes quoque, non solum confitentes ;[36] et alias[37] multa graphidis[38] vestigia exstant in tabulis ac membranis eius[39], ex quibus proficere dicuntur artifices. minor tamen videtur sibi comparatus in mediis corporibus exprimendis.

[40] pinxit demon[41] Atheniensium argumento quoque ingenioso[42]. ostendebat[43] namque varium: iracundum iniustum inconstantem[44], eundem exorabilem[45] clementem misericordem; gloriosum[46] ...., excelsum humilem, ferocem fugacemque[47] et omnia pariter[48]. idem pinxit et[49] Thesea[50], quae[51] Romae in Capitolio fuit, et nauarchum[52] thoracatum, et in una tabula, quae est Rhodi[53], Meleagrum, Herculem, Persea; haec ibi ter fulmine[54] ambusta[55] neque obliterata hoc ipso miraculum auget.

[56] pinxit et archigallum, quam picturam amavit Tiberius princeps atque, ut auctor est Deculo[57], HS |LX|[58] aestimatam cubiculo suo inclusit. pinxit et Thressam[59] nutricem infantemque in manibus eius et Philiscum et Liberum patrem adstante Virtute[60], et pueros duos, in quibus spectatur[61] securitas aetatis et[62] simplicitas, item sacerdotem adstante puero cum acerra et corona.

[63] sunt et duae picturae eius nobilissimae, hoplites[64] in certamine ita decurrens, ut sudare videatur, alter arma deponens, ut anhelare[65] sentiatur. laudantur[66] et Aeneas Castorque ac Pollux in eadem tabula, item Telephus, Achilles[67], Agamemnon, Ulixes. fecundus artifex, sed quo nemo insolentius usus[68] sit gloria artis, namque et cognomina usurpavit habrodiaetum[69] se appellando aliisque versibus[70] principem artis et eam ab se consummatam, super omnia Apollinis[71] se radice ortum et Herculem, qui est Lindi, talem[72] a se pictum[73], qualem saepe in quiete vidisset, et,

[74]cum[75] magnis suffragiis superatus a Timanthe[76] esset Sami in[77] Aiace armorumque iudicio, herois nomine se moleste ferre dicebat, quod iterum ab indigno victus esset.—(Pinxit[78] et minoribus tabellis libidines[79], eo genere petulantis[80] ioci[81] se reficiens).—

[82] Nam Timanthi[83] vel plurimum adfuit ingenii[84]. eius enim est Iphigenia[85] oratorum laudibus celebrata, qua stante[86] ad aras peritura cum maestos pinxisset[87] omnes praecipueque[88] patruum[89] et tristitiae omnem imaginem consumpsisset, patris ipsius voltum[90] velavit, quem digne non poterat ostendere.

sunt et alia ingenii eius exempla[91], veluti Cyclops [92] dormiens in parvola tabella, cuius et[93] sic magnitudinem exprimere cupiens pinxit iuxta Satyros[94] thyrso[95] pollicem eius metientes[96]. atque in unius huius operibus intellegitur plus semper quam pingitur et, cum sit ars summa, ingenium tamen ultra[97] artem est. pinxit et heroa absolutissimi operis, artem ipsam complexus viros pingendi , quod opus nunc Romae in templo Pacis est[98].

[99] Euxinidas[100] hac aetate docuit Aristiden, praeclarum artificem , Eupompus[101] Pamphilum, Apellis praeceptorem. est Eupompi victor certamine gymnico[102] palmam tenens. ipsius auctoritas[103] tanta fuit, ut diviserit picturam[104]: genera[105], quae ante eum duo fuere—Helladicum[106] et Asiaticum[107] appellabant —, propter hunc, qui erat Sicyonius, diviso[108] Helladico tria facta sunt, lonicum[109], Sicyonium, Atticum.

[110] Pamphili [111] cognatio[112] et proelium ad Phliuntem[113] ac victoria[114] Atheniensium, item Ulixes[115] in rate. ipse Macedo natione[116], sed .... primus in pictura omnibus litteris eruditus[117], praecipue arithmetica[118] et geometria[119], sine quibus negabat artem[120] perfici posse, docuit neminem talento minoris— annuis[121] $X$[122] D—, quam mercedem et Apelles[123] et Melanthius[124] dedere ei[125].

[126] huius auctoritate effectum est Sicyone primum, deinde in[127] tota Graecia, ut pueri ingenui omnia ante[128] graphicen [129], hoc est picturam[130] in buxo, docerentur recipereturque [131] ars[132] ea in primum gradum liberalium. semper quidem[133] honos ei fruit, ut ingenui eam[134] exercerent, mox ut honesti[135], perpetuo interdicto ne servitia[136] docerentur. ideo[137] neque in hac[138] neque in toreutice ullius[139], qui servierit, opera celebrantur.

[140] Clari[141] et centesima septima olympiade exstitere Aetion[142] ac[143] Therimachus[144]. Aetionis[145] sunt nobiles picturae Liber pater, item Tragoedia[146] et Comoedia, Semiramis ex[147] ancilla regnum apiscens[148], anus lampadas praeferens et nova nupta verecundia notabilis.

[149] Verum[150] omnes prius genitos futurosque postea superavit Apelles Cous[151] olympiade centesima[152] duodecima. picturae[153] plura solus prope quam[154] ceteri omnes contulit[155], voluminibus etiam editis, quae doctrinam eam continent. praecipua eius in arte venustas[156] fuit, cum eadem aetate maximi pictores essent; quorum opera cum admiraretur, omnibus conlaudatis[157][158] deesse illam suam[159] venerem dicebat, quam Graeci χάριτα vocant; cetera omnia contigisse, sed hac[160] sola[161] sibi neminem parem.

[162] et aliam gloriam usurpavit, cum Protogenis[163] opus inmensi laboris ac curae[164] supra modum anxiae[165] miraretur; dixit enim omnia sibi cum illo paria[166] esse[167] aut illi meliora, sed uno se praestare, quod manum[168] de tabula sciret[169] tollere, memorabili praecepto nocere[170] saepe nimiam diligentiam[171]. fuit autem non minoris simplicitatis quam artis. Melanthio[172] dispositione[173] cedebat[174], Asclepiodoro de[175] mensuris, hoc est quanto quid a quoque[176] distare deberet[177].

Scitum[178] inter Protogenen[179] et eum quod accidit. ille[180] Rhodi vivebat[181], quo[182] cum Apelles adnavigasset, avidus cognoscendi opera eius fama tantum sibi cogniti, continuo officinam petiit. aberat ipse, sed tabulam amplae magnitudinis in machina aptatam una[183] custodiebat anus[184]. haec foris esse Protogenen respondit interrogavitque, a quo quaesitum diceret. ab hoc, inquit Apelles adreptoque[185] penicillo lineam[186] ex colore duxit summae tenuitatis per tabulam.

et[187] reverso Protogeni quae gesta erant anus indicavit . ferunt artificem protinus contemplatum[188] subtilitatem [189] dixisse Apellen[190] venisse, non cadere in alium tam absolutum opus; ipsumque alio colore tenuiorem lineam[191] in ipsa illa duxisse abeuntemque praecepisse, si redisset ille, ostenderet adiceretque hunc esse quem quaereret[192]. atque[193] ita evenit. revertit enim Apelles et vinci erubescens tertio colore lineas secuit nullum relinquens amplius subtilitati[194] locum.

at[195] Protogenes victum se confessus in portum devolavit hospitem quaerens, placuitque sic eam tabulam posteris tradi omnium quidem, sed artificum[196] praecipuo miraculo. consumptam eam[197] priore[198] incendio Caesaris domus in Palatio audio[199], spectatam Rhodi[200] ante[201], spatiose[202] nihil aliud continentem quam[203] lineas[204] visum effugientes , inter egregia multorum opera inani similem et eo ipso allicientem[205] omnique opere nobiliorem.

Apelli[206] fuit alioqui[207] perpetua consuetudo numquam tam occupatum[208] diem agendi, ut non lineam ducendo exerceret artem, quod ab eo in proverbium venit. idem perfecta opera proponebat in pergula transeuntibus atque, ipse post tabulam latens, vitia quae notarentur auscultabat[209], vulgum diligentiorem[210] iudicem quam[211] se praeferens;

[212] feruntque reprehensum a[213] sutore, quod in crepidis una[214] pauciores intus fecisset ansas, eodem postero die superbo[215] emendatione[216] pristinae admonitionis cavillante circa crus, indignatum prospexisse denuntiantem, ne supra crepidam[217] sutor iudicaret , quod et ipsum in proverbium abiit. fuit enim et comitas illi, propter quam gratior Alexandro Magno[218] frequenter in officinam ventitanti[219]—nam, ut diximus, ab[220] alio se pingi vetuerat edicto—, sed in officina imperite multa disserenti[221] silentium comiter suadebat, rideri eum dicens a pueris, qui colores tererent.

[222] tantum erat auctoritati [223] iuris in regem alioqui[224] iracundum. quamquam Alexander honorem ei[225] clarissimo perhibuit[226] exemplo. namque cum dilectam[227] sibi e[228] pallacis[229] suis praecipue[230], nomine Pancaspen[231], nudam pingi ob admirationem formae ab Apelle iussisset eumque, dum paret, captum[232] amore sensisset, dono dedit ei[233], magnus animo, maior imperio[234] sui nec minor hoc facto quam victoria alia,

quia[235] ipse[236] se vicit, nec torum[237] tantum suum, sed etiam adfectum donavit artifici, ne dilectae[238] quidem respectu[239] motus, cum[240] modo regis ea[241] fuisset, modo[242] pictoris -esset. sunt qui Venerem anadyomenen[243] ab[244] illo pictam exemplari[245] putent[246]. Apelles et in aemulis benignus Protogeni dignationem primus Rhodi constituit.

sordebat suis, ut plerumque domestica, percontantique, quanti liceret [247] opera effecta, parvum[248] nescio quid[249] dixerat, at ille[250] quinquagenis talentis poposcit famamque dispersit, se emere, ut[251] pro suis venderet. ea res concitavit[252] Rhodios ad intellegendum artificem, nec nisi augentibus pretium cessit.

Imagines[253] adeo similitudinis[254] indiscretae[255] pinxit, ut— incredibile dictu[256]—Apio[257] grammaticus scriptum reliquerit , quendam ex facie hominum[258] divinantem a (del. V2) diuinamtem V. addiuinantem Rdh v.a.S., quos metoposcopos[259] vocant, ex iis[260] dixisse aut futurae mortis annos aut praeteritae vitae[261].

non fuerat ei gratia in comitatu Alexandri cum[262] Ptolemaeo[263], quo[264] regnante Alexandriam vi tempestatis expulsus, subornato[265] fraude aemulorum piano regio invitatus[266], ad cenam venit indignantique Ptolemaeo et vocatores suos ostendenti, ut[267] diceret, a quo eorum invitatus esset, arrepto[268] carbone extincto e[269] foculo imaginem in pariete delineavit[270], adgnoscente voltum plani rege inchoatum [271] protinus.

[272] pinxit et Antigoni regis imaginem altero lumine orbati[273] primus excogitata[274] ratione vitia condendi; obliquam namque fecit, ut, quod deerat corpori[275], picturae deesse potius[276] videretur, tantumque[277] eam partem e[278] facie[279] ostendit, quam totam poterat ostendere. sunt inter opera eius[280] et exspirantium imagines. quae autem nobilissima sint, non est facile dictu[281].

[282] Venerem exeuntem e maria divus Augustus dicavit in delubro patris Caesaris, quae anadyomene vocatur, versibus Graecis tantopere[283] dum[284] laudatur, aevis[285] victa[286], sed inlustrata[287]. cuius[288] inferiorem partem corruptam qui reficeret non potuit reperiri, verum ipsa iniuria cessit in gloriam artificis. consenuit haec tabula carie, aliamque pro ea substituit Nero in[289] principatu suo Dorothei manu.

[290] Apelles inchoaverat et[291] aliam Venerem Coi[292], superaturus etiam[293] illam suam priorem. invidit mors[294] peracta parte, nec qui succederet operi[295] ad praescripta liniamenta inventus est. pinxit et Alexandrum Magnum fulmen tenentem in templo[296] Ephesiae Dianae viginti talentis auri[297]. digiti eminere videntur et fulmen extra tabulam esse—legentes[298] meminerint omnia ea quattuor coloribus facta[299]—; manipretium[300] eius tabulae[301] in nummo[302] aureo[303] mensura[304] accepit, non numero.

[305] pinxit et megabyzi[306], sacerdotis [307]Dianae Ephesiae, pompam, Clitum[308] cum equo[309] ad bellum festinantem, galeam[310] poscenti armigerum porrigentem [311]. Alexandrum et Philippum quotiens pinxerit, enumerare supervacuum[312] est. mirantur[313] eius Habronem[314] Sami[315]; Menandrum, regem Cariae[316], Rhodi[317], item Antaeum[318]; Alexandreae Gorgosthenen tragoedum[319]; Romae Castorem et Pollucem[320] cum Victoria[321] et Alexandro Magno, item Belli imaginem restrictis[322] ad terga manibus, Alexandro in curru triumphante.

quas utrasque tabulas divus Augustus in fori sui celeberrimis partibus dicaverat simplicitate moderata ; divus Claudius pluris[323] existimavit utrisque[324] excisa[325] Alexandri facie divi Augusti imagines[326] addere[327]. eiusdem arbitrantur manu[328] esse et in Dianae[329] templo Herculem aversum, ut, quod est difficillimum, faciem eius ostendat[330] verius pictura quam promittat. pinxit et heroa nudum[331] eaque pictura naturam ipsam[332] provocavit.

[333] est et equus eius, sive fuit, pictus in certamine, quo[334] iudicium ad mutas quadripedes[335] provocavit ab hominibus. namque ambitu praevalere aemulos sentiens singulorum picturas inductis[336] equis ostendit: Apellis tantum equo adhinnivere, idque et postea semper evenit[337], ut experimentum artis illud[338] ostentaretur [339].[340]

[341] fecit et Neoptolemum[342] ex equo[343] adversus Persas, Archelaum cum uxore et filia, Antigonum thoracatum[344] cum equo incedentem. peritiores artis praeferunt omnibus eius operibus[345] eundem[346] regem sedentem in[347] equo[348] et Dianam sacrificantium virginum choro mixtam, quibus vicisse Homeri versus videtur[349] id ipsum describentis. pinxit et[350] quae pingi non possunt, tonitrua, fulgetra[351] fulguraque[352];[353] Bronten,[354] Astrapen et Ceraunobolian[355] appellant.

[356]—Inventa eius et[357] ceteris profuere in arte[358]; unum imitari nemo potuit, quod absoluta opera atramento inlinebat ita tenui, ut id ipsum, cum[359] repercussum[360] claritatis[361] colorum[362]omnium[363] excitaret custodiretque a pulvere et sordibus, ad manum intuenti[364] demum appareret, sed et luminum[365] ratione magna, ne claritas colorum aciem offenderet veluti per lapidem specularem intuentibus et e[366] longinquo eadem[367] res nimis floridis coloribus austeritatem occulte daret.

[368] Aequalis eius fuit Aristides Thebanus. is omnium primus[369] animum pinxit et sensus[370] hominis expressit, quae vocant Graeci[371]ἤθη,[372] item[373] perturbationes[374], durior paulo[375] in coloribus. huius opera[376] .... oppido capto[377] ad matris morientis ex volnere mammam adrepens infans[378], intellegiturque sentire mater[379] et timere, ne emortuo e lacte[380] sanguinem [381] lambat. quam tabulam Alexander Magnus transtulerat Pellam[382] in patriam suam.

[383] idem[384] pinxit proelium cum Persis, centum homines[385] tabula ea[386] conplexus pactusque in singulos mnas[387] denas a tyranno Elatensium[388] Mnasone . pinxit et currentes quadrigas et supplicantem paene cum voce et venatores cum captura et Leontion Epicuri[389] et anapauomenen propter fratris amorem[390], item Liberum[391] et Ariadnen[392] spectatos Romae in aede Cereris[393], tragoedum et puerum in Apollinis,

[394] cuius tabulae gratia interiit[395] pictoris inscitia, cui tergendam eam[396] mandaverat M. Iunius praetor sub die ludorum Apollinarium. spectata est et in aede Fidei in Capitolio senis[397] cum lyra puerum docentis[398]. pinxit et aegrum sine fine laudatum tantumque[399] arte[400] valuit, ut Attalus rex unam tabulam eius centum talentis[401] emisse tradatur.

[402] Simul[403], ut dictum est, et Protogenes floruit. patria ei Caunus[404], gentis[405] Rhodiis[406] subiectae[407]. summa paupertas[408] initio artisque summa intentio[409] et ideo[410] minor fertilitas. quis eum docuerit, non putant constare; quidam et naves pinxisse usque ad quinquagensimum annum; argumentum esse, quod cum Athenis celeberrimo loco Minervae delubri propylon[411] pingeret, ubi fecit nobilem Paralum[412] et Hammoniada[413], quam quidam Nausicaan[414] vocant, adiecerit parvolas naves longas in iis[415], quae pictores parergia[416] appellant , ut appareret[417], a quibus initiis ad arcem ostentationis [418] opera sua pervenissent.

[419] palmam[420] habet[421] tabularum eius Ialysus[422], qui est Romae dicatus in templo Pacis. cum pingeret eum, traditur madidis[423] lupinis vixisse[424], quoniam [425]sic simul[426] et famem sustineret[427] et sitim nec[428] sensus nimia dulcedine obstrueret[429]. huic picturae quater colorem induxit ceu tria[430] subsidia[431] iniuriae et vetustatis, ut decedente [432] superiore inferior succederet. est in ea canis mire factus, ut quem pariter et casus[433] pinxerit. non iudicabat se in eo exprimere spumam anhelantis[434], cum in reliqua parte omni, quod difficillimum erat, sibi ipse satisfecisset.

displicebat autem ars[435] ipsa: nec minui poterat et videbatur nimia ac longius a veritate discedere, spumaque[436] pingi[437], non ex ore nasci. anxio animi cruciatu, cum in pictura verum esse, non verisimile vellet[438], absterserat saepius mutaveratque penicillum, nullo modo sibi adprobans. postremo iratus arti, quod intellegeretur[439], spongeam[440] inpegit inviso loco[441] tabulae. et[442] illa[443] reposuit ablatos colores qualiter cura optaverat, fecitque in picture fortuna naturam.

[444][445] hoc exemplo eius similis et Nealcen successus[446] spumae[447] equi[448] similiter spongea inpacta secutus dicitur[449], cum pingeret [450] poppyzonta[451] retinentem[452] eum[453]. ita Protogenes monstravit[454] et fortunam[455]. propter hunc Ialysum[456], ne cremaret[457] tabulam[458], Demetrius rex, cum ab ea parte sola posset[459] Rhodum[460] capere, non incendit[461], parcentemque picturae fugit[462] occasio victoriae.

erat tunc Protogenes in suburbano suo hortulo, hoc est Demetrii[463] castris[464], neque interpellatus proeliis incohata[465] opera intermisit omnino nisi accitus a rege, interrogatusque, qua fiducia extra muros ageret, respondit scire se cum Rhodiis illi bellum esse, non cum artibus. disposuit rex in tutelam eius stationes, gaudens quod manus servaret[466], quibus pepercerat, et, ne saepius avocaret,[467] ultro ad eum venit hostis relictisque victoriae suae votis inter arma et murorum ictus spectavit[468] artificem ; sequiturque tabulam illius temporis haec fama, quod eam Protogenes sub gladio pinxerit:

[469] Satyrus hic est, quem anapauomenon vocant, ne quid desit temporis eius securitati, tenentem[470] tibias. fecit et[471] Cydippen[472]et[473] Tlepolemum, Philiscum[474], tragoediarum[475] scriptorem, meditantem et athletam[476] et Antigonum regem, matrem[477] Aristotelis philosophi, qui ei suadebat, ut Alexandri Magni opera pingeret propter aeternitatem rerum—impetus animi et quaedam[478] artis libido in haec potius eum tulere—; novissime pinxit[479] Alexandrum[480] ac Pana[481]. fecit et signa ex aere, ut diximus. [482]

[483] Eadem aetate fuit[484] Asclepiodorus, quem in symmetria mirabatur Apelles. huic Mnaso[485] tyrannus pro duodecim diis[486] dedit in singulos mnas tricenas, idemque Theomnesto in singulos heroas[487] vicenas.

[488] His adnumerari debet et[489] Nicomachus[490], Aristidis[491] filius ac discipulus. pinxit raptum Proserpinae, quae tabula fuit[492] in Capitolio in Minervae delubro supra[493] aediculam Iuventatis[494], et in eodem Capitolio, quam Plancus imperator[495] posuerat, Victoria quadrigam in sublime rapiens. Ulixi[496] primus addidit pilleum[497]. pinxit[498] et Apollinem ac[499] Dianam, deumque[500] matrem in leone sedentem,

item nobiles[501] Bacchas obreptantibus[502] Satyris, Scyllamque, quae nunc est Romae in templo Pacis. nec[503] fuit alius in ea arte velocior. tradunt namque conduxisse pingendum ab Aristrato, Sicyoniorum [504] tyranno, quod is faciebat Telesti poetae monimentum praefinito die, intra quem perageretur, nec[505] multo ante venisse, tyranno in poenam accenso, paucisque diebus absolvisse et celeritate et arte[506] mira.

—Discipulos habuit Aristonem[507] fratrem et Aristiden[508] filium et Philoxenum[509] Eretrium [510], cuius tabula[511] nullis postferenda[512], Cassandro regi[513] picta, continuit Alexandri proelium cum Dario. idem pinxit et lasciviam, in qua tres Sileni comissantur[514]. hic celeritatem praeceptoris secutus breviores etiamnum quasdam picturae conpendiarias[515] invenit.

[516]—Adnumeratur his et Nicophanes[517], elegans ac[518] concinnus ita, ut[519] venustate[520] ei[521] pauci conparentur ; cothurnus[522] et[523] gravitas artis multum a Zeuxide et Apelle abest.—(Apellis discipulus Perseus, ad quem de hac[524] arte scripsit, huius[525] fuerat aetatis).—Aristidis[526] Thebani discipuli[527] fuerunt et filii Niceros[528] et Ariston, cuius est Satyrus cum scypho coronatus, discipuli Antorides[529] et Euphranor[530], de quo mox dicemus. [531]

[532] Namque subtexi par est minoris picturae celebres in penicillo, e quibus fuit Piraeicus[533] arte paucis postferendus :[534] proposito[535] nescio an distinxerit[536] se, quoniam humilia quidem secutus humilitatis tamen summam adeptus est gloriam. tonstrinas[537] sutrinasque[538] pinxit et asellos et obsonia ac similia, ob haec cognominatus rhyparographos[539], in iis[540] consummatae voluptatis[541], quippe eae pluris[542] veniere[543] quam maximae multorum.

[544] e diverso Maeniana, inquit Varro, omnia operiebat[545] Serapionis tabula sub Veteribus. hic scaenas optime pinxit, sed hominem pingere non potuit. contra Dionysius nihil aliud quam homines pinxit, ob id anthropographos[546] cognominatus.

[547] parva[548] et Callicles[549] fecit, item Calates[550] comicis tabellis, utraque Antiphilus[551]. namque[552] et Hesionam nobilem pinxit et Alexandrum ac Philippum cum Minerva, qui sunt in schola[553] in Octaviae porticibus, et in Philippi Liberum patrem, Alexandrum puerum, Hippolytum[554] tauro emisso expavescentem, in Pompeia vero Cadmum et Europen. idem iocosis[555] nomine Gryllum[556] deridiculi habitus[557] pinxit, unde id[558] genus picturae[559] grylli[560] vocantur. ipse in Aegypto natus didicit a Ctesidemo.

Decet[561] non sileri et Ardeatis templi pictorem, praesertim civitate donatur ibi et carmine[562], quod est in ipsa pictura his versibus: Dignis[563] digna[564]. Loco[565] picturis condecoravitreginae Iunonis supremi[566] coniugis templumPlautius[567] Marcus, duet Asia lata[568] esse oriundus,quem nunc et post semper ob artem hanc Ardea laudat, eaque[569] sunt scripta antiquis litteris Latinis,

[570] non fraudanda[571] et Studio[572] divi Augusti aetate, qui primus instituit amoenissimam parietum picturam, villas et porticus[573] ac topiaria[574] opera, lucos, nemora, colles, piscinas, euripos, amnes, litora[575], qualia quis optaret[576], varias ibi obambulantium species aut navigantium terraque villas adeuntium asellis aut vehiculis, iam piscantes, aucupantes[577] aut venantes aut etiam vindemiantes.

sunt in eius exemplaribus nobiles[578] palustri[579] accessu[580] villae, succollatis[581] sponsione[582] mulieribus[583] labantes[584], trepidis quae[585] feruntur, plurimae praeterea tales[586] argutiae facetissimi[587] salis[588]. idem subdialibus[589] maritimas urbes pingere instituit, blandissimo aspectu minimoque inpendio.

sed nulla gloria[590] artificum est nisi qui tabulas pinxere. eo venerabilior antiquitatis prudentia apparet. non enim parietes excolebant dominis tantum nec domos uno[591] in loco mansuras[592], quae[593] ex incendiis rapi non possent. casa[594] Protogenes contentus[595] erat in hortulo suo; nulla[596] in Apellis[597] tectoriis pictura erat. nondum libebat parietes totos tinguere [598]; omnium eorum ars urbibus excubabat, pictorque res communis terrarum erat.

—Fuit et Arellius Romae celeber paulo ante divum Augustum, ni[599] flagitio insigni corrupisset[600] artem, semper ei lenocinans[601] feminae, cuius[602] amore flagraret[603], et[604] ob id deas[605] pingens, sed dilectarum[606] imagine[607]. itaque in pictura eius scorta numerabantur.

fuit et nuper gravis ac severus idemque floridis tumidus[608] pictor Famulus[609]. huius erat Minerva spectantem spectans, quacumque aspiceretur. paucis diei horis pingebat, id quoque cum gravitate, quod semper togatus, quamquam in machinis. carcer[610] eius[611] artis[612] domus aurea fuit, e.t ideo non extant exempla alia magnopere. post eum fuere in auctoritate Cornelius Pinus et Attius[613] Priscus, qui[614] Honoris et[615] Virtutis aedes Imperatori Vespasiano Augusto[616] restituenti pinxerunt, Priscus[617] antiquis similior.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation