Quaedam aquae mortiferae sunt nec odore notabiles nec sapore. Circa Nonacri〈n〉 in Arcadia Styx appellata ab incolis aduenas fallit, quia non facie, non odore suspecta est, qualia sunt magnorum artificum uenena quae deprehendi nisi morte non possunt. Haec autem de qua paulo ante rettuli aqua summa celeritate corrumpit, nec remedio locus est, quia protinus hausta duratur nec aliter quam gypsum sub umore constringitur et alligat uiscera.
Est aeque noxia aqua in Thessalia circa Tempe, quam et fera et pecus omne deuitat. Per ferrum et aes exit, tanta uis illi est etiam dura mordendi; ne arbusta quidem ulla alit, herbas necat.
Quibusdam fluminibus uis inest mira; alia enim sunt quae pota inficiunt greges ouium intraque certum tempus quae fuere nigra, albam ferunt lanam, quae albae uenerant nigrae abeunt. Hoc in Boeotia amnes duo efficiunt, quorum alteri ab effectu Melas nomen est; uterque ex eodem lacu exeunt diuersa facturi.
In Macedonia quoque, ut ait Theophrastus, qui facere albas oues uolunt, 〈ad Haliacmonem〉 adducunt; quem ut diutius potauere, non aliter quam infectae mutantur. At si illis lana opus fuit pulla, paratus gratuitus infector est: ad Peneion eundem gregem appellunt. Auctores bonos habeo esse in Galatia flumen quod idem in omnibus efficiat, esse in Cappadocia quo poto equis, nec ulli praeterea animali, color mutetur et spargatur albo cutis.
Quosdam lacus esse qui nandi imperitos ferant notum est; erat in Sicilia, est adhuc in Syria stagnum in quo natant lateres et mergi proiecta non possunt, licet grauia sint. Huius rei palam causa est. Quamcumque uis rem expende et contra aquam statue, dummodo utriusque par sit modus; si aqua grauior est, leuiorem rem quam ipsa est fert et tanto supra se extollet quanto erit leuior; grauiora descendent. At si aquae et eius rei quam contra pensabis par pondus erit, nec pessum ibit nec extabit, sed exaequabitur aquae et natabit quidem sed paene mersa ac nulla eminens parte.
Hoc est cur quaedam tigna supra aquam paene tota efferantur, quaedam ad medium submissa sint, quaedam ad aequilibrium aquae descendant. Namque, cum utriusque pondus par est, neutra res alteri cedit; grauiora descendunt; leuiora gestantur. Graue autem et leue est, non aestimatione nostra, sed comparatione eius quo uehi debet.
Itaque, ubi aqua grauior est hominis corpore aut sax〈o〉, non sinit id quo non uincitur mergi; sic euenit ut in quibusdam stagnis ne lapides quidem pessum eant. De solidis et duris loquor. Sunt enim multi pumicosi et leues, ex quibus quae constant insulae in 〈Ly〉dia natant; Theophrastus est auctor.
Ipse ad Cutil〈i〉as natantem insulam 〈uidi〉, et alia in Vadi〈mon〉is lacu uehitur,—lacus in Sta〈tonien〉si est—. Cutil〈i〉arum insula et arbores habet et herbas nutrit; tamen aqua sustinetur et in hanc atque illam partem non uento tantum sed aura compellitur, nec umquam illi per diem ac noctem uno loco statio est; adeo mouetur leui flatu.
Huic duplex causa est: aquae grauitas medicatae et ob hoc ponderosae, et ipsius insulae materia uectabilis, quae non est corporis solidi, quamuis arbores alat. Fortasse enim leues truncos frondesque in lacu sparsas pinguis umor apprehendit ac uinxit.
Itaque, etiam si qua in illa saxa sunt, inuenies exesa et fistulosa, qualia sunt quae duratus umor efficit, utique circa medicatorum fontium riuos, ubi purgamenta aquarum co〈a〉luerunt et spuma solidatur. Necessario leue est quod ex uentoso inanique concretum est.
Quorundam causa non potest reddi: quare aqua Nilotica fecundiores feminas faciat, adeo ut quarundam uiscera longa sterilitate praeclusa ad conceptum relaxauerit; quare quaedam in Lycia aquae conceptum feminarum custodiant, quas solent petere quibus parum tenax uulua est,—quod ad me attinet, pono ista inter temere uulgata—. Creditum est quasdam aquas scabiem afferre corporibus, quasdam uit〈i〉liginem et foedam ex albo uarietatem, siue infusa, siue pota sit; quod uitium dicunt habere aquam ex rore collectam.
Quis non grauissimas esse aquas credat quae in crystallum coeunt? Contra autem est. Tenuissimis enim hoc euenit, quas frigus ob ipsam tenuitatem facillime gelat. Unde autem fiat eiusmodi lapis, apud Graecos ex ipso nomine apparet; κρύσταλλον enim appellant aeque hunc perlucidum lapidem quam illam glaciem ex qua fieri lapis creditur. Aqua enim caelestis minimum in se terreni habens, cum induruit, longioris frigoris pertinacia spissatur magis ac magis, donec omni aere excluso in se tota compressa est, et umor qui fuerat lapis effectus est.