[1] Platoni sapientiae antistiti Dionysius tyrannus, alias saevitiae superbiaeque natus, vittatam[2] navem misit obviam, ipse quadrigis albis[3] egredientem[4] in litore excepit. viginti talentis unam orationem Isocrates vendidit. Aeschines Atheniensis summus orator, cum accusationem, qua fuerat usus, Rhodüs[5] legisset, legit et[6] defensionem Demosthenis, qua[7] in illud pulsus[8] fuerat exilium, mirantibusque tum magis fuisse miraturos dixit, si ipsum orantem audivissent, calamitate [9] testis[10] ingens factus[11] inimici.
[12] Thucydiden[13] imperatorem Athenienses in exilium egere, rerum[14] conditorem revocavere[15], eloquentiam mirati cuius virtutem damnaverant[16]. magnum et Menandro in comico socco testimonium regum Aegypti et Macedoniae contigit[17] classe et per legatos[18] petito[19], maius ex ipso, regiae fortunae praelata litterarum conscientia.
Perhibuere et Romani proceres etiam exteris[20] testimonia. Cn. Pompeius.confecto Mithridatico bello intraturus Posidonii[21] sapientiae professione clari domum forem[22] percuti de more[23] a lictore vetuit et fasces litterarum ianuae summisit is cui se oriens occidensque summiserat. Cato censorius in illa nobili[24] trium sapientiae procerum[25] ab Athenis legatione audito Carneade quam primum legatos eos censuit dimittendos , quoniam illo viro argumentante quid veri esset haut facile discerni posset.
[26] quanta morum commutatio! ille semper alioquin[27] universos ex Italia pellendos[28] censuit Graecos, at[29] pronepos eius Uticensis Cato unum[30] ex tribunatu militum philosophum, alterum ex Cypria legatione deportavit, eandemque linguam ex duobus Catonibus in[31] illo abegisse[32], in hoc importasse memorabile est.
[33] Sed et nostrorum gloriam percenseamus. prior Africanus Q. Ennii statuam sepulcro suo inponi iussit clarumque illud nomen, immo vero spolium ex tertia orbis parte raptum[34], in cinere supremo cum poetae[35] titulo legi. Divus Augustus carmina[36] Vergili cremari contra testamenti eius verecundiam vetuit, maiusque ita vati testimonium contigit[37] quam si ipse sua probavisset.
[38][39] M. Varronis[40] in bibliotheca[41], quae prima in orbe ab Asinio[42] Pollione[43] ex[44] manubiis publicata Romae est, unius[45] viventis posita imago est, haut minore, ut equidem[46] reor, gloria, principe oratore et cive ex illa ingeniorum quae tunc fuit multitudine uni hanc coronam dante quam cum eidem Magnus Pompeius piratico ex bello navalem dedit .
innumerabilia deinde sunt exempla Romana, si persequi libeat, cum plures una gens in quocumque genere eximios tulerit quam ceterae terrae. sed[47] quo te[48], M[49]. Tulli, piaculo taceam, quove maxime excellentem insigni praedicem? quo potius quam universi populi illius[50] gentium[51] amplissimi[52] testimonio, e[53] tota vita tua[54] consulatus[55] tantum operibus electis[56]?
[57] te dicente[58] legem agrariam[59], hoc est alimenta sua, abdicarunt[60] tribus; te suadente Roscio theatralis[61] auctori[62] legis[63] ignoverunt notatasque[64] se discrimine sedis[65] aequo animo tulerunt; te[66] orante[67] proscriptorum[68] liberos honores petere puduit; tuum Catilina fugit[69] ingenium[70]; tu M[71]. Antonium proscripsisti. salve primus omnium parens patriae appellate, primus in toga triumphum linguaeque[72] lauream merite[73] et facundiae Latiarumque [74] litterarum parens aeque[75] (ut dictator Caesar, hostis quondam tuus, de te scripsit) omnium triumphorum laurea[76] maiorem [77], quanto plus est ingenii Romani[78] terminos[79] in tantum promovisse quam imperii.