Quod tibi praereptī, Melior, sōlāmen alumnī,
improbus ante rogōs et adhūc vīvente favīllā
ōrdiar? abruptīs etiam nunc flēbile vēnīs
vulnus hiat, magnaeque patet via lūbrica plāgae,
cum jam egomet cantūs et verba medentia saevus
cōnsero. tū plānctūs lāmentaque fortia māvīs
ōdistīque chelyn surdāque āverteris aure.
intempesta canō: citius mē tigris abāctīs
fētibus orbātīque velint audīre leōnēs,
nec sī tergeminum Siculā dē virgine carmen
affluat aut silvīs chelys intellēcta ferīsque,
mulceat īnsānōs gemitūs, stat pectore dēmēns
lūctus et admōtō lātrant praecordia tāctū.
Nēmo vetat: satiāre malīs aegrumque dolōrem
lībertāte domā. jam flendī explēta voluptās
jamque precēs fessus nōn indignāris amīcās?
jamne canam? lacrimīs ēn et mea carmina in ipsō
ōre natant trīstēsque cadunt in verba litūrae.
ipse etenim tēcum nigrae sōlemnia pompae
spectātumque Urbī scelus et puerīle feretrum
prōdūxī, saevōs damnātī tūris acervōs
plōrantemque animam suprā sua fūnera vīdī,
tēque patrum gemitūs superantem et bracchia mātrum
complexumque rogōs ignemque haurīre parantem
vix tenuī similis comes offendīque tenendō.
et nunc, heu, vittīs et frontis honōre solūtō
īnfaustus vātēs versā mea pectora tēcum
plango lyrā, sed tū comitem sociumque dolōris,
sī meruī lūctūsque tuī cōnsortia sēnsī,
jam lēnis patiāre precor, mē fulmine in ipsō
audīvēre patrēs, ego juxtā busta profūsīs
mātribus atque piīs cecinī sōlācia nātīs
et mihi, cum propriōs gemerem dēfectus ad ignēs
quem, Nātūra! patrem, nec tē lūgēre sevērus
arceo, sed cōnfer gemitūs pariterque fleāmus.
Jamdūdum dignōs aditūs laudumque tuārum,
ō meritō dīlēcte puer, prīmōrdia quaerēns
distrahor. hinc annī stantēs in līmine vītae,
hinc mē fōrma rapit, rapit inde modestia praecōx
et pudor et tenerō probitās mātūrior aevō.
ō ubi purpureō suffūsus sanguine candor
sīdereīque orbēs radiātaque lūmina caelō
et castīgātae collēcta modestia frontis
ingenuīque super crīnēs mediīsque decōrae
margo comae? blandīs ubinam ōra argūta querēlīs
ōsculaque implicitī vernōs redolentia flōrēs
et mixtae rīsū lacrimae penitusque loquentis
Hyblaeīs vōx mixta favīs? cui sībila serpēns
pōneret et saevae vellent servīre novercae.
nīl vērīs adfingo bonīs, heu lactea colla!
bracchia, quō numquam dominī sine pondere cervīx!
ō ubi ventūrae spēs nōn longinqua juventae
atque genīs optātus honōs jūrātaque multum
barba tibī? cūncta in cinerēs gravis intulit hōra
hostīlisque diēs: nōbīs meminisse relictum.
quis tua colloquiīs hilaris mulcēbit amātīs
pectora? quis cūrās mentisque arcāna remittet?
accēnsum quis bīle ferā famulīsque tumentem
lēniet ārdentīque in sē dēflectet ab īrā?
inceptās quis ab ōre dapēs lībātaque vīna
auferet et dulcī turbābit cūncta rapīnā?
quis mātūtīnōs abrumpet murmure somnōs
impositus strātīs abitūsque morābitur artīs
nexibus atque ipsō revocābit ad ōscula poste?
obvius intrantī rūrsus quis in ōra manūsque
prōsiliet brevibusque umerōs circumdabit ulnīs?
mūta domus, fateor, dēsōlātīque penātēs,
et situs in thalamīs et maesta silentia mēnsīs!
Quid mīrum, tantō sī tē pius altor honōrat
fūnere? tū dominō requiēs portusque senectae,
tū modo dēliciae, dulcēs modo pectore cūrae,
nōn tē barbaricae versābat turba catastae,
nec mixtus Phariīs vēnālis mercibus īnfāns
compositōsque salēs meditātaque verba locūtus
quaesīstī lascīvus erum tardēque parāstī.
hīc domus, hinc ortūs, dominīque penātibus ōlim
cārus uterque parēns atque in tua gaudia līber,
nē quererēre genus, raptum sed prōtinus alvō
sustulit exsultāns ac prīmā lūcida vōce
astra salūtantem dominus sibi mente dicāvit,
amplexusque sinū tulit et genuisse putāvit,
fās mihi sānctōrum veniā dīxisse parentum,
tūque, ōrō, Nātūra, sinās, cui prīma per orbem
jūra animīs sancīre datum: nōn omnia sanguis
proximus aut seriē generis dēmissa propāgō
alligat; interius nova saepe adscītaque serpunt
pignora cōnexīs. nātōs genuisse necesse est,
ēlēgisse juvat, tenerō sīc blandus Achillī
sēmifer Haemonium vincēbat Pēlea Chīrōn,
nec senior Pēleus nātum comitātus in arma
Trōica, sed clārō Phoenīx haerēbat alumnō.
optābat longē reditūs Pallantis ovantis
Euander, fīdus pugnās spectābat Acoetēs.
cumque procul nitidīs genitor cessāret ab astrīs,
flūctivagus volucrem cōmēbat Persea Dictys.
quid referam altrīcum victās pietāte parentēs?
quid tē post cinerēs dēceptaque fūnera mātris
tūtius Īnōō reptantem pectore, Bacche?
jam sēcūra patris Tuscīs rēgnābat in undīs
Īlia. portantem lassābat Rōmulus Accam.
vīdī ego trānsertōs aliēnō in rōbore rāmōs
altius īre suīs. et tē jam fēcerat illī
mēns animusque patrem, necdum mōrēsve decorve:
tū tamen et jūnctās etiam nunc murmure vōcēs
vāgītumque rudem flētūsque īnfantis amābās.
Ille, velut prīmōs exspīrātūrus ad austrōs
mollibus in prātīs altē flōs improbus exstat,
sīc tener ante diem vultū gressūque superbō
vīcerat aequālēs multumque relīquerat annōs,
sīve catēnātīs curvātus membra palaestrīs
stāret: Amyclaeā conceptum mātre putārēs,
Oebalidēn illō praeceps mūtāret Apollō,
Alcīdēs pēnsāret Hylān: seu Grāius amictū
Attica fācundī dēcurreret orsa Menandrī:
laudāret gāvīsa sonum crīnemque decōrum
frēgisset roseā lascīva Thalīa corōnā;
Maeonium sīve ille senem Trōjaeque labōrēs
dīceret aut cāsūs tardē remeantis Ulixis:
ipse pater sēnsūs, ipsī stupuēre magistrī,
scīlicet īnfaustā Lachesis cūnābula dextrā
attigit, et gremiō puerum complexa fovēbat
Invidia: illa genās et adultum cōmere crīnem,
haec mōnstrāre artēs et verba īnfīgere, quae nunc
plangimus. Herculeōs annīs aequāre labōrēs
coeperat adsurgēns, sed adhūc īnfantia juxtā;
jam tamen et validī gressūs mēnsūraque major
cultibus et vīsae puerō dēcrēscere vestēs,
cum tibi quās vestēs, quae nōn gestāmina mītis
festīnābat erus! brevibus nōn stringere laenīs
pectora et angustante ālās artāre lacernā;
ēnormēs nōn ille sinūs, sed semper ad annōs
texta legēns modo pūniceō vēlābat amictū,
nunc herbās imitante sinū, nunc dulce rubentī
mūrice, nunc vīvīs digitōs incendere gemmīs
gaudēbat: nōn turba comes, nōn mūnera cessant:
sōla verēcundō dēerat praetexta decorī.
Haec fortūna domūs, subitās inimīca levāvit
Parca manūs. quō, dīva, ferōs gravis exseris unguēs?
nōn tē fōrma movet, nōn tē lacrimābilis aetās?
hunc nec saeva virō potuisset carpere Procnē,
nec fera crūdēlēs Colchis dūrāsset in īrās,
ēditus Aeoliā nec sī foret iste Creūsā:
torvus ab hōc Athamās īnsānōs flecteret arcūs,
hunc quamquam Hectoreōs cinerēs Trōjamque perōsus
turribus ē Phrygiīs flēsset missūrus Ulixēs.
septima lūx, et jam frīgentia lūmina torpent,
jam complexa manū crīnem tenet īnfera Jūnō.
ille tamen, Parcīs fragilēs urgentibus annōs,
tē vultū moriente videt linguāque cadente
murmurat: in tē omnēs vacuī jam pectoris efflat
rēliquiās, sōlum meminit sōlumque vocantem
exaudit tibique ōra movet, tibi verba relinquit
et prohibet gemitūs cōnsōlāturque dolentem.
grātum est, Fāta, tamen quod nōn mors lenta jacentis
exēdit puerīle decus, mānēsque subīvit
integer et nūllō temerātus corpora damnō,
quālis erat. Quid ego exsequiās et prōdiga flammīs
dōna loquar maestōque ārdentia fūnera luxū?
quod tibi purpureō trīstis rogus aggere crēvit.
quod Cilicum flōrēs, quod mūnera grāminis Indī,
quodque Arabes Phariīque Palaestīnīque liquōrēs
ārsūram lāvēre comam? cupit omnia ferre
prōdigus et tōtōs Melior succendere cēnsūs,
dēsertās exōsus opēs: sed nōn capit ignis
invidus, atque artae dēsunt in mūnera flammae.
horror habet sēnsūs, quālem tē fūnere summō
atque rogum juxtā, Melior placidissime quondam,
extimuī! tūne ille hilaris cōmisque vidērī?
unde animī saevaeque manūs et barbarus horror,
dum modo fūsus humī lūcem āversāris inīquam,
nunc torvus pariter vestēs et pectora rumpis
dīlēctōsque premis vīsūs et frīgida lambis
ōscula? erant illīc genitor māterque jacentis
maesta, sed attonitī tē spectāvēre parentēs.
quid mīrum? plēbs cūncta nefās et praevia flērunt
agmina, Flāminiō quae līmite Mulvius agger
trānsvehit, immeritus flammīs dum trīstibus īnfāns
trāditur, et gemitum fōrmāque aevōque merētur:
tālis in Isthmiacōs probātus ab aequore portūs
naufragus impositā jacuit sub mātre Palaemōn;
sīc et in anguiferae lūdentem grāmine Lernae
rescissum squāmīs avidus bibit ignis Opheltēn.
Pōne metūs Letīque minās dēsiste verērī:
illum nec tēmō lātrābit Cerberus ōre,
nūlla soror flammīs, nūlla adsurgentibus hydrīs
terrēbit; quīn ipse avidae trux nāvita cumbae
interius sterilēs rīpās et adusta subībit
lītora, nē puerō dūra ascendisse facultās.
Quid mihi gaudentī prōlēs Cyllēnia virgā
nūntiat? estne aliquid tam saevō in tempore laetum?
nōverat effigiēs generōsīque ardua Blaesī
ōra puer, dum saepe domī nova serta ligantem
tē videt et similēs tergentem pectore cērās,
hunc ubi Lēthaeī lūstrantem gurgitis ōrās
Ausoniōs inter procerēs seriemque Quirīnī
adgnōvit, timidē prīmum vestīgia jungit
accessū tacitō summōsque lacessit amictūs,
inde magis sequitur; neque enim magis ille trahentem
spernit et ignōtā crēdit dē stirpe nepōtum.
mox ubi dēliciās et rārī pignus amīcī
sēnsit et āmissī puerum sōlācia Blaesī,
tollit humō magnāque ligat cervīce diūque
ipse manū gaudēns vehit et, quae mūnera mollis
Ēlysiī, sterilēs rāmōs mūtāsque volucrēs
porgit et obtūnsō pallentēs germine flōrēs.
nec prohibet meminisse tuī, sed pectora blandus
miscet et alternum puerī partītur amōrem.
Hic fīnis raptō, quīn tū jam vulnera sēdās
et tollis mersum lūctū caput? omnia fūncta
aut moritūra vidēs: obeunt noctēsque diēsque
astraque, nec solidīs prōdest sua māchina terrīs,
nam populus mortāle genus plēbisque cadūcae
quis fleat interitūs? hōs bella, hōs aequora poscunt;
hīs amor exitiō, furor hīs et saeva cupīdō,
ut sileam morbōs; hōs ōra rigentia Brūmae,
illōs implacidō lētālis Sīrius ignī,
hōs manet imbriferō pallēns Autumnus hiātū.
quicquid inīt ortūs, fīnem timet, ībimus omnēs,
ībimus: immēnsīs urnam quatit Aeacus umbrīs.
ast hic quem gemimus fēlīx hominēsque deōsque
et dubiōs cāsūs et caecae lūbrica vītae
effugit, immūnis fātīs. nōn ille rogāvit,
nōn timuit meruitve morī: nōs ānxia plēbēs,
nōs miserī, quibus unde diēs suprēma, quis aevī
exitus, incertum, quibus īnstet fulmen ab astrīs,
quae nūbēs fātāle sonet, nīl flecteris istīs?
sed flectēre libēns, ades hūc ēmissus ab ātrō
līmine, cui sōlī cūncta impetrāre facultās.
Glaucia (nīl sontēs animās nec portitor arcet
nec dūrae comes ille ferae): tū pectora mulcē,
tū prohibē mānāre genās noctēsque beātās
dulcibus alloquiīs et vīvīs vultibus implē,
et periisse negā. dēsōlātamque sorōrem,
quī potes, et miserōs perge īnsinuāre parentēs.