[1] Incolae Alpium multi populi, sed inlustres a[2] Pola ad Tergestis regionem[3] Fecusses, Subocrini, Catali[4], Menoncaleni[5] iuxtaque Carnos quondam Taurisci[6] appellati[7], nunc Norici. his contermini Raeti et Vindelici, omnes in multas[8] civitates divisi[9]. Raetos[10] Tuscorum prolemarbitrantur a Gallis pulsos duce Raeto. verso[11] deinde in[12] Italiam pectore Alpium Latini iuris[13] Euganeae[14] gentes, quarum[15] oppida XXXIIII enumerat Cato.
[16] ex iis[17] Trumplini[18], venalis cum agris suis populus, dein Camunni[19] conpluresque similes finitimis adtributi municipis. Lepontios et Salassos[20] Tauriscae[21] gentis idem Cato arhitratur; ceteri fere Lepontios relictos ex comitatu Herculis interpretatione[22] Graeci[23] nominis credunt, praeustis in transitu[24] Alpium nive membris. eiusdem exercitus et Graios fuisse Graiarum Alpium incolas praestantesque [25] genere Euganeos[26], inde tracto nomine. caput eorum Stoenos[27].
Raetorum[28] Vennonenses[29] Sarunetesque[30] ortus Rheni amnis accolunt, Lepontiorum qui Vberi[31] vocantur fontem Rhodani eodem Alpium tractu. sunt praeterea Latio donati incolae, ut Octodurenses et finitimi[32] Ceutrones[33], Cottianae civitates et Turi[34] Liguribus[35] orti, Bagienni[36] ligures et qui[37] Montani vocantur Capillatorumque plura genera ad confinium Ligustici maris.
Non alienum videtur hoc loco subicere inscriptionem e tropaeo Alpium, quae talis est:
IMP · CAESARI DIVI[38] FILIO AVG · PONT[39]. · MAX · IMP XIII · TR[40] · POT · XVII[41] · S · P · Q · R · QVOD EIVS DVCTV AVSPICIISQVE GENTES ALPINAE OMNES QVAE A MARI SVPERO AD INFERVM PERTINEBANT SVB IMPERIVM P · R · SVNT REDACTAE[42] · GENTES ALPINAE DEVICTAE TRVMPILINI [43] ·
· CAMVNNI[44] · VENOSTES · VENNONETES[45] · ISARCI[46] · BREVNI · GENAVNES[47] · FOCVNATES · VINDELICORVM GENTES QVATTVOR · COSVANETES[48] · RVCINATES · LICATES · CATENATES[49] · AMBISONTES[50] · RVGVSCI[51] · SVANETES · CALVCONES [52] · BRIXENETES[53] · LEPONTI · VBERI · NANTVATES · SEDVNI · VARAGRI[54] · SALASSI · ACITAVONES[55] · MEDVLLI · VCENNI[56] · CATVRIGES[57] · BRIGIANI · SOGIONTI[58] · BRODIONTI[59] · NEMALONI · EDENATES[60] · VESVBIANI[61] · VEAMINI · GALLITAE[62] · TRIVLLATI[63] · ECDINI[64] · VERGVNNI · EGVI · TVRI[65] · NEMATVRI[66]. ORATELLI · NERUSI · VELAVNI[67] · SVETRI.
[68] Non sunt adiectae Cottianae civitates XV[69], quae non fuerant[70] hostiles, item adtributae municipiis lege Pompeia.
Haec est Italia[71] diis sacra, hae gentes eius, haec oppida populorum. super haec Italia, quae L. Aemilio Paulo[72] C. Atilio Regulo cos[73]. nuntiato Gallico tumultu sola sine externis ullis auxiliis atque etiam tune sine Transpadanis [74] equitum LXXX[75], peditum DCC armavit, metallorum omnium fertilitate nullis cedit terris; sed interdictum id vetere consulto patrum Italiae parci iubentium.