Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 25, Chapter 13

Text kindly provided by Perseus

[1] Anagallida[2] aliqui acoron[3] vocant. duo genera eius: mas flore phoeniceo[4], femina caeruleo, non altiores palmo, frutice[5] tenero[6], foiis pusillis, rotundis, in terra iacentibus. nascuntur in hortis et aquosis. prior floret[7] caerulea. utriusque sucus oculorum caliginem discutit cum melle et ex ictu[8] cruorem[9] et argema rubens, magis cum Attico melle inunctis[10]. pupillas dilatat, et ideo hae[11] inunguntur ante quibus paracentesis fit[12]. iumentorum quoque oculis medentur. sucus caput purgat per nares infusus ita, ut deinde vino colluatur[13]. bibitur et contra angues suci drachma in vino.

[14] mirum quod feminam[15] pecora vitant[16] aut[17] si decepta similitudine[18] —flore enim tantum distant— degustavere, statim[19] eam[20]. quae[21] asyla[22] appellatur, in remedi um[23] quaerunt. a nostris felis[24] oculus[25] vocatur[26]. praecipiunt aliqui effossuris ante solis ortumn, priusquam quicquam aliud loquantur, salutare[27] eam[28], sublatam exprimere; ita praecipuas[29] esse vires. de Euphorbeae[30] suco satis dictum est. Iippitdini, si tumor erit, absinthium cum melle tritum,[31] item cum[32]... Vettonicae[33] farina[34] conveniet.

[35] Aegilopas[36] sanat herba eodem nomine, quae in hordeo nascitur, tritici folio, semine contrito cum farina permixta inpositaque vel suco. exprimitur he e caule foliisque praegnantibus dempta spica et in trimestri farina digeritur in pastillos.

[37] Antiqui[38] et mandragora utebantur, postea abdicatus est[39] in hac curatione[40]. epiphoris, quod certum est, medetur et oculorum dolori radix tusa[41] cum rosaceo et vino. nam sucus multis oculorum medicamentis miscetur[42]. mandragoran[43] alii Circaeon[44] vocant. duo eius genera: candidus qui et mas, niger qui femina existimatur, angustioribus quam lactucae foliis, hirsutis et caulibus, radicibus binis ternisve rufulis[45], intus albis, carnosis tenerisque, is paene cubitalibus.

[46] ferunt mala abellanarum nucum magnitudine et in[47]iis[48] semen ceu pirorum. hoc albo[49] alii arsena [50], alii morion[51], alii hippophlomon[52] vocant. huius folia alba, alterius foliis[53] latiora, ut lapathi sativae. effossuri[54] cavent contrarium ventum et III circulis[55] ante gladio[56] circumscribunt [57], postea fodiunt[58] ad occasum spectantes. sucus fit et e malis et caule[59] deciso cacumine et e[60] radice punctis aperta aut decocta. utilis haec vel[61] surculo; concisa quoque in orbiculos servatur in vino.

[62] sucus non ubique invenitur , sed, ubi potest, circa vindemias quaeritur. odor gravis[63] ei, ut et[64] radicis et mali, gravior ex albo[65]. mala matura[66] in umbra siccantur. sucus ex iis[67] sole densatur, item radicis tusae vel in vino nigro ad[68] tertias decoctae[69]. folia servantur in muria[70] efficacius; salsus[71] rore tantum[72] sucus[73] pestis est[74] ; sic quoque noxiae vires gravedinem adferunt etiam olfactu[75].

quamquam mala[76] in aliquis[77] terris manduntur, nimio tamen odore obmutescunt ignari, potu[78] quidem largiore etiam moriuntur. vis somnifica pro viribus bibentium; media potio cyathi unius. bibitur et contra serpentes et ante sectiones punctionesque[79], ne[80] sentiantur[81] ; ob haec satis est aliquis[82] somnum[83] odore quaesisse. bibitur et[84] pro helleboro II obolis[85] in mulso—efficacius[86] helleborum [87] —ad vomitiones et ad bilem[88] nigram extrahendam.

[89][90] Cicuta quoque venenum est, publica Atheniensium poena invisa, ad multa tamen usus non omittendi. semen habet noxium; caulis autem et viridis estur a[91] plerisque [92] et in patinis[93]. levis hic et geniculatus[94] ut calami, nigricans, altior[95] saepe binis cubitis, in cacuminibus[96] ramosus, folia[97] coriandri[98] teneriora[99], gravia[100] odoratu, semen aneso[101] crassius, radix concava, nullius[102] usus. semini et foliis refrigeratoria vis; sic et necat[103] : incipiunt algere[104] ab extremitatibus corporis.

[105] remedio est, priusquam ad vitalia pereniat , vini natura excalfactoria. sed in vino pota[106] inremediabilis existit[107]. sucus exprimitur foliis floribusque, tum enim maxime tempestivus est; melior[108] semine trito expressus [109] et sole densatus in pastillos[110]. necat[111] sanguinem[112] spissando—haec altera[113] vis ei[114] —; ideo sic necatorum[115] maculae in corporibus apparent.

[116] ad dissolvenda medicamenta utuntur illo pro aqua. fit ex eo et[117] ad refrigerandum stomachum malagma. praecipuus tamen est[118] ad cohibendas epiphoras aestivas oculorumque dolores sedandos circumlitus[119] ; miscetur collyriis. et alias[120] omnes rheumatismos cohibet. folia quoque tumorem omnem doloreinque et epiphoras[121] sedant.

[122] Anaxilaus auctor est mammas[123] a virginitate inlitas semper staturas. quod certum est, lac puerperarum mammis inposita extinguit[124] veneremque[125] testibus circa pubertatem inlita. remedia, in[126] quibus bibenda censetur , non equidem praeceperim. vis[127] maxima[128] natae Susis[129] Parthorum, mox Laconicae, Creticae, Asiaticae[130], in Graecia vero Megaricae[131], deinde Atticae.

Cremnos[132] agrios[133] gremias[134] tollit oculorum inpositus, tumorem quoque polenta addita.

Nascitur[135] vulgo molybdaena[136], id est plumbago, etiam in arvo[137], folio lapathi, crassa[138], hispida. hac commanducata si oculus[139] subinde lingatur[140], plumbum, quod est[141] genus vitii, ex oculo tollitur.

Capnos trunca[142], quam pedes gallinacios vocant, nascens in parietinis et saepibus[143], ramis tenuissimis sparsisque , flore[144] purpureo, viridis suco caliginem discutiti; itaque in medicamenta oculorum additur.

[145] Similis et[146] nomine et effect, sed alia est capnos fruticosa, praetenera, foliis coriandri, cineracei coloris, flore[147] purpureo[148]. nascitur in hortis et segetibus hordeaciis[149]. clarittem facit inunctis oculis delacrimationemque ceu[150] fumus, unde nomen. eadem evolsas palpebras renasci prohibet.

[151] Acoron iridis[152] folia habet angustiora tantum[153] et longiore pediculo, radices nigras minusque venosas, cetero et has similes iridis[154], gustu acres, odore non ingratas, ructu faciles. optumae Daspetiacae e[155] Galatia[156], mox Creticae , sed plurimae[157] in Colchide iuxta Phasin amnem et ubicumque in aquosis. recentibus virus maius quam vetustis , Creticae candidiores Ponticis.

[158] siccantur, ut iris[159], in umbra[160] digitalibus frustis[161]. nec non inveniuntur qui oxymyrsinae radicem acoron[162] vocant[163], ideoque quidam hanc acorion[164] vocare malunt. vis ei ad calfaciendum extenuandumque ,[165] efficax contra suffusiones et caligines oculorum, suco eiusdem poto contra[166] serpentes.

[167] Cotyledon parvula herba est[168], in cauliculo tenero, pusillo folio pingui[169], concavo ut coxendices[170]. nascitur in maritimis petrosisque[171] umidis[172], radice olivae modo rotunda. oculis medetur suco. est aliud genus eiusdem sordidis foliis, latioribus densioribusque circa radicem velut[173] oculum[174] cingentibus, asperrimi gustus[175], longiore caule, sed[176] pergracili [177]. usus[178] ad eadem quae sativi[179] aizoi[180].

[181] Duo genera eius[182] : maius in fictilibus vasculis seritur, quod aliqui bupihthalmon appellant[183], alii zoophthalmon [184], alii stergethron[185], quia[186] amatoriis conveniat[187], alii hypo- geson[188], quoniam in subgrundiis[189] fere nascitur[190] ; sunt qui ambrosiam potius[191] vocant et qui amerimnon, Italia[192] sedum[193] magnum aut oculum[194] aut digitillum. alterum minusculum, quod erithales[195] vocant, alii trithales[196], quia ter[197] floreat, alii erysithales[198], aliqui isoētes[199], Italia[200] sedum[201], sed aeqne[202] aizoum[203] utrumque, quoniam[204] vireat[205] semper[206].

maius et cubiti altitudinem [207] excedit, crassitudine plus quam pollicari. folia[208] in cacumine linguae similia[209], carnosa, pinguia, larga[210] suco, latitudine pollicari, alia in terrain convexa, alia stantia ita, ut[211] ambitu effigiem imitentur[212] oculi. quod[213] minus est, in muris[214] parietinisque et tegulis nascitur[215], fruticosum a radice et foliosum[216] usque ad cacumen, foliis angustis, mucronatis, sucosis, palmum[217] alto caule. radix inutilis.

[218] Huic similis[219] est quam Graeci andrachnen[220] agrian[221] vocant, Italia[222] inlecebram[223], pusillis[224] latioribus foliis et[225] breviore [226] cacumine. nascitur in petris[227] et colligitur cibi causa.

Omnium harum vis eadem, refrigerare[228] et adstringere.

[229] medentur epiphoris folia inposita vel sucus inunctis[230], purgat[231] enim ulcera oculorum expletque[232] et ad cicatricem perducit palpebras deglutinat. eaedem[233] capitis[234] doloribus medentur suco vel folio temporibus inlitis, adversantur phalangiorum ictibus, aconito vero maius aizoum[235] praecipue. a scorpionibus quoque habentem id feriri[236] negant.

[237] Medentur et aurium dolori, item sucus[238] hyoscyami[239] modicus [240], item Achilleae et centaurii minoris et plantaginis, peucedani cum rosaceo et meconio[241], acori sucus cum rosa —omnis autem strigili calefactus infunditur—, cotyledon etiam purulentis cum[242] medulla cervina calefacta, ebuli radicis [243] tritae sucus linteo colatus, mox in sole densatus et, cum opus sit, rosaceo dilutus et calefactus.

Parotidas verbenaca[244], item plantago sanat, item sideritis cum axungia vetere.

[245] Narium ozaenas[246] emendat aristolochia cum cypero.

Dentibus remedio sunt panacis[247] radix commanducata , praecipue Chironiae, item sucus collutis[248], radix hyoscyami ex aceto manducata, item Polemoniae. commanducatur [249] et plantaginis radix[250], aut colluuntur[251] in aceto decoctae suco; et folia esse[252] utile[253], vel si sanguine gingivae[254] putrescant; [vel[255] ] semen eiusdem apostemata et collectiones gingivarum sanat.

[256] et aristolochia gingivas dentesque[257] confirmat , verbenaca[258] cum radice commanducata et decoctae[259] ex vino aut aceto sucus colltus, item quinquefolii radicis[260] decoctae ad tertias in[261] vino aut aceto. prius quam decoquatur [262], aqua marina aut salsa lavatur[263] ; decoctum diu[264] tenendum in ore. quidam cinere quinqlefolii fricare malunt. et verbasci radix decoquitur in vino ad colluendos dentes, et hysopo[265] colluuntur[266] et peucedani[267] suco cum meconio vel radicum anagallidis[268], magis feminae, suco ab altera nare, quam doleat, infuso.

[269] Erigeron[270] a nostris vocatur[271] senecio. hanc si[272] ferro circumscriptam[273] effodiat aliquis tangatque ea dentem[274] et alternis ter despuat ac reponat in eundem locum ita[275][276], ut vivat[277] herba, aiunt dentem eum postea non doliturum. herba est trixaginis[278] specie et mollitia, cauliculis subrubicundis . nascitur in tegulis et in muris[279]. nomen hoc[280] Graeci dederunt, quia vere canescit. caput eius numerose[281] dividitur lanugine, qualis est spinae, inter divisuras exeunte;

quare Callimachus[282] eam acanthida appellavit, alii pappum. nec deinde Graecis de ea constat. alii erucae foliis esse dixerunt, alii roboris—at minora[283] multo—, radice alii supervacua, alii nervis utili[284], alii potu strangulante. e diverso quidam[285] regio morbo cum vino dederunt et contra omnia vesicae vitia, item cordis et iocineris. extrahere renibus harenam dixere.

ischiadicis drachmam cum oxymelite ab ambulatione propinavere[286], torminibus quoque et[287] in passo utilissimam, praecordiis etiam cibo ex aceto eam praedicantes serentesque[288] in hortis. nec defuere qui et alterum genus facerent nec quale[289] esset[290] demonstrarent, contra serpentes in aqua bibendam edendamque[291] comitialibus dantes. nos eam Romanis experimentis per usus digeremus. lanugo eius cum croco et exiguo aquae frigidae trita inlinitur epiphoris , tosta[292] cum mica salis strumis.

[293] Ephemeron folia habet iilii[294], sed minora, caulem parem, florem caeruleum, semen supervacuum, radicem unam digitali[295] crassitudine, dentibus praecipuam[296] concisam in aceto decoctamque, ut tepido colluantur. et ipsa etiam radix[297] sistit; cavis[298], exesis[299] inprimitur. chelidoniae radix ex aceto trita continetur ore, erosis veratrum nigrum inprimitur [300], mobiles utrolibet decocto[301] in aceto firmantur.

[302] Labrum Venerium[303] vocant in flumine nascentem. est ei vermiculus[304], qui circa dentes fricatur[305] aut cavis dentium cera includitur. cavendum ne vulsa[306] herba terram tangat[307].

[308] Ranunculum vocamus quam[309] Graeci batrachion. genera eius IIII: unum pinguioribus quam coriandri fohis et ad latitudinem malvae accedentibus, colore livido, caule alto[310], gracili et radice alba. nascitur in limitibus umidis et opacis. alterun foliosius[311], pluribus foliorum incisuris, altius[312] caulibus. tertium minimum est, gravi odore, flore[313] aureo.

quartum simile huic, flore lacteo[314]. omnibus vis caustica, si cruda folia inponantur, pusulasque ut ignis[315] faciunt. ideo ad lepras et psoras[316]iis[317] utuntur et ad tollenda stigmata, causticisque[318] omnibus miscent. alopeciis inponunt celeriter removentes[319]. radix in dolore commanducata diutius rumpit dentes; eadem[320] sicca concisa sternumentum [321] est.

[322] nostri herbarii strumum eam[323] vocant, quoniam medetur strumis et panis parte in fumo suspensa, creduntque ea rursus sata rebellare quae curaverint[324] vitia, in[325] quo scelere et plantagine utuntur. oris ulcera intus[326] sucus plantaginis emendat et folia radicesque commanducatae [327], vel si rheumatismo laboret[328] os, ulcera faetoremque quinquefolium, ulcera psyllium[329].

[330] Conposita quoque contra faetores, vel maxime pudendum[331] vitium[332], trademus. ergo folia myrti et lentisci pari pondere, gallae Syriacae dimidium pondus simul terere et vino vetusto sparsa mandere matutino ex usu[333] est, vel hederae bacas cum casia[334] et murra[335] pari pondere ex vino. naribus utilissimum est dracontii semen contritum ex melle, etiam si carcinomata in iis sint[336]. suggillata hysopo emendantur, stigmata[337] in[338] facie mandragoras[339] inlitus[340] delet.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation