Asperat Āoniōs rabiēs audīta cruentī
Tȳdeos; ipsī etiam minus ingemuēre jacentem
Īnachidae, culpantque virum et rūpisse queruntur
fās odiī; quīn tē, dīvum implacidissime, quamquam
praecipuum tunc caedis opus, Grādīve, furēbās,
offēnsum virtūte ferunt, nec comminus ipsum
ōra sed et trepidōs aliō torsisse jugālēs.
ergo profānātum Melanippī fūnus acerbō
vulnere nōn aliīs ultum Cadmēia pūbēs
īnsurgunt stimulīs, quam sī turbāta sepulcrīs
ossa patrum mōnstrīsque datae crūdēlibus urnae.
accendit rēx ipse super: 'quisquamne Pelasgīs
mītis adhūc hominemque gerit? jam morsibus uncīs
(prō furor! usque adeō tēla exsatiāvimus?) artūs
dīlacerant. nōnne Hyrcānīs bellāre putātis
tigribus, aut saevōs Libyae contrā īre leōnēs?
et nunc ille jacet (pulchra ō sōlācia lētī!)
ōre tenēns hostīle caput, dulcīque nefandus
inmoritur tābō; nōs ferrum inmīte facēsque:
illīs nūda odia, et feritās jam nōn eget armīs.
sīc pergant rabidī clārāque hāc laude fruantur,
dum videās haec, summe pater. sed enim hīscere campōs
conquestī terraeque fugam mīrantur; an istōs
vel sua portet humus?' magnō sīc fātus agēbat
prōcursū fremitūque virōs, furor omnibus īdem
Tȳdeos invīsī spoliīs raptōque potīrī
corpore. nōn aliter subtexunt astra catervae
incestārum avium, longē quibus aura nocentem
āera dēsertāsque tulit sine fūnere mortēs;
illō avidae cum vōce ruunt, sonat arduus aethēr
plausibus, et caelō volucrēs cessēre minōrēs.
Fāma per Āonium rapidō vaga murmure campum
spargitur in turmās (solitō pernīcior index
cum lūgenda refert), dōnec, cui maxima fandō
damna vehit, trepidās lāpsa est Polynīcis ad aurēs.
dēriguit juvenis lacrimaeque haesēre parātae
et cūnctāta fidēs: nimium nam cognita virtūs
Oenīdae crēdī lētum suādetque vetatque.
sed postquam haud dubiō clādēs auctōre reperta est,
nox oculōs mentemque rapit; tum sanguine fīxō
membra simul, simul arma ruunt: madet ardua flētū
jam galea atque ocreae clipeum excēpēre cadentem.
it maestus genua aegra trahēns hastamque sequentem,
vulneribus ceu mīlle gravīs tōtōsque per artūs
saucius: absistunt sociī mōnstrantque gementēs.
tandem ille abjectīs, vix quae portāverat, armīs
nūdus in ēgregiī vacuum jam corpus amīcī
prōcidit et tālī lacrimās cum vōce profūdit:
'hāsne tibi, armōrum spēs ō suprēma meōrum,
Oenīdē, grātēs, haec praemia digna rependī,
fūnus ut invīsā Cadmī tellūre jacērēs
sospite mē? nunc exul ego aeternumque fugātus,
quando alius miserō ac melior mihi frāter adēmptus.
nec jam sortītūs veterēs rēgnīque nocentis
perjūrum diadēma petō: quō gaudia tantī
ēmpta mihi aut scēptrum quod nōn tua dextera trādet?
īte, virī, sōlumque ferō mē linquite frātrī:
nīl opus arma ultrā temptāre et perdere mortēs;
īte, precor; quid jam dabitis mihi dēnique majus?
Tȳdea cōnsūmpsī! quānam hoc ego morte piābō?
ō socer, ō Argī! et prīmae bona jūrgia noctis
alternaeque manūs et, longī pignus amōris,
īra brevis! nōn mē ēnse tuō tunc, maxime Tȳdeu,
(et poterās) nostrī mactātum in līmine Adrastī!
quīn etiam Thēbās mē propter et impia frātris
tēcta libēns, unde haud alius remeāsset, adīstī,
ceu tibimet scēptra et propriōs lātūrus honōrēs.
jam Telamōna pium, jam Thēsea fāma tacēbat.
quālis et ecce jacēs! quae prīmum vulnera mīrer?
quis tuus hic, quis ab hoste cruor? quae tē agmina quīve
innumerī strāvēre globī? (num fallor?) et ipse
invīdit pater et tōtā Mārs impulit hastā.'
sīc ait, et maerēns etiamnum lūbrica tābō
ōra virī terget lacrimīs dextrāque repōnit.
'tūne meōs hostēs hūcusque exōsus, et ultrā
sospes ego?' exuerat vāgīnā turbidus ēnsem
aptābatque necī: comitēs tenuēre, socerque
castīgat bellīque vicēs ac fāta revolvēns
sōlātur tumidum, longēque ā corpore cārō
paulātim, unde dolor lētīque animōsa voluntās,
āmovet ac tacitē ferrum inter verba repōnit.
dūcitur āmissō quālis cōnsorte labōrum
dēserit inceptum media inter jūgera sulcum
taurus iners colloque jugum dēfōrme remissō
parte trahit, partem lacrimāns sustentat arātor.
ecce autem hortātūs Eteoclis et arma secūtī,
lēcta manus, juvenēs, quōs nec Trītōnia bellō,
nec prope conlātā sprēvisset cuspide Māvors,
adventant; contrā, conlēcta ut pectora parmae
fīxerat atque hastam longē prōtenderat, haeret
arduus Hippomedōn: ceu flūctibus obvia rūpēs,
cui neque dē caelō metus et frācta aequora cēdunt,
stat cūnctīs inmōta minīs, fugit ipse rigentem
pontus et ex altō miserae nōvēre carīnae.
tunc prior Āonidēs (validam simul ēligit hastam):
'nōn pudet hōs mānēs, haec īnfāmantia bellum
fūnera dīs cōram et caelō īnspectante tuērī?
scīlicet ēgregius sūdor memorandaque virtūs
hanc tumulāre feram, nē nōn maerentibus Argos
exsequiīs lacrimandus eat mollīque feretrō
īnfandam ējectāns saniem! dīmittite cūram.
nūllae illum volucrēs, nūlla impia mōnstra nec ipse,
sī dēmus, pius ignis edat.' nec plūra, sed ingēns
intorquet jaculum, dūrō quod in aere morātum
trānsmissumque tamen clipeī stetit orbe secundō.
inde Pherēs ācerque Lycus; sed cassa Pherētis
hasta redit, Lycus excelsō terrōre comantem
perstringit galeam: convulsae cuspide longē
diffūgēre jubae patuitque inglōria cassis.
ipse nec īre retrō, nec in obvia concitus arma
exsilit, inque eadem sēsē vestīgia semper
obversus cūnctīs prōfert recipitque, nec umquam
longius indulget dextrae mōtūsque per omnēs
corpus amat, corpus servāns circumque suprāque
vertitur. imbellem nōn sīc amplexa juvencum
īnfestante lupō tunc prīmum fēta tuētur
māter et ancipitī circumfert cornua gȳrō;
ipsa nihil metuēns sexūsque oblīta minōris
spūmat et ingentēs imitātur fēmina taurōs.
tandem intermissā jaculantum nūbe potestās
reddere tēla fuit; jamque et Sicyōnius Alcōn
vēnerat auxiliō, Pīsaeaque praepetis Īdae
turma subit cuneumque replent. hīs laetus in hostēs
Lernaeam jacit ipse trabem; volat illa sagittīs
aequa fugā mediumque nihil cūnctāta Polītēn
trānsabit et jūnctī clipeum cavat improba Mopsī.
Phōcea tum Cȳdōna Tanagraeumque Phalantum
atque Erycem, hunc retrō conversum et tēla petentem,
dum spēs nūlla necis, crīnītō ā vertice fīgit:
faucibus ille cavīs hastam nōn ōre receptam
mīrātur moriēns, pariterque et murmure plēnus
sanguis et expulsī saliērunt cuspide dentēs.
ausus erat fūrtō dextram injectāre Leonteus,
pōne virōs atque arma latēns, positumque trahēbat
prēnsō crīne caput: vīdit, quamquam undique crēbrae,
Hippomedōn, ante ōra minae, saevōque protervam
abstulit ēnse manum; simul increpat: 'hanc tibi Tȳdeus,
Tȳdeus ipse rapit; post et cōnfecta virōrum
fāta timē magnōsque miser fuge tangere mānēs!'
ter Cadmēa phalānx torvum abdūxēre cadāver,
ter retrahunt Danaī: Siculī velut ānxia puppis
sēditiōne maris nēquīquam obstante magistrō
errat et āversō redit in vestīgia vēlō.
nōn ibi Sīdoniae valuissent pellere coeptō
Hippomedonta manūs, nōn illum impācta movērent
tormenta oppositum, formīdātīque superbīs
turribus impulsūs temptātō umbōne redīssent.
sed memor Ēlysiī rēgis noxāsque recēnsēns
Tȳdeos in mediōs āstū subit impia campōs
Tīsiphonē: sēnsēre aciēs subitusque cucurrit
sūdor equīs sūdorque virīs, quamquam ōre remissō
Īnachium fingēbat Halyn, nusquam impius ignis
verberaque, et jussī tenuēre silentia crīnēs.
arma gerit juxtāque ferī latus Hippomedontis
blanda genās vōcemque venit, tamen ille loquentis
extimuit vultūs admīrāturque timōrem.
illa autem lacrimāns, 'tū nunc' ait 'inclute, frūstrā
exanimēs sociōs inhumātaque corpora Grāium
(scīlicet is nōbīs metus, aut jam cūra sepulcrī?)
prōtegis; ipse manū Tyriā tibi captus Adrastus
raptātur, tēque ante aliōs, tē vōce manūque
invocat; heu quālem lāpsāre in sanguine vīdī,
exūtum cānōs lacerō diadēmate crīnēs!
nec procul hinc, adverte oculōs: ubi plūrimus ille
pulvis, ubi ille globus.' paulum stetit ānxius hērōs
lībrābatque metūs; premit aspera virgo: 'quid haerēs?
īmus? an hī retinent mānēs, et vīlior ille
quī superest?' miserum sociīs opus et sua mandat
proelia et ūnanimī vādit dēsertor amīcī,
respiciēns tamen et revocent sī forte parātus.
inde legēns turbāta trucis vestīgia dīvae
hūc illūc frūstrā ruit āvius, impia dōnec
Eumenis ex oculīs rējectā caerula parmā
fūgit et innumerī galeam rūpēre cerastae.
aspicit īnfēlīx discussā nūbe quiētōs
Īnachidās currumque nihil metuentis Adrastī.
et Tyriī jam corpus habent, jam gaudia magnae
testantur vōcēs, victorque ululātus aderrat
auribus occultōque ferit praecordia lūctū.
dūcitur hostīlī (prō dūra potentia fātī!)
Tȳdeus ille solō, modo cui Thēbāna sequentī
agmina, sīve gradūs seu frēna effunderet, ingēns
līmes utrimque datus; nusquam arma, manūsque quiēscunt;
nūlla virī feritās: juvat ōra rigentia lētō
et formīdātōs impūne lacessere vultūs.
hic amor, hoc ūnā timidī fortēsque sequuntur
nōbilitāre manūs, īnfectaque sanguine tēla
conjugibus servant parvīsque ostendere nātīs.
sīc ubi Maura diū populātum rūra leōnem,
quem propter clausīque gregēs vigilantque magistrī,
pāstōrum lassae dēbellāvēre cohortēs:
gaudet ager, magnō subeunt clāmōre colōnī,
praecerpuntque jubās inmāniaque ōra reclūdunt
damnaque commemorant, seu jam sub culmine fīxus
excubat, antīquō seu pendet glōria lūcō.
at ferus Hippomedōn quamquam jam sentit ināne
auxilium et sēram raptō prō corpore pugnam,
it tamen et caecum rotat inrevocābilis ēnsem,
vix sociōs hostēsque, nihil dum tardet euntem,
sēcernēns; sed caede novā jam lūbrica tellūs
armaque sēminecēsque virī currūsque solūtī
impediunt laevumque femur, quod cuspide fīxum
rēgis Echīoniī, sed dissimulāverat ārdēns,
sīve ibi nescierat. maestum videt Hoplea tandem;
Tȳdeos hic magnī fīdus comes et modo frūstrā
armiger ālipedem prōnā cervīce tenēbat
fātōrum ignārum dominī sōlumque frementem
quod vacet inque aciēs audentior ille pedestrēs.
hunc aspernantem tumidō nova pondera tergō
(ūnam quippe manum domitīs expertus ab annīs)
corripit adfāturque: 'quid ō nova fāta recūsās,
īnfēlīx sonipēs? nusquam tibi dulce superbī
rēgis onus; nōn jam Aetōlō satiābere campō
gaudentemque jubam per stāgna Achelōia solvēs.
quod superest, cārōs, ī, saltem ulcīscere mānēs
aut sequere; extorrem neu tū quoque laeseris umbram
captīvus tumidumque equitem post Tȳdea portēs.'
audīsse accēnsumque putēs: hōc fulmine raptum
abstulit et similēs minus indignātur habēnās.
sēmifer āeriā tālis Centaurus ab Ossā
dēsilit in vallēs: ipsum nemora alta tremēscunt,
campus equum. trepidī cursū glomerantur anhēlō
Labdacidae, premit ille super, necopīnaque ferrō
colla metēns linquit truncōs post terga cadentēs.
ventum erat ad fluvium; solitō tunc plēnior alveō
(signa malī) magnā sē mōle Ismēnos agēbat.
illa brevis requiēs, illō timida agmina lassam
dē campīs ēgēre fugam; stupet hospita bellī
unda virōs clārāque armōrum incenditur umbrā.
īnsiluēre vadīs, magnōque fragōre solūtus
agger et adversae latuērunt pulvere rīpae.
ille quoque hostīlēs saltū majōre per undās
inruit attonitīs (longum dīmittere habēnās)
sīcut erat, tantum viridī dēfīxa parumper
caespite pōpuleō commendat spīcula truncō.
tunc vērō exanimēs trādunt rapientibus ultrō
arma vadīs: aliī dēmissā casside, quantum
tendere cōnātūs animae valuēre sub undīs,
turpe latent; multī fluvium trānsmittere nandō
adgressī, sed vincla tenent laterīque repugnat
balteus et madidus dēdūcit pectora thōrāx.
quālis caeruleīs tumidō sub gurgite terror
piscibus, arcānī quotiēns dēvexa profundī
scrūtantem delphīna vident; fugit omnis in īmōs
turba lacūs viridēsque metū stīpantur in algās;
nec prius ēmersī quam summa per aequora flexus
ēmicet et vīsīs mālit certāre carīnīs:
tālis agit sparsōs, mediīsque in flūctibus hērōs
frēna manū pariter, pariter regit arma, pedumque
rēmigiō sustentat equum; cōnsuētaque campō
fluctuat et mersās levis ungula quaerit harēnās.
sternit Iōna Chromis, Chromin Antiphos, Antiphon Hypseus,
Hypseus Astyagēn ēvāsūrumque relictō
amne Linum, nī fāta vetent et stāmine prīmō
ablātum tellūre morī. premit agmina Thēbēs
Hippomedōn, turbat Danaōs Āsōpius Hypseus:
amnis utrumque timet, crassō vada mūtat uterque
sanguine, et ē fluviō neutrī fātāle revertī.
jam lacerī prōnīs volvuntur cursibus artūs
ōraque et abscīsae redeunt in pectora dextrae,
spīcula jam clipeōsque levēs arcūsque remissōs
unda vehit, galeāsque vetant dēscendere cristae:
summa vagīs lātē sternuntur flūmina tēlīs,
īma virīs; illīc luctantur corpora lētō,
efflantēsque animās retrō premit obvius amnis.
flūmineam rapiente vadō puer Argipus ulmum
prēnderat, īnsignēs umerōs ferus ēnse Menoeceus
amputat; ille cadēns, nōndum cōnāmine adēmptō,
truncus in excelsīs spectat sua bracchia rāmīs.
Hypseos hasta Sagēn ingentī vulnere mersit,
ille manet fundō, rediit prō corpore sanguis.
dēsiluit rīpīs frātrem raptūrus Agēnor,
heu miser et tenuit, sed saucius ille levantem
dēgravat amplexū: poterat resolūtus Agēnor
ēmersisse vadīs, piguit sine frātre revertī.
surgentem dextrā Capetum vulnusque minantem
sorbēbat rapidus nōdātō gurgite vertex;
jam vultū, jam crīne latet, jam dextera nusquam,
ultimus abruptās ēnsis dēscendit in undās.
mīlle modīs lētī miserōs mors ūna fatīgat.
induit ā tergo Mycalēsia cuspis Agyrtēn;
respexit: nusquam auctor erat, sed concita tractū
gurgitis effugiēns invēnerat hasta cruōrem.
fīgitur et validōs sonipēs Aetōlus in armōs
exsiluitque altē vī mortis et āera pendēns
verberat; haud tamen est turbātus fulmine ductor,
sed miserātur equum magnōque ex vulnere tēlum
exuit ipse gemēns et sponte remīsit habēnās.
inde pedes repetit pugnās gressūque manūque
certior, et sēgnem Nomium fortemque Mimanta
Thisbaeumque Lichān Anthēdoniumque Lycētum
continuat ferrō geminīsque ē frātribus ūnum
Thespiadēn; eadem poscentī fāta Panēmō:
'vīve superstes' ait 'dīraeque ad moenia Thēbēs
sōlus abī miserōs nōn dēceptūre parentēs.
dī bene quod pugnās rapidum dējēcit in amnem
sanguineā Bellōna manū: trahit unda timentēs
gurgite gentīlī, nūdā nec flēbilis umbrā
strīdēbit vestrōs Tȳdeus inhumātus ad ignēs;
ībitis aequoreīs crūdēlia pābula mōnstrīs,
illum terra vehit suaque in prīmōrdia solvet.'
sīc premit adversōs et acerbat vulnera dictīs;
ac nunc ēnse furit, nunc tēla natantia captāns
ingerit: innūptae comitem Thērōna Diānae,
rūricolamque Gyān cum flūctivagō Ergīnō,
intōnsumque Hersēn, contemptōremque profundī
Crethea nimbōsam quī saepe Caphēreos arcem
Euboicāsque hiemēs parvā trānsfūgerat alnō
quid nōn fāta queant? trājectus pectora ferrō
volvitur in flūctūs, heu cujus naufragus undae!
tē quoque sublīmī trānantem flūmina currū,
dum sociōs, Pharsāle, petis, resupīnat adēmptīs
Dōrica cuspis equīs; illōs violentia saevī
gurgitis īnfēlīxque jugī concordia mergit.
nunc age, quis tumidīs magnum expugnāverit undīs
Hippomedonta labor, cūr ipse excītus in arma
Ismēnos, doctae nōsse indulgēte sorōrēs:
vestrum opus īre retrō et senium dēpellere fāmae.
gaudēbat Faunō nymphāque Ismēnide nātus
māternīs bellāre tener Crēnaeus in undīs,
Crēnaeus, cui prīma diēs in gurgite fīdō
et nātāle vadum et viridēs cūnābula rīpae.
ergo ratus nihil Ēlysiās ibi posse Sorōrēs,
laetus adūlantem nunc hōc, nunc margine ab illō
trānsit avum, levat unda gradūs, seu dēfluus ille,
sīve oblīquus eat; nec cum subit obvius ūllās
stāgna dedēre morās pariterque revertitur amnis.
nōn Anthēdoniī tegit hospitis inguina pontus
blandior, aestīvō nec sē magis aequore Trītōn
exserit, aut cārae festīnus ad ōscula mātris
cum remeat tardumque ferit delphīna Palaemōn.
arma decent umerōs, clipeusque īnsignis et aurō
lūcidus Āoniae caelātur orīgine gentis.
Sīdonis hīc blandī per candida terga juvencī,
jam sēcūra maris, tenerīs jam cornua palmīs
nōn tenet, extrēmīs adlūdunt aequora plantīs;
īre putēs clipeō flūctūsque secāre juvencum.
adjuvat unda fidem pelagō, nec discolor amnis.
tunc audāx pariter tēlīs et vōce protervā
Hippomedonta petit: 'nōn haec fēcunda venēnō
Lerna, nec Herculeīs haustae serpentibus undae:
sacrum amnem, sacrum (et miser experiēre!) deumque
altrīcēs inrumpis aquās.' nihil ille, sed ībat
comminus; opposuit cumulō sē dēnsior amnis
tardāvitque manum; vulnus tamen illa retentum
pertulit atque animae tōta in penetrālia sēdit.
horruit unda nefās, silvae flēvistis utraeque,
et graviōra cavae sonuērunt murmura rīpae.
ultimus ille sonus moribundō ēmersit ab ōre,
'māter!', in hanc miserī cecidērunt flūmina vōcem.
at genetrīx coetū glaucārum cīncta sorōrum
prōtinus icta malō vitreā dē valle solūtīs
exsiluit furibunda comīs, ac verbere crēbrō
ōraque pectoraque et viridem scidit horrida vestem.
utque ērūpit aquīs iterumque iterumque trementī
ingeminat 'Crēnaee' sonō: nusquam ille, sed index
dēsuper (ā miserae nimium nōscenda parentī!)
parma natat; jacet ipse procul, quā mixta suprēmum
Ismēnon prīmī mūtant cōnfīnia pontī.
flūctivagam sīc saepe domum madidōsque penātēs
Alcyonē dēserta gemit, cum pignora saevus
Auster et algentēs rapuit Thetis invida nīdōs.
mergitur orba iterum, penitusque occulta sub undīs
līmite nōn ūnō, liquidum quā subter euntī
lūcet iter, miserī nēquīquam fūnera nātī
vestīgat plangitque tamen; saepe horridus amnis
obstat, et obductō cālīgant sanguine vīsūs.
illa tamen praeceps in tēla offendit et ēnsēs
scrūtāturque manū galeās et prōna reclīnat
corpora; nec pontō summōta intrābat amāram
Dōrida, possessum dōnec jam flūctibus altīs
Nēreidum miserāta cohors ad pectora mātris
impulit. illa manū ceu vīvum amplexa reportat
īnsternitque torīs rīpārum atque ūmida siccat
mollibus ōra comīs, atque haec ululātibus addit:
'hoc tibi sēmideī mūnus tribuēre parentēs
nec mortālis avus? sīc nostrō in gurgite rēgnās?
mītior heu miserō discors aliēnaque tellūs,
mītior unda maris, quae juxtā flūmina corpus
rettulit et miseram vīsa expectāsse parentem.
hīne meī vultūs? haec torvī lūmina patris?
hī crīnēs undantis avī? tū nōbile quondam
undārum nemorumque decus, quō sospite major
dīva et Nymphārum longē rēgīna ferēbar.
heu ubinam ille frequēns modo circā līmina mātris
ambitus ōrantēsque tibī servīre Napaeae?
cūr nunc tē, melius saevō mānsūra profundō,
amplexū miserō tumulīs, Crēnaee, reportō
nōn mihi? nec tantae pudet heu miseretque ruīnae,
dūre parēns? quae tē alta et inēluctābilis īmō
condidit amne palūs, quō nec tam crūda nepōtis
fūnera nec nostrī valeant perrumpere plānctūs?
ecce furit jactatque tuō sē in gurgite major
Hippomedōn, illum rīpaeque undaeque tremēscunt,
illius impulsū nostrum bibit unda cruōrem:
tū piger et trucibus facilis servīre Pelasgīs.
ad cinerēs saltem suprēmaque jūsta tuōrum
saeve venī nōn hīc sōlum accēnsūre nepōtem.'
hīs miscet plānctūs multumque indigna cruentat
pectora, caeruleae referunt lāmenta sorōrēs:
quāliter Isthmiacō nōndum Nērēida portū
Leucotheān plānxisse ferunt, dum pectore anhēlō
frīgidus in mātrem saevum mare respuit īnfāns.
at pater arcānō residēns Ismēnos in antrō,
unde aurae nūbēsque bibunt atque imbrifer arcus
pāscitur et Tyriōs melior venit annus in agrōs,
ut lāmenta procul, quamquam obstrepit ipse, novōsque
accēpit nātae gemitūs, levat aspera muscō
colla gravemque gelū crīnem, ceciditque solūtā
pīnus adulta manū dīmissaque volvitur urna.
illum per rīpās annōsō scrūpea līmō
ōra exsertantem silvae fluviīque minōrēs
mīrantur: tantus tumidō dē gurgite surgit,
spūmōsum attollēns apicem lāpsūque sonōrō
pectora caeruleae rīvīs mānantia barbae.
obvia cognātōs gemitūs cāsumque nepōtis
Nymphārum docet ūna patrem mōnstratque cruentum
auctōrem dextramque premit: stetit arduus altō
amne, manūque genās et nexa virentibus ulvīs
cornua concutiēns sīc turbidus ōre profundō
incipit: 'huncne mihī, superum rēgnātor, honōrem
quod totiēns hospesque tuīs et cōnscius actīs
(nec memorāre timor) falsā nunc improba fronte
cornua, nunc vetitam currūs disjungere Phoebēn,
dōtālēsque rogōs dēceptaque fulmina vīdī
praecipuōsque alvī nātōrum? an vīlis et illīs
grātia? ad hunc certē rēpsit Tīrynthius amnem,
hāc tibi flagrantem Bromium restīnximus undā.
aspice quās fluviō caedēs, quae fūnera portem
continuus tēlīs aliōque adopertus acervō.
omne vadum bellī seriēs tenet, omnis anhēlat
unda nefās, subterque animae suprāque recentēs
errant et geminās jungunt cālīgine rīpās.
ille ego clāmātus sacrīs ululātibus amnis,
quī mollēs thyrsōs Bacchēaque cornua pūrō
fonte lavāre feror, stīpātus caedibus artās
in freta quaero viās; nōn Strȳmonos impia tantō
stāgna cruōre natant, nōn spūmifer altius Hebrus
Grādīvō bellante rubet. nec tē admonet altrīx
unda tuāsque manūs, jam prīdem oblīte parentum
Līber? an Ēōus melius pācātur Hydaspēs?
at tū, quī tumidus spoliīs et sanguine gaudēs
īnsontis puerī, nōn hōc ex amne potentem
Īnachon aut saevās victor revehēre Mycēnās,
nī mortālis ego et tibi ductus ab aethere sanguis.'
sīc ait īnfrendēns et sponte furentibus undīs
signa dedit: mittit gelidus montāna Cithaerōn
auxilia antīquāsque nivēs et pābula brūmae
īre jubet; frāter tacitās Āsōpos euntī
conciliat vīrēs et hiulcīs flūmina vēnīs
suggerit. ipse cavae scrūtātur vīscera terrae
stāgnaque torpentēsque lacūs pigrāsque palūdēs
excutit, atque avidōs tollēns ad sīdera vultūs
ūmentēs nebulās exhaurit et āera siccat.
jamque super rīpās utrōque extantior ībat
aggere, jam medium modo quī superāverat amnem
Hippomedōn, intāctus aquīs umerōsque manūsque,
mīrātur crēvisse vadem sēsēque minōrem.
hinc atque hinc tumidī flūctūs animōsaque surgit
tempestās īnstar pelagī, cum Plīadas haurit
aut nigrum trepidīs impingit Orīona nautīs.
nōn secus aequoreō jactat Teumēsius amnis
Hippomedonta salō, semperque umbōne sinistrō
tollitur et clipeum nigrante supervenit aestū
spūmeus adsultāns frāctāque refunditur undā
et cumulō majōre redit; nec mōle liquentī
contentus carpit putrēs servantia rīpās
arbusta annōsāsque trabēs ējectaque fundō
saxa rotat. stat pugna impār amnisque virīque,
indignante deō; nec enim dat terga nec ūllīs
frangitur ille minīs, venientēsque obvius undās
intrat et objectā dispellit flūmina parmā.
stat terrā fugiente gradūs, et poplite tēnsō
lūbrica saxa tenet, genibusque obnīxus et haerēns
subruta fallācī servat vestīgia līmō,
sīc etiam increpitāns: 'unde haec, Ismēne, repente
īra tibī? quōve hās trāxistī gurgite vīrēs,
imbellī famulāte deō sōlumque cruōrem
fēmineīs experte chorīs, cum Bacchica mūgit
buxus et īnsānae maculant trietērida mātrēs?'
dīxerat; atque illī sēsē deus obtulit ultrō
turbidus imbre genās et nūbe natantis harēnae,
nec saevit dictīs, truncā sed pectora quercū
ter quater oppositī, quantum īra deusque valēbat,
impulit adsurgēns: tandem vestīgia flexit
excussumque manū tegimen, conversaque lentē
terga refert. īnstant undae sequiturque labantem
amnis ovāns; nec nōn saxīs et grandine ferrī
dēsuper īnfestant Tyriī geminōque repellunt
aggere. quid faciat bellīs obsessus et undīs?
nec fuga jam miserō, nec magnae cōpia mortis.
stābat grāmineae prōducta crepīdine rīpae
undārum ac terrae dubiō, sed amīcior undīs,
fraxinus ingentīque vadum possēderat umbrā.
hujus opem (nam quā terrās invāderet?) uncā
arripuit dextrā: nec pertulit illa trahentem,
sed majōre super, quam stābat, pondere victa
solvitur et, qua stāgna subit rādīce quibusque
ārentem mordēbat humum dīmissa, supernē
injēcit sēsē trepidō rīpamque, nec ultrā
passa virum subitae vāllāvit ponte ruīnae.
hūc undae coeunt, et inēluctābile caenō
verticibusque cavīs sīdit crēscitque barāthrum.
jamque umerōs, jam colla ducis sinuōsa vorāgō
circumit: hīc dēmum victus suprēma fatērī
exclāmat: 'fluviōne (pudet!), Mārs inclute, mergēs
hanc animam, sēgnēsque lacūs et stāgna subībō
ceu pecoris cūstōs, subitī torrentis inīquīs
interceptus aquīs? adeōne occumbere ferrō
nōn meruī?' tandem precibus commōta Tonantem
Jūno subit: 'quōnam miserōs, sator inclute dīvum,
Īnachidās, quōnam usque premēs? jam Pallas et ōdit
Tȳdea, jam raptō tacuērunt augure Delphī:
ēn meus Hippomedōn, cui gentis orīgo Mycēnae
Argolicīque larēs nūmenque ante omnia Jūnō
(sīc ego fīda meīs?), pelagī crūdēlibus ībit
praeda ferīs? certē tumulōs suprēmaque victīs
busta dabās: ubi Cecropiae post proelia flammae,
Thēseos ignis ubi est?' nōn spernit conjugis aequās
ille precēs, leviterque oculōs ad moenia Cadmī
rettulit, et vīsō sēdērunt flūmina nūtū.
illius exsanguēs umerī et perfossa patēscunt
pectora: ceu ventīs altē cum ēlāta resēdit
tempestās, surgunt scopulī quaesītaque nautīs
terra, et ab īnfēstīs dēscendunt aequora saxīs.
quid rīpās tenuisse juvat? premit undique nimbō
tēlōrum Phoenissa cohors, nec tegmina membrīs
ūlla, omnisque patet lētō; tunc vulnera mānant,
quīque sub amne diū stupuit cruor, āere nūdō
solvitur et tenuēs vēnārum laxat hiātūs,
incertīque labant undārum ē frīgore gressūs.
prōcumbit, Geticō quālis prōcumbit in Haemō
seu Boreae furiīs putrī seu rōbore quercus
caelō mixta comās, ingentemque āera laxat:
illam nūtantem nemus et mōns ipse tremēscit
quā tellūre cadat, quās obruat ōrdine silvās.
nōn tamen aut ēnsem galeamve audācia cuiquam
tangere; vix crēdunt oculīs ingentiaque horrent
fūnera et astrīctīs accēdunt comminus armīs.
tandem adiit Hypseus capulumque in morte tenentī
extrahit et torvōs laxāvit casside vultūs;
itque per Āoniōs altē mucrōne coruscō
suspēnsam ostentāns galeam et clāmōre superbit:
'hīc ferus Hippomedōn, hīc formīdābilis ultor
Tȳdeos īnfandī dēbellātorque cruentī
gurgitis!' agnōvit longē pressitque dolōrem
magnanimus Capaneus, tēlumque inmāne lacertō
hortātur lībrāns: 'ades ō mihi, dextera, tantum
tū praesēns bellīs et inēvītābile nūmen,
tē voco, tē sōlam superum contemptor adōrō.'
sīc ait, et vōtī sēsē facit ipse potentem.
it tremibunda abiēs clipeum per et aerea texta
lōrīcae tandemque animam sub pectore magnō
dēprēndit: ruit haud aliō quam celsa fragōre
turris, ubi innumerōs penitus quassāta per ictūs
lābitur effrāctamque aperit victōribus urbem.
cui super adsistēns, 'nōn īnfitiāmur honōrem
mortis' ait 'refer hūc oculōs, ego vulneris auctor;
laetus abī multumque aliīs jactantior umbrīs!'
tunc ēnsem galeamque rapit clipeumque revellit
Hypseos; exanimumque tenēns super Hippomedonta,
'accipe' ait 'simul hostīlēs, dux magne, tuāsque
exuviās, veniet cinerī decus et suus ōrdō
mānibus; intereā jūstōs dum reddimus ignēs,
hōc ultor Capaneus operit tua membra sepulcrō.'
sīc anceps dūrā bellī vice mūtua Grāīs
Sīdoniīsque simul nectēbat vulnera Māvors:
hīc ferus Hippomedōn, illīc nōn sēgnior Hypseus
flētur, et alternī praebent sōlācia lūctūs.
trīstibus intereā somnum turbāta figūrīs
torva sagittiferī māter Tegeātis ephēbī,
crīne datō passim plantīsque ex mōre solūtīs,
ante diem gelidās ībat Lādōnis ad undās
pūrgātūra malum fluviō vīvente sopōrem.
namque per attonitās cūrārum pondere noctēs
saepe et dēlāpsās adytīs, quās ipsa dicārat,
exuviās, sēque ignōtīs errāre sepulcrīs
extorrem nemorum Dryadumque ā plēbe fugātam,
saepe novōs nātī bellō rediisse triumphōs,
armaque et ālipedem nōtum comitēsque vidēbat,
numquam ipsum, nunc ex umerīs flūxisse pharetrās,
effigiēsque suās simulācraque nōta cremārī.
praecipuōs sed enim illa metūs portendere vīsa est
nox miserae tōtōque ērēxit pectore mātrem.
nōta per Arcadiās fēlīcī rōbore silvās
quercus erat, Triviae quam dēsacrāverat ipsa
ēlēctam turbā nemorum nūmenque colendō
fēcerat: hīc arcūs et fessa repōnere tēla,
armaque curva suum et vacuōrum terga leōnum
fīgere et ingentēs aequantia cornua silvās.
vix rāmīs locus, agrestēs adeō omnia cingunt
exuviae, et viridem ferrī nitor impedit umbram.
hanc, ut forte jugīs longō dēfessa redībat
vēnātū, modo rapta ferōx Erymanthidos ursae
ōra ferēns, multō prōscissam vulnere cernit
dēposuisse comam et rōrantēs sanguine rāmōs
expīrāre solō; quaerentī nympha cruentās
Maenadas atque hostem dīxit saevisse Lyaeum.
dum gemit et plānctū circumdat pectus inānī,
abrūpēre oculī noctem maestōque cubīlī
exsilit et falsōs quaerit per lūmina flētūs.
ergo ut in amne nefās mersō ter crīne piāvit
verbaque sollicitās mātrum sōlantia cūrās
addidit, armātae ruit ad dēlūbra Diānae
rōre sub Ēōō, nōtāsque ex ōrdine silvās
et quercum gāvīsa videt. tunc līmine dīvae
astitit et tālī nēquīquam vōce precātur:
'virgo potēns nemorum, cujus nōn mollia signa
mīlitiamque trucem sexum indignāta frequentō
mōre nihil Grāiō (nec tē gēns aspera rītū
Colchis Amāzoniaeve magis coluēre catervae):
sī mihi nōn umquam thiasī lūdusve protervae
noctis et, invīsō quamvīs temerāta cubīlī,
nōn tamen aut teretēs thyrsōs aut mollia gessī
pēnsa, sed in tetricīs et post cōnūbia lustrīs,
sīc quoque vēnātrīx animumque innūpta remānsī,
nec mihi sēcrētīs culpam occultāre sub antrīs
cūra, sed ostendī prōlem posuīque trementem
ante tuōs cōnfessa pedēs, nec dēgener ille
sanguinis inque meōs reptāvit prōtinus arcūs,
tēla puer lacrimīs et prīmā vōce poposcit:
hunc mihi (quid trepidae noctēs somnusque minantur?),
hunc, precor, audācī quī nunc ad proelia vōtō
heu nimium tibi fīsus abit, dā vīsere bellī
victōrem, vel, sī ampla petō, dā vīsere tantum!
[sī nōn victōrem dēs victum cernere saltem!]
hīc sūdet tuaque arma ferat. preme dīra malōrum
signa; quid in nostrīs, nemorālis Dēlia, silvīs
Maenades hostīlēs Thēbānaque nūmina rēgnant?
ei mihi! cūr penitus (simque augur cassa futūrī!),
cūr penitus magnōque interpretor ōmine quercum?
quod sī vēra sopor miserae praesāgia mittit,
per tē māternōs, mītis Dictynna, labōrēs
frāternumque decus, cūnctīs hunc fīge sagittīs
īnfēlīcem uterum; miserae sine fūnera mātris
audiat ille prior!' dīxit, flētūque solūtō
aspicit et niveae saxum maduisse Diānae.
illam dīva ferōx etiamnum in līmine sacrō
expositam et gelidās verrentem crīnibus ārās
linquit, et in mediīs frondentem Maenalon astrīs
exsuperat gressū saltumque ad moenia Cadmī
dēstinat, interior caelī quā sēmita lūcet
dīs tantum, et cūnctās juxtā videt ardua terrās.
jamque ferē medium Parnāsī frondea praeter
colla tenēbat iter, cum frātrem in nūbe coruscā
aspicit haud solitō vīsū: remeābat ab armīs
maestus Echīoniīs, dēmersī fūnera lūgēns
auguris. inrubuit caelī plaga sīdere mixtō,
occursūque sacrō pariter jubar ārsit utrimque,
et coiēre arcūs et respondēre pharetrae.
ille prior: 'scio, Labdaciās, germāna, cohortēs
et nimium fortēs ausum petis Arcada pugnās.
fīda rogat genetrīx: utinam indulgēre precantī
fāta darent! ēn ipse meī (pudet!) inritus arma
cultōris frondēsque sacrās ad inānia vīdī
Tartara et in mēmet versōs dēscendere vultūs;
nec tenuī currūs terraeque abrupta coēgī,
saevus ego inmeritusque colī. lūgentia cernis
antra, soror, mūtāsque domōs: haec sōla rependō
dōna piō comitī; nec tū peritūra movēre
auxilia et maestōs in vānum perge labōrēs.
fīnis adest juvenī, nōn hoc mūtābile fātum,
nec tē dē dubiīs frāterna ōrācula fallunt.'
'sed decus extrēmum miserō,' cōnfūsa vicissim
virgo refert, 'dūraeque licet sōlācia mortī
quaerere, nec fugiet poenās quīcumque nefandam
īnsontis puerī scelerārit sanguine dextram
impius, et nostrīs fās sit saevīre sagittīs.'
sīc effāta movet gressūs lībandaque frātrī
parcius ōra tulit, Thēbāsque īnfēsta petīvit.
at pugna ēreptīs major crūdēscit utrimque
rēgibus, alternōsque ciet vindicta furōrēs.
Hypseos hinc turmae dēsōlātumque magistrō
agmen, at hinc gravius fremit Hippomedontis adēmptī
orba cohors; praebent obnīxī corpora ferrō,
īdem ārdor rabidīs externum haurīre cruōrem
ac fūdisse suum, nec sē vestīgia mūtant:
stat cuneō dēfīxa aciēs, hostīque cruentō
dant animās et terga negant: cum lāpsa per aurās
vertice Dircaeī vēlōx Lātōnia montis
astitit; agnōscunt collēs nōtamque tremēscit
silva deam, saevīs ubi quondam exserta sagittīs
fēcundam lassō Niobēn cōnsūmpserat arcū.
illum aciēs inter coeptā jam caede superbum
nescius armōrum et prīmās tunc passus habēnās
vēnātor raptābat equus, quem discolor ambit
tigris et aurātīs adverberat unguibus armōs.
colla sedent nōdīs, et castīgāta jubārum
lībertās, nemorisque notae sub pectore prīmō
jactantur niveō lūnāta monīlia dente.
ipse bis Oebaliō saturātam mūrice pallam
lūcentēsque aurō tunicās (hoc nēverat ūnum
māter opus) tenuī collēctus in īlia vinclō,
cornipedis laevō clipeum dēmīserat armō,
ēnse gravis nimiō: teretī juvat aurea morsū
fībula pendentis circum latera aspera cīnctūs,
vāgīnaeque sonum tremulumque audīre pharetrae
murmur et ā cōnō missās in terga catēnās;
interdum cristās hilaris jactāre comantēs
et pictum gemmīs galeae jubar. ast ubi pugnā
cassis anhēla calet, resolūtō vertice nūdus
exoritur: tunc dulce comae radiīsque trementēs
dulce nitent vīsūs et, quās dolet ipse morārī,
nōndum mūtātae roseā lānūgine mālae.
nec fōrmae sibi laude placet multumque sevērīs
asperat ōra minīs, sed frontis servat honōrem
īra decēns. dat sponte locum Thēbāna juventūs,
nātōrum memorēs, intentaque tēla retorquent;
sed premit et saevās miserantibus ingerit hastās.
illum et Sīdoniae juga per Teumēsia Nymphae
bellantem atque ipsō sūdōre et pulvere grātum
laudant, et tacitō dūcunt suspīria vōtō.
tālia cernentī mītis subit alta Diānae
corda dolor, flētūque genās violāta, 'quod,' inquit
'nunc tibi, quod lētī quaeram dea fīda propinquī
effugium? haecne ultrō properāstī in proelia, saeve
ac miserande puer? crūda heu festīnaque virtūs
suāsit et hortātrīx animōsī glōria lētī!
scīlicet angustum jamdūdum urguentibus annīs
Maenalium tibi, parve, nemus, perque antra ferārum
vix tūtae sine mātre viae, silvestria cujus
nōndum tēla procāx arcumque implēre valēbās.
et nunc illa meās ingentem plangit ad ārās
invidiam surdāsque forēs et līmina lassat:
tū dulcēs lituōs ululātaque proelia gaudēs
fēlīx et miserae tantum moritūre parentī.'
nē tamen extrēmō frūstrā morientis honōrī
adfuerit, venit in mediōs cālīgine fulvā
saepta globōs, prīmumque levēs fūrāta sagittās
audācis tergo puerī caelestibus implet
gōrȳton tēlīs, quōrum sine sanguine nūllum
dēcidit; ambrosiō tunc spargit membra liquōre,
spargit equum, nē quō violētur vulnere corpus
ante necem, cantūsque sacrōs et cōnscia miscet
murmura, sēcrētīs quae Colchidas ipsa sub antrīs
nocte docet mōnstratque ferās quaerentibus herbās.
tunc vērō exsertō circumvolat igneus arcū
nec sē mente regit, patriae mātrisque suīque
inmemor, et nimium caelestibus ūtitur armīs:
ut leo, cui parvō māter Gaetūla cruentōs
suggerit ipsa cibōs, cum prīmum crēscere sēnsit
colla jubīs torvusque novōs respexit ad unguēs,
indignātur alī, tandemque effūsus apertōs
līber amat campōs et nescit in antra revertī.
quōs, age, Parrhasiō sternis, puer improbe, cornū?
prīma Tanagraeum turbāvit harundo Coroebum
extrēmō galeae prīmōque in margine parmae
angustā trānsmissa viā: stat faucibus unda
sanguinis, et sacrī faciēs rubet igne venēnī.
saevius Eurytiōn, cui lūminis orbe sinistrō
callida tergeminīs aciēs sē condidit uncīs.
ille trahēns oculō plēnam lābente sagittam
ībat in auctōrem: sed dīvum fortia quid nōn
tēla queant? aliō geminātum lūmine vulnus
explēvit tenebrās; sequitur tamen improbus hostem,
quā meminit, fūsum dōnec prōlāpsus in Īdān
dēcidit: hīc saevī miser inter fūnera bellī
palpitat et mortem sociōsque hostēsque precātur.
addit Abantiadās, īnsignem crīnibus Argum
et male dīlēctum miserae Cȳdōna sorōrī.
[illī perfossum tēlō patefēcerat inguen]
huic geminum oblīquā trājēcit harundine tempus,
exsilit hāc ferrum, vēlōx hāc penna remānsit;
flūxit utrimque cruor. nūllī tēla aspera mortis
dant veniam, nōn fōrma Lamum, nōn īnfula Lygdum,
nōn pūbēscentēs tēxērunt Aeolon annī:
fīgitur ōra Lamus, flet saucius inguina Lygdus,
perfossus tēlō niveam gemis, Aeole, frontem.
tē praeceps Euboea tulit, tē candida Thisbē
mīserat, hunc viridēs nōn excipiētis Amyclae.
numquam cassa manus, nūllum sine nūmine fūgit
missile, nec requiēs dextrae, sonitumque priōrī
jungit harundo sequēns. ūnum quis crēderet arcum
aut ūnam saevīre manum? modo dērigit ictūs,
nunc latere alternō dubius cōnāmina mūtat,
nunc fugit īnstantēs et sōlō respicit arcū.
et jam mīrantēs indignantēsque coībant
Labdacidae, prīmusque Jovis dē sanguine clārō
Amphīōn ignārus adhūc, quae fūnera campīs
ille daret: 'quōnam usque moram lucrābere fātī,
ō multum meritōs puer orbātūre parentēs?
quīn etiam mentī tumor atque audācia glīscit,
congressūs dum nēmo tuōs pugnamque minōrem
dignātur bellīs, īramque relinqueris īnfrā.
ī, repete Arcadiam mixtusque aequālibus illīc,
dum ferus hīc vērō dēsaevit pulvere Māvors,
proelia lūde domī: quodsī tē maesta sepulcrī
fāma movet, dabimus lētō moriāre virōrum!'
jamdūdum hunc contrā stimulīs graviōribus ārdet
trux Atalantiadēs; necdum ille quiērat, et īnfit:
'sēra etiam in Thēbās, quārum hic exercitus, arma
prōfero; quisnam adeō puer, ut bellāre recūset
tālibus? Arcadiae stirpem et fera sēmina gentis,
nōn Thēbāna vidēs: nōn mē sub nocte silentī
Thyias Echīoniō genetrīx famulāta Lyaeō
ēdidit, haud umquam dēfōrmēs vertice mitrās
induimus turpemque manū jactāvimus hastam.
prōtinus astrictōs didicī reptāre per amnēs
horrendāsque domōs magnārum intrāre ferārum
et quid plūra loquar? ferrum mea semper et arcūs
māter habet, vestrī feriunt cava tympana patrēs.'
nōn tulit Amphīōn vultumque et in ōra loquentis
tēlum inmāne rotat; sed ferrī lūmine dīrō
turbātus sonipēs sēsē dominumque retorsit
in latus atque avidam trānsmīsit dēvius hastam.
ācrior hōc juvenem strictō mucrōne petēbat
Amphīōn, cum sē mediō Lātōnia campō
jēcit et ante oculōs omnī stetit obvia vultū.
haerēbat juvenī dēvīnctus amōre pudīcō
Maenalius Dorceus, cui bella suumque timōrem
māter et audācēs puerī mandāverat annōs.
hujus tum vultū dea dissimulāta profātur:
'hāctenus Ōgygiās satis īnfestāsse catervās,
Parthenopaee, satis; miserae jam parce parentī,
parce deīs, quīcumque favent.' nec territus ille:
'hunc sine mē (nōn plūra petam), fīdissime Dorceu,
sternere humī, quī tēla meīs gerit aemula tēlīs
et similēs cultūs et frēna sonantia jactat.
frēna regam, cultūs Triviae pendēbitis altō
līmine, captīvīs mātrem dōnābo pharetrīs.'
audiit et mixtō rīsit Lātōnia flētū.
vīderat hanc caelī jamdūdum in parte remōtā
Grādīvum complexa Venus, dumque ānxia Thēbās
commemorat Cadmumque virō cāraeque nepōtēs
Harmoniae, pressum tacitō sub corde dolōrem
tempestīva movet: 'nōnne hanc, Grādīve, protervam
virginitāte vidēs mediam sē ferre virōrum
coetibus, utque aciēs audāx et Mārtia signa
temperet? ēn etiam dōnat praebetque necandōs
tot nostrā dē gente virōs. huic trādita virtūs,
huic furor? agrestēs superest tibi fīgere dammās.'
dēsiluit jūstīs commōtus in arma querēlīs
Bellipotēns, cui sōla vagum per ināne ruentī
Īra comes, reliquī sūdant ad bella Furōrēs.
nec mora, cum maestam monitū Lētōida dūrō
increpat adsistēns: 'nōn haec tibi proelia dīvum
dat pater; armiferum nī prōtinus improba campum
dēseris, huic aequam nōscēs nec Pallada dextrae.'
quid faciat contrā? premit hinc Māvortia cuspis,
hinc plēnae tibi, parve, colus, Jovis inde sevērī
vultus: abit sōlō post haec ēvicta pudōre.
at pater Ōgygiās Māvors circumspicit ālās
horrendumque Dryanta movet, cui sanguinis auctor
turbidus Ōrīōn, comitēsque ōdisse Diānae
(inde furit) patrium. hīc turbātōs arripit ēnse
Arcadas exarmatque ducem; cadit agmine longō
Cyllēnēs populus Tegeēsque habitātor opācae
Aepytiīque ducēs Telphūsiacaeque phalangēs.
ipsum autem et lassā fīdit prōsternere dextrā,
nec servat vīrēs: etenim hūc jam fessus et illūc
mūtābat turmās; urguent praesāgia mīlle
fūneris, et nigrae praecēdunt nūbila mortis.
jamque miser rārōs comitēs vērumque vidēbat
Dorcea, jam vīrēs paulātim abscēdere sēnsit,
sentit et exhaustās umerō leviōre pharetrās;
jam minus atque minus fert īra, puerque vidētur
et sibi, cum torvā clipeī metuendus obārsit
lūce Dryās: tremor ōra repēns ac vīscera torsit
Arcados; utque ferī vectōrem fulminis albus
cum suprā respexit olor, cupit hīscere rīpam
Strȳmonos et trepidās in pectora contrahit ālās:
sīc juvenem saevī cōnspectā mōle Dryantis
jam nōn īra subit, sed lētī nūntius horror.
arma tamen, frūstrā superōs Triviamque precātus,
mōlītur pallēns et surdōs expedit arcūs.
jamque īnstat tēlīs dextramque oblīquus in ulnam
cornua contingit mucrōne et pectora nervō,
cum ducis Āoniī magnō cita turbine cuspis
fertur in adversum nervīque oblīqua sonōrī
vincla secat: pereunt ictūs, manibusque remissīs
vāna supīnātō cecidērunt spīcula cornū.
tunc miser et frēnōs turbātus et arma remīsit,
vulneris impatiēns umerī quod tegmine dextrī
intrārat facilemque cutem; subit altera cuspis
cornipedisque fugam succīsō poplite sistit.
tum cadit ipse Dryās (mīrum!) nec vulneris umquam
cōnscius: ōlim auctor tēlī causaeque patēbant.
at puer īnfūsūs sociīs in dēvia campī
tollitur (heu simplex aetās!) moriēnsque jacentem
flēbat equum; cecidit laxātā casside vultus,
aegraque per trepidōs expīrat grātia vīsūs,
et prēnsīs concussa comīs ter colla quaterque
stāre negant, ipsīsque nefās lacrimābile Thēbīs,
ībat purpureus niveō dē pectore sanguis.
tandem haec singultū verba incīdente profātur:
'lābimur, ī, miseram, Dorceu, sōlāre parentem.
illa quidem, sī vēra ferunt praesāgia cūrae,
aut somnō jam trīste nefās aut ōmine vīdit.
tū tamen arte piā trepidam suspende diūque
dēcipitō; neu tū subitus nēve arma tenentī
vēneris, et tandem, cum jam cōgēre fatērī,
dīc: "meruī, genetrīx, poenās; invīta capesse:
arma puer rapuī, nec tē retinente quiēvī,
nec tibi sollicitae saltem inter bella pepercī.
vīve igitur potiusque animīs īrāscere nostrīs
et jam pōne metūs. frūstrā dē colle Lycaeī
ānxia prōspectās, sī quis per nūbila longē
aut sonus aut nostrō sublātus ab agmine pulvis:
frīgidus et nūdā jaceō tellūre, nec usquam
tū prope, quae vultūs efflantiaque ōra tenērēs.
hunc tamen, orba parēns, crīnem,"' dextrāque secandum
praebuit, '"hunc tōtō capiēs prō corpore crīnem,
cōmere quem frūstrā mē dēdignante solēbās.
huic dabis exsequiās, atque inter jūsta mementō
nē quis inexpertīs hebetet mea tēla lacertīs
dīlēctōsque canēs ūllīs agat amplius antrīs.
haec autem prīmīs arma īnfēlīcia castrīs
ūre, vel ingrātae crīmen suspende Diānae."'