Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 18, Chapter 25

Text kindly provided by Perseus

[1] Primum omnium dierum ipsorum annis solisque motus prope inexplicabilis ratio est, ad CCCLXV adiciente[2] anno intercalario[3] diei noctisque quadrantes. ita fit, ut tradi[4] non possint[5] certa siderum tempora. accedit confessa[6] rerum obscuritas, nunc praecurrente nec paucis diebus tempestatum significatu[7] , quod προχειμάζειν[8] Graeci vocant, nunc postveniente[9], quod[10]ἐπιχειμάζειν,[11] et plerumque alias[12]celerius[13], alias[14] tardius caeli[15] effectu ad terram deciduo: vulgo[16] serenitate reddita confectum sidus audimus .

praeterea cum omnia haec statis[17] sideribus caeloque adfixis constent, interveniunt motus[18] stellarum, grandinum , imbrium[19], et ipsi non levi effectu, ut docuimus,[20] turbantque conceptae spei ordinem. idque, ne[21] nobis tantum putemus accidere, et reliqua fallit animalia sagaciora circa hoc, ut quo vita eorum constet, aestivasque alites praeposteri[22] aut praeproperi[23] rigores necant[24], hibernas aestus.

[25]ideo Vergilius errantium quoque siderum rationem ediscendam praecipit, admonens observandum frigidae Saturni stellae transitum. sunt qui certissimum veris indicium arbitrentur ob infirmitatem animalis papiliones[26]. sed[27] eo[28] ipso anno, cum commentaremur haec, notatum est, proventum eorum[29] ter repetito[30] frigore extinctum advenasque volucres a. d. VI. kal. Febr. spem veris adtulisse mox saevissima hieme conflictatas[31].

res anceps primum omnium a caelo peti legem, deinde eam argumentis esse quaerendam . super omnia est mundi convexitatis[32] terrarumque globi[33] differentia, eodem sidere alio tempore aliis aperiente se gentibus, quo fit, ut causa eius non isdem diebus ubique valeat. addidere difficultatem et auctores diversis in locis observando, mox etiam in isdem diversa prodendo. tres autem fuere sectae, Chaldaea, Aegyptia, Graeca.

[34] his addidit quartam[35] apud nos Caesar dictator annos ad solis cursum[36] redigens singulos[37] Sosigene[38] perito[39] scientiae eius adhibito[40]; et ea ipsa ratio postea conperto[41] errore correcta est ita, ut[42] duodecim annis continuis non intercalaretur, quia coeperat ad[43] sidera[44] annus[45] morari, qui prius antecedebat [46].

et Sosigenes[47] ipse trinis commentationibus—quamquam [48] diligentior ceteris, non cessavit tamen addubitare ipse[49] semet corrigendo—et[50] auctores prodidere ea, quos praetexuimus volumini huic, raro ullius sententia[51] cum alio congruente. minus hoc in reliquis mirum, quos diversi excusaverint tractus.

[52] eorum[53], qui in eadem regione dissedere [54], unam discordiam ponemus exempli gratia: occasum matutinum vergiliarum Hesiodus—nam huius quoque nomine exstat astrologia—tradidit fieri, cum aequinoctium autumni conficeretur, Thales xxv die ab aequinoctio , Anaximander XXXI[55], Euctemon XLIIIII Eudoxus[56] XLVIII[57].

nos sequimur observationem Caesaris maxime; haec erit Italiae ratio. dicemus autem[58] et aliorum placita, quoniam non unius[59] terrae, sed totius naturae interpretes sumus, non auctoribus positis—id enim verbosum est[60] —, sed regionibus[61]. legentes tantum meminerint brevitatis gratia , cum Attica nominata fuerit, simul intellegere Cycladas insulas;

cum Macedonia, Magnesiam, Threciam; cum Aegyptus, Phoenicen, Cyprum, Ciliciam; cum Boeotia, Locridem , Phocidem et finitimos semper tractus; cum Hellespontus , Chersonesum[62] et continentia usque Atho montem; cum Ionia, Asiam et insulas Asiae; cum Peloponnesus, Achaiam et[63] ad vesperam iacentes terras.

Chaldaei Assyriam [64] et Babyloniam demonstrabunt. Africam, Hispanias, Gallias[65] sileri non erit mirum; nemo enim[66] observavit[67] in[68] iis[69], qui proderet[70] siderum exortus. non tamen difficili ratione dinoscentur in illis quoque terris digestione circulorum , quam[71] in sexto volumine fecimus, qua cognatio[72][73] caeli non gentium modo, verum urbium quoque singularum intellegitur.

[74] ergo ex iis terris, quas nominavimus, sumpta convexitate circuli pertinentis ad quas quisque quaeret terras, iidem[75] erunt siderum exortus per omnium circulorum pares umbras. indicandum et illud, tempestates ipsas cardines[76] suos[77] habere quadrinis annis, et easdem non magna diflerentia reverti ratione solis, octonis vero augeri easdem, centesima revolvente se luna.

[78] Omnis autem ratio[79] observata est tribus modis, exortu siderum occasuque et ipsorum temporum cardinibus . exortus occasusque binis modis intelleguntur. aut enim adventu solis occultantur stellae et conspici desinunt aut eiusdem abscessu proferunt se, ut[80] emersum[81] hoc melius quam exortum consuetudo dixisset et illud occultationem potius quam occasum.

alio[82] modo, quo die incipiunt apparere vel desinunt oriente sole aut occidente, matutini vespertinive cognominati, prout alteruter[83] eorum mane vel crepusculo contingit[84]. dodrantes horarum, cum minimum, intervalla ea desiderant[85] ante solis ortum vel post occasum, ut aspici possint. praeterea bis quaedam exoriuntur et occidunt, omnisque sermo de iis est stellis, quas adhaerere caelo diximus. [86]

Cardines[87] temporum quadripertita anni distinctione constant[88] per incrementa lucis. augetur haec a[89] bruma et aequatur[90] noctibus verno aequinoctio diebus xc[91] horis[92][93] tribus , dein superat noctes[94] ad solstitium diebus XCIIII horis XII[95];..... usque ad aequinoctium autumni, et tum aequata diei[96][97] procedit[98]nox ex eo[99] ad brumam diebus LXXXVIII[100] boris tribus—horae nunc in omni accessione aequinoctiales,

non cuiuscumque[101] diei[102], significantur[103] —, omnesque eae[104] differentiae fiunt in octavis[105] partibus signorum[106], bruma capricorni a. d. VII kal. Ian. fere, aequinoctium vernum arietis , solstitium cancri, alterumque aequinoctium librae, qui et ipsi dies raro non aliquos tempestatum significatus[107] habent.

[108]rursus hi cardines singulis etiamnum articulis temporum dividuntur, per media omnes dierum spatia, quoniam inter solstitium et aequinoctium autumni fidiculae occasus autumnum inchoat die XLVI[109], ab[110] aequinoctio eo ad brumam vergiliarum matutinus occasus hiemem die XLIIII[111], inter brumam et aequinoctium die[112] XLV flatus favoni vernum tempus, ab aequinoctio verno initium aestatis die XLVIII[113] vergiliarum exortus matutinus[114].

nos incipiemus a sementibus frumenti, hoc est vergiliarum occasu matutino. nec deinde parvorum siderum mentione[115] concidenda[116] ratio est et difficultas rerum augenda, cum sidus vehemens Orionis isdem diebus longo decedat[117] spatio.

[118] Sementibus tempora plerique praesumunt et ab XI die autumnalis aequinoctii fruges serunt, novem[119] a coronae exortu continuis diebus certo prope imbrium promisso , Xenophon non[120] antequam deus signum dederit. hoc Cicero noster[121] imbre fieri interpretatus est, cum sit[122] vera ratio non prius serendi[123] quam folia coeperint decidere .

hoc ipso vergiliarum occasu[124] fieri putant aliqui a. d. III idus Novembris, ut diximus, servantque[125] id sidus[126] etiam vestis institores, et est in caelo notatu facillimum. ergo ex occasu eius de hieme augurantur quibus est cura insidiandi, negotiatores[127] avari. ita[128] nubilo occasu pluviosam[129] hiemem denuntiat, statimque augent lacernarum pretia; sereno asperam,et reliquarum vestium accendunt.

sed ille indocilis caeli[130] agricola hoc signum habeat inter suos vepres humumque suam aspiciens: cum folia viderit decidua [131]. sic iudicetur anni temperies, alibi tardius, alibi maturius . ita enim sentitur, ut caeli locique adficit natura, idque in hac ratione praecellit[132], quod eadem et in mundo publica est et unicuique loco peculiaris.

[133] miretur hoc qui non meminerit ipso brumali die puleium in carnariis florere . adeo nihil occultum esse natura voluit. et[134] serendi igitur hoc dedit signum. haec est vera interpretatio argumenta [135] naturae secum adferens, quippe sic terram[136] peti suadet promittitque[137] quandam stercoris vicem et contra rigores terram satusque[138] operiri[139] a se nuntiat ac monet festinare.

[140] Varro in fabae utique satu[141] hanc observationem custodiri praecepit[142]. alii plena luna serendam, lentim vero a vicesima quinta ad tricesimam, viciam quoque iisdem lunae diebus. ita demum sine limacibus fore[143]. quidam pabuli causa sic iubent seri, seminis autem vere.

Est et alia manifestior ratio mirabiliore naturae providentia , in qua Ciceronis sententiam ipsius verbis subsignabimus [144]:

Iam vero semper viridis semperque gravata

Lentiscus triplici solita est grandescere fetu

Ter fruges fundens[145] tria tempora monstrat arandi[146].

[147]Ex his[148] unum hoc erit idem et[149] lino ac papaveri[150] serendo[151]. Cato de papavere ita tradit: Virgas et sarmenta, quae[152] tibi usioni[153] supererunt, in segete comburito. ubi eas combusseris, ibi papaver[154] serito. silvestre in miro usu est melle decoctum ad faucium remedia, visque somnifera etiam sativo. et hactenus de hiberna semente.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation