[8] praeterea soli gemmarum[9] contuitu[10] inplent[11] oculos nec satiant. quin et ab intentione[12] alia aspectu[13] smaragdi recreatur[14] acies, scalpentibusque[15] gemmas[16] non alia gratior oculorum refectio est: ita[17] viridi[18] lenitate lassitudinem[19] mulcent[20]. praeterea[21] longinquo amplificantur[22] visu inficientes circa se repercussum aëra, non sole[23] mutati , non umbra, non lucernis, semperque sensim[24] radiantes et visum admittentes[25] ad crassitudinem sui facilitate tralucida [26], quod etiam in aquis[27] nos iuvat[28].
iidem[29] plerumque concavi, ut visum conligant[30]. quam[31] ob rem decreto hominum iis[32] parcitur scalpi[33] vetitis. quamquam[34] Scythicorum Aegyptiorumque[35] duritia[36] tanta est, ut non[37] queant volnerari. quorum vero corpus extentum[38] est, eadem qua[39] specula ratione supini[40] rerum imagines[41] reddunt. Nero princeps gladiatorum pugnas[42] spectabat[43] in[44] smaragdo.
[45] Genera[46] eorum duodecim: nobilissimi[47] Scythici[48], ab ea gente, in qua reperiuntur, appellati[49]. nullis maior austeritas nec minus vitii; quantum[50] smaragdi a gemmis distant[51], tantum Scythicus[52] a ceteris smaragdis. proximam laudem habent, sicut et[53] sedem, Bactriani. in[54] commissuris saxorum colligere eos[55] dicuntur etesiis[56] flantibus[57]; tunc[58] enim tellure deoperta[59] internitent[60], quia[61] iis[62] ventis harenae maxime moventur. sed hos minores multo[63] Scythicis esse tradunt. tertium locum Aegyptii[64] habent[65]. eruuntur circa Copton[66], oppidum Thebaidis[67], collibus[68] excavatis[69].
[70] Reliqua genera in metallis aerariis inveniuntur, quapropter [71] principatum ex iis[72] optinent Cyprii[73]. dos[74] eorum est in[75] colore liquido nec diluto, verum ex[76] umido pingui quaque[77] perspicitur[78] imitante[79] tralucidum maris[80], pariterque ut[81] traluceat[82] et[83] niteat[84] [hoc est[85] ut[86] colorem expellat[87], aciem recipiat[88]]. ferunt[89] in ea insula tumulo reguli Hermiae iuxta cetarias[90] marmoreo leoni fuisse[91] inditos oculos e[92] smaragdis ita radiantibus etiam in gurgitem, ut territi[93] thynni refugerent [94], diu mirantibus novitatem piscatoribus, done mutavere oculis gemmas[95].
— Sed et[96] vitia demonstrari convenit[97] in tam[98] prodigis[99] pretiis[100]. sunt quidem[101] omnium eadem, quaedam tamen nationum[102] peculiaria[103], sicut in homine. ergo Cyprii[104], varie[105] glauci magisque[106] ac[107] minus in eodem smaragdo aliis[108] partibus, tenorem[109] illum Scythicae austeritatis[110] non semper custodiunt. ad hoc quibusdam[111] intercurrit umbra[112], surdusque fit[113] colos, qui[114] inprobatur etiam dilutior.
[115] hinc[116] genera distinguntur[117], ut[118] sint[119] aliqui obscuri, quos vocant caecos, alii[120] densi nec e[121] liquido tralucidi[122], quidam[123] varii[124], quidam[125] nubecula obducti[126]. aliud[127] est haec[128] quam umbra, de qua diximus. nubecula[129] albicantis est vitium, cum[130] viridis non pertransit aspectus, sed[131] aut intus occurrit[132] aut excipit in fine visum candor. haec[133] coloris sunt vitia[134], item corporis capillamentum[135], sal, plumbago[136], quae communia fere[137] sunt.
Ab his[138] Aethiopici[139] laudantur ab Copto[140] dierum itinere[141], ut auctor est luba, xxv[142], acriter[143] virides[144], sed non facile puri aut concolores. Democritus in hoc genere ponit Thermiaeos[145] et Persicos, illos intumescentes[146] pinguiter[147], Persicos vero non tralucidos, sed[148] iucundi tenoris visum[149] inplere, quem non admittant[150], felium[151] pantherarumque oculis similes, namque et illos[152] radiare nec perspici, eosdem in sole hebetari, in umbra[153] refulgere et[154] longius quam ceteros nitere.
omnium horum etiamnum vitium, quod fellis[155] colorem aut acris[156] olei habent[157], dilucidi quidem ac liquidi[158], sed non virides. haec vitia in[159] Atticis maxime sentiuntur[160] in argentariis metallis repertorum[161]. in loco, [162] qui Thoricos[163] vocatur, semper minus pingues, sed[164] ex longinquo speciosiores[165]. frequens est[166] in his et plumbago, hoc est ut in[167] sole[168] plumbei videantur. illud peculiare[169], quod quidam ex his[170] senescunt, paulatim viriditate evanida, et sole[171] quoque[172] laeduntur[173].
[174] post hos Medici[175] plurimum habent varietatis[176], interdum aliquid[177] et[178] e sappiro. hi[179] sunt fluctuosi ac rerum imagines complexi, papaverum verbi gratia[180] aut avium catulorumque[181] vel pinnarum. quidam[182] tamen[183] virides nasci videntur[184], quoniam[185] oleo meliores fiunt, neque[186] est aliorum amplitudo maior[187].
[188] Calchedonii[189]—nescio an in totum—exoleverunt[190], postquam metalla aeris ibi defecerunt, et[191] semper tamen vilissimi[192] fuere minimique[193], iidem[194] fragiles et[195] coloris[196] incerti[197] et virentium[198] in caudis pavonum columbarumque e[199] collo plumis similiter[200] ad inclinationem magis aut[201] minus lucidi, venosi iidem[202] squamosique .
[203] erat[204] et peculiare in iis[205] vitium sarcion[206] appellatum , hoc est quaedam gemmae[207] caro. mons est[208] iuxta Calchedonem[209], in quo[210] legebantur, Smaragdites vocatus[211]. Iuba auctor est[212] smaragdum, quam[213] chloran[214] vocent[215], in Arabia aedificiorum ornamentis includi et lapidem, quem alabastriten[216] Aegyptii[217] vocent[218], complures vero e proximis[219] et in Taygeto monte[220] erui Medicis similes et alios in Sicilia.
[221] Inseritur smaragdis et quae vocatur tanos[222] e Persis veniens gemma, ingrate viridis atque intus sordida, itidem[223] chalcosmaragdos e Cypro, turbida aereis venis. Theophrastus tradit in Aegyptiorum commentariis reperiri regi eorum[224] a rege Babylonio muneri[225] missum smaragdum quattuor cubitorum longitudine ac trium latitudine , et fuisse apud eos in lovis delubro obeliscum[226] e quattuor smaragdis quadraginta cubitorum longitudine[227], latitudine vero in[228] parte quattuor,
[229] in parte duorum, se autem scribente esse in Tyro Herculis templo stelen amplam[230] e[231] smaragdo, nisi[232] potius pseudosmaragdus[233] sit, nam et hoc genus reperiri[234], et in Cypro inventum ex dimidia parte[235] smaragdum, ex dimidia iaspidem, nondum umore[236] in totum transfigurato. Apion cognominatus Plistonices paulo ante scriptum reliquit[237] esse etiam nunc in labyrintho Aegypti[238] colosseum[239] Serapim[240] e[241] smaragdo novem cubitorum.
[242] Eandem[243] multis naturam aut certe similem[244] habere berulli[245] videntur. India eos gignit[246], raro alibi repertos[247]. poliuntur[248] omnes sexangula figura artificum ingeniis, quoniam [249] hebes unitate[250] surda color[251] repercussu angulorum excitetur [252]. aliter[253] politi non habent fulgorem[254]. probatissimi ex iis[255] sunt qui viriditatem maris puri imitantur, proximi[256] qui vocantur chrysoberulli[257], paulo[258] pallidiores, sed in aureum colorem exeunte[259] fulgore[260].
[261] vicinum huic genus[262] est, sed[263] pallidius[264] et a quibusdam[265] proprii generis existimatum[266] vocatumque [267] chrysoprasum[268]. quarto loco numerantur hyacinthizontes , quinto[269] quos aëroidis[270] vocant, postea[271] cerini ac deinde oleagini, hoc est colore olei, postremi[272] crystallo[273] similes. hi fere[274] capillamenta habent sordesque, alioqui[275] evanidi[276], quae sunt omnia[277] vitia.
[278] Indi mire gaudent longitudine [279] eorum solosque gemmarum esse praedicant, qui carere auro malint; ob id[280] perforatos[281] elephantorum saetis subligant[282]. convenit[283] non oportere perforari quorum sit absoluta bonitas, umbilicis[284] tantum[285] ex auro capita conprehendentibus [286]. ideo cylindros ex iis[287] malunt facere[288] quam gemmas, quoniam est summa commendatio in longitudine.
[289] quidam et angulosos statim putant[290] nasci et perforatos gratiores fieri medulla candoris exempta[291] additoque auri[292] repercussu[293] aut omnino[294] castrata[295] perspicuitati[296] crassitudine[297]. vitia praeter iam dicta[298] eadem fere, quae in smaragdis, et pterygia. in nostro orbe aliquando circa Pontum inveniri putantur. Indi[299] et alias quidem[300] gemmas crystallum tinguendo[301] adulterare invenerunt, sed[302] praecipue berullos.