Frāternās aciēs alternaque rēgna profānīs
dēcertāta odiīs sontēsque ēvolvere Thēbās
Pīerius mentī calor incidit. unde jubētis
īre, deae? gentisne canam prīmōrdia dīrae,
Sīdoniōs raptūs et inexōrābile pactum
lēgis Agēnoreae scrūtantemque aequora Cadmum?
longa retrō seriēs, trepidum sī Mārtis opertī
agricolam īnfandīs condentem proelia sulcīs
expediam penitusque sequar, quō carmine mūrīs
jusserit Amphīōn Tyriīs accēdere montēs,
unde gravēs īrae cognāta in moenia Bacchō,
quod saevae Jūnōnis opus, cui sūmpserit arcus
īnfēlīx Athamās, cūr nōn expāverit ingēns
Īonium sociō cāsūra Palaemone māter.
atque adeō jam nunc gemitūs et prōspera Cadmī
praeteriisse sinam: līmes mihi carminis estō
Oedipodae cōnfūsa domus, quandō Ītala nōndum
signa nec Arctōōs ausim spīrāre triumphōs
bisque jugō Rhēnum, bis adāctum lēgibus Histrum
et conjūrātō dējectōs vertice Dācōs
aut dēfēnsa prius vix pūbēscentibus annīs
bella Jovis. tūque, ō Latiae decus addite fāmae
quem nova mātūrī subeuntem exōrsa parentis
aeternum sibi Rōma cupit (licet artior omnēs
līmes agat stēllās et tē plaga lūcida caelī,
Plīādum Boreaeque et hiulcī fulminis expers,
sollicitet, licet ignipedum frēnātor equōrum
ipse tuīs altē radiantem crīnibus arcum
imprimat aut magnī cēdat tibi Juppiter aequā
parte polī), maneās hominum contentus habēnīs,
undārum terraeque potēns, et sīdera dōnēs.
tempus erit, cum Pīeriō tua fortior oestrō
facta canam: nunc tendo chelȳn; satis arma referre
Āonia et geminīs scēptrum exitiāle tyrannīs
nec furiīs post fāta modum flammāsque rebellēs
sēditiōne rogī tumulīsque carentia rēgum
fūnera et ēgestās alternīs mortibus urbēs,
caerula cum rubuit Lernaeō sanguine Dircē
et Thetis ārentēs adsuētum stringere rīpās
horruit ingentī venientem Ismēnon acervō.
quem prius hērōum, Clīō, dabis? inmodicum īrae
Tȳdea? laurigerī subitōs an vātis hiātūs?
urguet et hostīlem prōpellēns caedibus amnem
turbidus Hippomedōn, plōrandaque bella protervī
Arcados atque aliō Capaneus horrōre canendus.
impia jam meritā scrūtātus lūmina dextrā
merserat aeternā damnātum nocte pudōrem
Oedipodes longāque animam sub morte trahēbat.
illum indulgentem tenebrīs īmaeque recessū
sēdis inaspectōs caelō radiīsque penātēs
servantem tamen adsiduīs circumvolat ālīs
saeva diēs animī, scelerumque in pectore Dīrae.
tunc vacuōs orbēs, crūdum ac miserābile vītae
supplicium, ostentat caelō manibusque cruentīs
pulsat ināne solum saevāque ita vōce precātur:
'dī, sontēs animās angustaque Tartara poenīs
quī regitis, tūque umbriferō Styx līvida fundō,
quam videō, multumque mihī cōnsuēta vocārī
adnue, Tīsiphonē, perversaque vōta secundā:
sī bene quid meruī, sī mē dē mātre cadentem
fōvistī gremiō et trājectum vulnere plantās
firmāstī, sī stāgna petī Cirrhaea bicornī
interfūsa jugō, possem cum dēgere falsō
contentus Polybō, trifidaeque in Phōcidos artō
longaevum implicuī rēgem secuīque trementis
ōra senis, dum quaero patrem, sī Sphingos inīquae
callidus ambāgēs tē praemōnstrante resolvī,
sī dulcēs furiās et lāmentābile mātris
cōnubium gāvīsus inī noctemque nefandam
saepe tulī nātōsque tibī, scīs ipsa, parāvī,
mox avidus poenae digitīs caedentibus ultrō
incubuī miserāque oculōs in mātre relīquī:
exaudī, sī digna precor quaeque ipsa furentī
subicerēs. orbum vīsū rēgnīsque carentem
nōn regere aut dictīs maerentem flectere adortī,
quōs genuī quōcumque torō; quīn ecce superbī
prō dolor! et nostrō jamdūdum fūnere rēgēs
īnsultant tenebrīs gemitūsque ōdēre paternōs.
hīsne etiam fūnestus ego? et videt ista deōrum
ignāvus genitor? tū saltem dēbita vindex
hūc ades et tōtōs in poenam ōrdīre nepōtēs.
indue quod madidum tābō diadēma cruentīs
unguibus abripuī, vōtīsque īnstīncta paternīs
ī media in frātrēs, generis cōnsortia ferrō
dissiliant. dā, Tartareī rēgīna barāthrī,
quod cupiam vīdisse nefās, nec tarda sequētur
mēns juvenum: modo digna venī, mea pignora nōscēs.'
tālia dīcentī crūdēlis dīva sevērōs
advertit vultūs. inamoenum forte sedēbat
Cōcȳtōn juxtā, resolūtaque vertice crīnēs
lambere sulphureās permīserat anguibus undās.
īlicet igne Jovis lāpsīsque citātior astrīs
trīstibus exsiluit rīpīs: discēdit ināne
vulgus et occursūs dominae pavet. illa per umbrās
et cālīgantēs animārum exāmine campōs
Taenariae līmen petit inremeābile portae.
sēnsit adesse Diēs, piceō Nox obvia nimbō
lūcentēs turbāvit equōs; procul arduus Atlāns
horruit et dubiā caelum cervīce remīsit.
arripit extemplō Maleae dē valle resurgēns
nōtum iter ad Thēbās; neque enim vēlōcior ūllās
itque reditque viās cognātave Tartara māvult.
centum illī stantēs umbrābant ōra cerastae,
turba minor dīrī capitis; sedet intus abāctīs
ferrea lūx oculīs, quālis per nūbila Phoebēs
Atraciā rubet arte labor; suffūsa venēnō
tenditur ac saniē glīscit cutis; igneus ātrō
ōre vapor, quō longa sitis morbīque famēsque
et populīs mors ūna venit; riget horrida tergō
palla, et caeruleī redeunt in pectora nōdī:
Ātropos hōs atque ipsa novat Prōserpina cultūs.
tum geminās quatit īra manūs: haec igne rogālī
fulgurat, haec vīvō manus āera verberat hydrō.
ut stetit, abruptā quā plūrimus arce Cithaerōn
occurrit caelō, fera sībila crīne virentī
congeminat, signum terrīs, unde omnis Achaeī
ōra maris lātē Pelopēaque rēgna resultant.
audiit et medius caelī Parnāsos et asper
Eurōtās, dubiamque jugō fragor impulit Oetēn
in latus, et geminīs vix flūctibus obstitit Isthmos.
ipsa suum genetrīx curvō delphīne vagantem
abripuit frēnīs gremiōque Palaemona pressit.
atque ea Cadmēō praeceps ubi culmine prīmum
cōnstitit adsuētāque īnfēcit nūbe penātēs,
prōtinus attonitī frātrum sub pectore mōtūs,
gentīlisque animōs subiit furor aegraque laetīs
invidia atque parēns odiī metus, inde regendī
saevus amor, ruptaeque vicēs jūrisque secundī
ambitus impatiēns, et summō dulcius ūnum
stāre locō, sociīsque comes discordia rēgnīs.
sīc ubi dēlēctōs per torva armenta juvencōs
agricola impositō sociāre adfectat arātrō,
illī indignantēs, quīs nōndum vōmere multō
ardua nōdōsōs cervīx dēscendit in armōs,
in dīversa trahunt atque aequīs vincula laxant
vīribus et variō cōnfundunt līmite sulcōs:
haud secus indomitōs praeceps discordia frātrēs
asperat. alternī placuit sub lēgibus annī
exiliō mūtāre ducem. sīc jūre malignō
fortūnam trānsīre jubent, ut scēptra tenentem
foedere praecipitī semper novus angeret hērēs.
haec inter frātrēs pietās erat, haec mora pugnae
sōla nec in rēgem perdūrātūra secundum.
et nōndum crassō laqueāria fulva metallō,
montibus aut altē Grāīs effulta nitēbant
ātria, congestōs satis explicitūra clientēs;
nōn impācātīs rēgum advigilantia somnīs
pīla, nec alternā ferrī statiōne gementēs
excubiae, nec cūra merō committere gemmās
atque aurum violāre cibīs: sed nūda potestās
armāvit frātrēs, pugna est dē paupere rēgnō.
dumque uter angustae squālentia jūgera Dircēs
verteret aut Tyriī soliō nōn altus ovāret
exulis ambigitur, periit jūs fāsque bonumque
et vītae mortisque pudor. quō tenditis īrās,
ā, miserī? quid sī peterētur crīmine tantō
līmes uterque polī, quem Sōl ēmissus Eōō
cardine, quem portā vergēns prōspectat Hibērā,
quāsque procul terrās oblīquō sīdere tangit
āvius aut Boreā gelidās madidīve tepentēs
igne Notī? quid sī Phrygiae Tyriaeque sub ūnum
convectentur opēs? loca dīra arcēsque nefandae
suffēcēre odiō, furiīsque inmānibus ēmptum
Oedipodae sēdisse locō. jam sorte carēbat
dīlātus Polynīcis honōs. quis tunc tibi, saeve,
quis fuit ille diēs, vacuā cum sōlus in aulā
respicerēs jūs omne tuum cūnctōsque minōrēs,
et nusquam pār stāre caput! jam murmura serpunt
plēbis Echīoniae, tacitumque ā prīncipe vulgus
dissidet, et, quī mōs populīs, ventūrus amātur.
atque aliquis, cui mēns humilī laesisse venēnō
summa nec impositōs umquam cervīce volentī
ferre ducēs, 'hancne Ōgygiīs,' ait, 'aspera rēbus
fāta tulēre vicem, totiēns mūtāre timendōs
alternōque jugō dubitantia subdere colla?
partītī versant populōrum fāta manūque
fortūnam fēcēre levem. semperne vicissim
exulibus servīre dabor? tibi, summe deōrum
terrārumque sator, sociīs hanc addere mentem
sēdit? an inde vetus Thēbīs extenditur ōmen,
ex quō Sīdoniī nēquīquam blanda juvencī
pondera Carpathiō jussus sale quaerere Cadmus
exul Hyantēōs invēnit rēgna per agrōs,
frāternāsque aciēs fētae tellūris hiātū
augurium sērōs dīmīsit ad usque nepōtēs?
cernis ut ērēctum torvā sub fronte minētur
saevior adsurgēns dēmptō cōnsorte potestās.
quās gerit ōre minās, quantō premit omnia fastū!
hicne umquam prīvātus erit? tamen ille precantī
mītis et adfātū bonus et patientior aequī.
quid mīrum? nōn sōlus erat. nōs vīlis in omnēs
prōmpta manus cāsūs, dominō cuicumque parātī.
quāliter hinc gelidus Boreās, hinc nūbifer Eurus
vēla trahunt, nūtat mediae fortūna carīnae,
(heu dubiō suspēnsa metū tolerandaque nūllīs
aspera sors populīs!) hic imperat, ille minātur.'
at Jovis imperiīs rapidī super ātria caelī
lēctus conciliō dīvum convēnerat ōrdō
interiōre polō. spatiīs hinc omnia juxtā,
prīmaeque occiduaeque domūs et fūsa sub omnī
terrā atque unda diē. mediīs sēsē arduus īnfert
ipse deīs, placidō quatiēns tamen omnia vultū,
stēllantīque locat soliō; nec prōtinus ausī
caelicolae, veniam dōnec pater ipse sedendī
tranquillā jubet esse manū. mox turba vagōrum
sēmideum et summīs cognātī nūbibus Amnēs
et compressa metū servantēs murmura Ventī
aurea tēcta replent. mixtā convexa deōrum
majestāte tremunt, radiant majōre serēnō
culmina et arcānō flōrentēs lūmine postēs.
postquam jussa quiēs siluitque exterritus orbis,
incipit ex altō (grave et inmūtābile sānctīs
pondus adest verbīs, et vōcem fāta sequuntur):
'terrārum dēlicta nec exsaturābile Dīrīs
ingenium mortāle queror. quōnam usque nocentum
exigar in poenās? taedet saevīre coruscō
fulmine, jam prīdem Cyclōpum operōsa fatīscunt
bracchia et Aeoliīs dēsunt incūdibus ignēs.
atque adeō tuleram falsō rēctōre solūtōs
Solis equōs, caelumque rotīs errantibus ūrī,
et Phaethontēā mundum squālēre favīllā.
nīl āctum, neque tū validā quod cuspide lātē
īre per inlicitum pelagō, germāne, dedistī.
nunc geminās pūnīre domōs, quīs sanguinis auctor
ipse ego, dēscendō. Persēōs alter in Argōs
scinditur, Āoniās fluit hic ab orīgine Thēbās.
mēns cūnctīs imposta manet: quis fūnera Cadmī
nesciat et totiēns excītam ā sēdibus īmīs
Eumenidum bellāsse aciem, mala gaudia mātrum
errōrēsque ferōs nemorum et reticenda deōrum
crīmina? vix lūcis spatiō, vix noctis abāctae
ēnumerāre queam mōrēs gentemque profānam.
scandere quīn etiam thalamōs hic impius hērēs
patris et inmeritae gremium incestāre parentis
appetiit, propriōs (mōnstrum!) revolūtus in ortūs.
ille tamen superīs aeterna piācula solvit
prōjēcitque diem, nec jam amplius aethere nostrō
vēscitur; at nātī (facinus sine mōre!) cadentēs
calcāvēre oculōs. jam jam rata vōta tulistī,
dīre senex. meruēre tuae, meruēre tenebrae
ultōrem spērāre Jovem. nova sontibus arma
iniciam rēgnīs, tōtumque ā stirpe revellam
exitiāle genus. bellī mihi sēmina suntō
Adrastus socer et superīs adjūncta sinistrīs
cōnubia. hanc etiam poenīs incessere gentem
dēcrētum; neque enim arcānō dē pectore fallāx
Tantalus et saevae periit injūria mēnsae.'
sīc pater omnipotēns. ast illī saucia dictīs
flammātō versāns inopīnum corde dolōrem
tālia Jūno refert: 'mēne, ō jūstissime dīvum,
mē bellō certāre jubēs? scīs, semper ut arcēs
Cyclōpum magnīque Phorōneos incluta fāmā
scēptra virīs opibusque juvem, licet improbus illīc
cūstōdem Phariae somnō lētōque juvencae
extinguās, saeptīs et turribus aureus intrēs.
mentītīs ignōsco torīs: illam ōdimus urbem
quam vultū cōnfessus adīs, ubi cōnscia magnī
signa torī tonitrūs agis et mea fulmina torquēs.
facta luant Thēbae: cūr hostēs ēligis Argōs?
quīn age, sī tanta est thalamī discordia sānctī,
et Samon et veterēs armīs exscinde Mycēnās,
verte solō Spartēn. cūr usquam sanguine fēstō
conjugis āra tuae, cumulō cūr tūris Eōī
laeta calet? melius vōtīs Mareōtica fūmat
Coptos et aerisonī lūgentia flūmina Nīlī.
quod sī prīsca luunt auctōrum crīmina gentēs
subvēnitque tuīs sēra haec sententia cūrīs,
percēnsēre aevī senium, quō tempore tandem
terrārum furiās abolēre et saecula retrō
ēmendāre sat est? jamdūdum ab sēdibus illīs
incipe, flūctivagā quā praeterlābitur undā
Sīcaniōs longē relegēns Alphēos amōrēs:
Arcades hīc tua (nec pudor est) dēlūbra nefāstīs
imposuēre locīs, illīc Māvortius axis
Oenomaī Geticōque pecus stabulāre sub Haemō
dignius, abruptīs etiamnum inhumāta procōrum
rēliquiīs trunca ōra rigent; tamen hic tibi templī
grātus honōs; placet Īda nocēns mentītaque mānēs
Crēta tuōs. mē Tantaleīs cōnsistere tēctīs
quae tandem invidia est? bellī dēflecte tumultūs
et generis miserēsce tuī. sunt impia lātē
rēgna tibī, melius generōs passūra nocentēs.'
fīnierat precibus miscēns convīcia Jūnō.
at nōn ille gravis dictīs, quamquam aspera mōtū,
reddidit haec: 'equidem haud rēbar tē mente secundā
lātūram, quodcumque tuōs, licet aequus, in Argōs
cōnsulerem, neque mē, dētur sī cōpia, fallit
multa super Thēbīs Bacchum ausūramque Diōnēn
dīcere, sed nostrī reverentia ponderis obstat.
horrendōs etenim laticēs, Stygia aequora frātris,
obtestor, mānsūrum et nōn revocābile verbum,
nīl fore quod dictīs flectar. quārē impiger ālīs
portantēs praecēde Notōs, Cyllēnia prōlēs,
āera per liquidum rēgnīsque inlāpsus opācīs
dīc patruō: superās senior sē attollat ad aurās
Lāius, extīnctum nātī quem vulnere nōndum
ulterior Lēthēs accēpit rīpa profundī
lēge Erebī; ferat hic dīrō mea jussa nepōtī:
germānum exiliō frētum Argolicīsque tumentem
hospitiīs, quod sponte cupit, procul impius aulā
arceat, alternum rēgnī īnfitiātus honōrem.
hinc causae īrārum, certō reliqua ōrdine dūcam.'
pāret Atlantiadēs dictīs genitōris et inde
summa pedum properē plantāribus inligat ālīs
obnūbitque comās et temperat astra galērō.
tum dextrae virgam īnseruit, quā pellere dulcēs
aut suādēre iterum somnōs, quā nigra subīre
Tartara et exsanguēs animāre adsuēverat umbrās.
dēsiluit, tenuīque exceptus inhorruit aurā.
nec mora, sublīmēs raptim per ināne volātūs
carpit et ingentī dēsignat nūbila gȳrō.
intereā patriīs ōlim vagus exul ab ōrīs
Oedipodīonidēs fūrtō dēserta pererrat
Āoniae. jam jamque animīs male dēbita rēgna
concipit, et longum signīs cūnctantibus annum
stāre gemit. tenet ūna diēs noctēsque recursāns
cūra virum, sī quandō humilem dēcēdere rēgnō
germānum et sēmet Thēbīs opibusque potītum
cerneret; hāc aevum cupiat prō lūce pacīscī.
nunc queritur ceu tarda fugae dispendia, sed mox
attollit flātūs ducis et sēdisse superbus
dējectō jam frātre putat: spēs ānxia mentem
extrahit et longō cōnsūmit gaudia vōtō.
tunc sedet Īnachiās urbēs Danaēiaque arva
et cālīgantēs abruptō sōle Mycēnās
ferre iter impavidum, seu praevia dūcit Erīnys,
seu fors illa viae, sīve hāc inmōta vocābat
Ātropos. Ōgygiīs ululāta furōribus antra
dēserit et pinguēs Bacchēō sanguine collēs.
inde plagam, quā molle sedēns in plāna Cithaerōn
porrigitur lassumque inclīnat ad aequora montem,
praeterit. hinc artē scopulōsō in līmite pendēns
īnfāmēs Scīrōne petrās Scyllaeaque rūra
purpureō rēgnāta senī mītemque Corinthon
linquit et in mediīs audit duo lītora campīs.
jamque per ēmeritī surgēns cōnfīnia Phoebī
Tītānis lātē mundō subvecta silentī
rōriferā gelidum tenuāverat āera bīgā;
jam pecudēs volucrēsque tacent, jam Somnus avārīs
inrēpsit cūrīs prōnusque ex aethere nūtat,
grāta labōrātae referēns oblīvia vītae.
sed nec pūniceō reditūrum nūbila caelō
prōmīsēre jubar, nec rārēscentibus umbrīs
longa repercussō nituēre crepuscula Phoebō:
dēnsior ā terrīs et nūllī pervia flammae
subtēxit nox ātra polōs. jam claustra rigentis
Aeoliae percussa sonant, ventūraque raucō
ōre minātur hiems, ventī trānsversa frementēs
cōnflīgunt axemque ēmōtō cardine vellunt,
dum caelum sibi quisque rapit; sed plūrimus Auster
inglomerat noctem, tenebrōsa volūmina torquēns,
dēfunditque imbrēs siccō quōs asper hiātū
praesolidat Boreās; nec nōn abrupta tremēscunt
fulgura, et attrītus subitā face rumpitur aethēr.
jam Nemeā, jam Taenariīs contermina lūcīs
Arcadiae capita alta madent; ruit agmine magnō
Īnachus et gelidās surgēns Erasīnus in undās.
pulverulenta prius calcandaque flūmina nūllae
aggeribus tenuēre morae, stāgnōque refūsa est
funditus et veterī spūmāvit Lerna venēnō.
frangitur omne nemus, rapiunt antīqua procellae
bracchia silvārum, nūllīsque aspecta per aevum
sōlibus umbrōsī patuēre aestīva Lycaeī.
ille tamen, modo saxa jugīs fugientia ruptīs
mīrātus, modo nūbigenās ē montibus amnēs
aure pavēns passimque īnsānō turbine raptās
pāstōrum pecorumque domōs, nōn sēgnius āmēns
incertusque viae per nigra silentia vastum
haurit iter; pulsat metus undique et undique frāter.
ac velut hībernō dēprēnsus nāvita pontō,
cui neque Tēmo piger neque amīcō sīdere mōnstrat
Lūna viās, mediō caelī pelagīque tumultū
stat ratiōnis inops, jam jamque aut saxa malignīs
expectat summersa vadīs aut vertice acūtō
spūmantēs scopulōs ērēctae incurrere prōrae:
tālis opāca legēns nemorum Cadmēius hērōs
accelerat, vastō metuenda umbōne ferārum
excutiēns stabula, et prōnō virgulta refringit
pectore (dat stimulōs animō vīs maesta timōris)
dōnec ab Īnachiīs victā cālīgine tēctīs
ēmicuit lūcem dēvexa in moenia fundēns
Lārīsaeus apex. illō spē concitus omnī
ēvolat, hinc celsae Jūnōnia templa Prosymnae
laevus habēns, hinc Herculeō signāta vapōre
Lernaeī stāgna ātra vadī, tandemque reclūsīs
īnfertur portīs. āctūtum rēgia cernit
vestibula; hīc artūs imbrī ventōque rigentēs
prōicit ignōtaeque adclīnis postibus aulae
invītat tenuēs ad dūra cubīlia somnōs.
rēx ibi, tranquillae mediō dē līmite vītae
in senium vergēns, populōs Adrastus habēbat,
dīves avīs et utrōque Jovem dē sanguine dūcēns.
hic sexūs meliōris inops sed prōle virēbat
fēmineā, geminō nātārum pignore fultus.
cui Phoebus generōs (mōnstrum exitiābile dictū!
mox adaperta fidēs) fātō dūcente canēbat
saetigerumque suem et fulvum adventāre leōnem.
id volvēns nōn ipse pater, nōn docte futūrī
Amphiarāe vidēs, etenim vetat auctor Apollō.
tantum in corde sedēns aegrēscit cūra parentī.
ecce autem antīquam fātō Calydōna relinquēns
Ōlenius Tȳdeus (frāternī sanguinis illum
cōnscius horror agit) eadem, sub nocte sopōrā,
lustra terit, similēsque Notōs dēquestus et imbrēs,
īnfūsam tergō glaciem et liquentia nimbīs
ōra comāsque gerēns subit ūnō tegmine, cujus
fūsus humō gelidā partem prior hospes habēbat.
hīc vērō ambōbus rabiem fortūna cruentam
attulit: haud passī sociīs dēfendere noctem
culminibus; paulum alternīs in verba mināsque
cūnctantur, mox ut jactīs sermōnibus īrae
intumuēre satis, tum vērō ērēctus uterque
exertāre umerōs nūdamque lacessere pugnam.
celsior ille gradū prōcēra in membra simulque
integer annōrum; sed nōn et vīribus īnfrā
Tȳdea fert animus, tōtōsque īnfūsa per artūs
major in exiguō rēgnābat corpore virtūs.
jam crēbrōs ictūs ōra et cava tempora circum
obnīxī ingeminant, tēlōrum aut grandinis īnstar
Rhīpaeae, flexōque genū vacua īlia tundunt.
nōn aliter quam Pīsaeō sua lustra Tonantī
cum redeunt crūdīsque virum sūdōribus ārdet
pulvis; at hinc tenerōs caveae dissēnsus ephēbōs
concitat, exclūsaeque expectant praemia mātrēs:
sīc alacrēs odiō nūllāque cupīdine laudis
accēnsī incurrunt, scrūtātur et intima vultūs
unca manus penitusque oculīs cēdentibus intrat.
forsan et accīnctōs laterī (sīc īra ferēbat)
nūdāssent ēnsēs, meliusque hostīlibus armīs
lūgendus frātrī, juvenis Thēbāne, jacērēs,
nī rēx īnsolitum clāmōrem et pectore ab altō
strīdentēs gemitūs noctis mīrātus in umbrīs,
mōvisset gressūs, magnīs cui sōbria cūrīs
pendēbat somnō jam dēteriōre senectūs.
isque ubi prōgrediēns numerōsā lūce per alta
ātria dīmōtīs adversō līmine claustrīs
terribilem dictū faciem, lacera ōra putrēsque
sanguineō videt imbre genās: 'quae causa furōris,
externī juvenēs (neque enim meus audeat istās
cīvis in usque manūs), quisnam implācābilis ārdor
exturbāre odiīs tranquilla silentia noctis?
usque adeōne angusta diēs, et trīste parumper
pācem animō somnumque patī? sed prōdite tandem
unde ortī, quō fertis iter, quae jūrgia? nam vōs
haud humilēs tanta īra docet, generisque superbī
magna per effūsum clārescunt signa cruōrem.'
vix ea, cum mixtō clāmōre oblīqua tuentēs
incipiunt ūnā: 'rēx ō mītissimē Achīvum,
quid verbīs opus? ipse undantēs sanguine vultūs
aspicis.' haec passim turbātīs vōcis amārae
cōnfūdēre sonīs; inde orsus in ōrdine Tȳdeus
continuat: 'maestī cupiēns sōlācia cāsūs
mōnstriferae Calydōnis opēs Achelōiaque arva
dēseruī; vestrīs haec mē ecce in fīnibus ingēns
nox operit. tēctō caelum prohibēre quis iste
arcuit? an quoniam prior haec ad līmina forte
mōlītus gressūs? pariter stabulāre bimembrēs
Centaurōs ūnāque ferunt Cyclōpas in Aetnā
compositōs. sunt et rabidīs jūra īnsita mōnstrīs
fāsque suum: nōbīs sociāre cubīlia terrae
sed quid ego? aut hodiē spoliīs gāvīsus abībis,
quisquis es, hīs, aut mē, sī nōn effētus obortō
sanguis hebet lūctū, magnī dē stirpe creātum
Oeneos et Mārtī nōn dēgenerāre paternō
accipiēs.' 'nec nōs animī nec stirpis egentēs'
ille refert contrā, sed mēns sibi cōnscia fātī
cūnctātur prōferre patrem. tunc mītis Adrastus:
'immō agite, et positīs, quās nox inopīnaque suāsit
aut virtūs aut īra, minīs succēdite tēctō.
jam pariter coeant animōrum in pignora dextrae.
nōn haec incassum dīvīsque absentibus ācta;
forsan et hās ventūrus amor praemīserit īrās,
ut meminisse juvet.' nec vānā vōce locūtus
fāta senex, siquidem hanc perhibent post vulnera jūnctīs
esse fidem, quantā partītum extrēma protervō
Thēsea Pīrithoō, vel inānem mentis Orestēn
oppositō rabidam Pyladē vītāsse Megaeram.
tunc quoque mulcentem dictīs corda aspera rēgem
jam facilēs (ventīs ut dēcertāta resīdunt
aequora, laxātīsque diū tamen aura superstēs
inmoritur vēlīs) passī, subiēre penātēs.
hīc prīmum lūstrāre oculīs cultūsque virōrum
tēlaque magna vacat: tergō videt hujus inānem
impexīs utrimque jubīs horrēre leōnem,
illius in speciem quem per Teumēsia tempē
Amphitryōniadēs frāctum juvenālibus annīs
ante Cleōnaeī vestītus proelia mōnstrī.
terribilēs contrā saetīs ac dente recurvō
Tȳdea per lātōs umerōs ambīre labōrant
exuviae, Calydōnis honōs. stupet ōmine tantō
dēfīxus senior, dīvīna ōrācula Phoebī
agnōscēns monitūsque datōs vōcālibus antrīs.
obtūtū gelida ōra premit, laetusque per artūs
horror iit; sēnsit manifēstō nūmine ductōs
adfore, quōs nexīs ambāgibus augur Apollō
portendī generōs, vultū fallente ferārum,
ēdiderat. tunc sīc tendēns ad sīdera palmās:
'Nox, quae terrārum caelīque amplexa labōrēs
ignea multivagō trānsmittis sīdera lāpsū,
indulgēns reparāre animum dum proximus aegrīs
īnfundat Tītān agilēs animantibus ortūs,
tū mihi perplexīs quaesītam errōribus ultrō
advehis alma fidem veterisque exōrdia fātī
dētegis: adsistās operī tuaque ōmina firmēs.
semper honōrātam dīmēnsīs orbibus annī
tē domus ista colet; nigrī tibi, dīva, litābunt
ēlēctā cervīce gregēs, lūstrāliaque exta
lacte novō perfūsus edet Volcānius ignis.
salvē prīsca fidēs tripodum obscūrīque recessūs.
dēprēndī, Fortūna, deōs.' sīc fātus, et ambōs
innectēns manibus tēcta interiōris ad aulae
prōgreditur. cānīs etiamnum altāribus ignēs
sōpītum cinerem et tepidī lībāmina sacrī
servābant; adolēre focōs epulāsque recentēs
īnstaurāre jubet. dictīs pārēre ministrī
certātim accelerant; variō strepit icta tumultū
rēgia: pars ostrō tenuēs aurōque sonantēs
ēmūnīre torōs altēque īnferre tapētās,
pars teretēs lēvāre manū ac dispōnere mēnsās.
ast aliī tenebrās et opācam vincere noctem
adgressī tendunt aurātīs vincula lychnīs.
hīs labor īnsertō torrēre exsanguia ferrō
vīscera caesārum pecudum, hīs cumulāre canistrīs
perdomitam saxō Cererem. laetātur Adrastus
obsequiō fervēre domum, jamque ipse superbīs
fulgēbat strātīs soliōque effultus eburnō.
parte aliā juvenēs siccātī vulnera lymphīs
discumbunt, simul ōra notīs foedāta tuentur
inque vicem ignōscunt. tunc rēx longaevus Acastēn
(nātārum haec altrīx eadem et fīdissima cūstōs
lēcta sacrum jūstae Venerī occultāre pudōrem)
imperat accīrī tacitāque inmurmurat aure.
nec mora praeceptīs, cum prōtinus utraque virgō
arcānō ēgressae thalamō: mīrābile vīsū,
Pallados armisonae pharetrātaeque ōra Diānae
aequa ferunt, terrōre minus. nova deinde pudōrī
vīsa virum faciēs: pariter pallorque ruborque
purpureās hausēre genās, oculīque verentēs
ad sānctum rediēre patrem. postquam ōrdine mēnsae
victa famēs, signīs perfectam aurōque nitentem
Īasidēs pateram famulōs ex mōre poposcit,
quā Danaus lībāre deīs seniorque Phorōneus
adsuētī. tenet haec operum caelāta figūrās:
aureus anguicomam praesectō Gorgona collō
āles habet, jam jamque vagās (ita vīsus) in aurās
exsilit; illa gravēs oculōs languentiaque ōra
paene movet vīvōque etiam pallēscit in aurō.
hinc Phrygius fulvīs vēnātor tollitur ālīs,
Gargara dēsīdunt surgentī et Trōja recēdit,
stant maestī comitēs frūstrāque sonantia lassant
ōra canēs umbramque petunt et nūbila lātrant.
hanc undante merō fundēns vocat ōrdine cūnctōs
caelicolās, Phoebum ante aliōs, Phoebum omnis ad ārās
laude ciet comitum famulumque ēvīncta pudīcā
fronde manus, cui fēsta diēs largōque refectī
tūre vapōrātīs lūcent altāribus ignēs.
'forsitan, ō juvenēs, quae sint ea sacra quibusque
praecipuum causīs Phoebī obtestēmur honōrem,'
rēx ait, 'exquīrant animī. nōn īnscia suāsit
religiō, magnīs exercita clādibus ōlim
plēbs Argīva litat; animōs advertite, pandam.
postquam caeruleī sinuōsa volūmina mōnstrī,
terrigenam Pȳthōna, deus, septem orbibus ātrīs
amplexum Delphōs squāmīsque annōsa terentem
rōbora, Castaliīs dum fontibus ōre trisulcō
fūsus hiat nigrō sitiēns alimenta venēnō,
perculit, absūmptīs numerōsa in vulnera tēlīs,
Cirrhaeīque dedit centum per jūgera campī
vix tandem explicitum, nova deinde piācula caedis
perquīrēns nostrī tēcta haud opulenta Crotōpī
attigit. huic prīmīs et pūbem ineuntibus annīs
mīra decōre piōs servābat nāta penātēs
intemerāta torīs. fēlīx, sī Dēlia numquam
fūrta nec occultum Phoebō sociāsset amōrem!
namque ut passa deum Nemeaeī ad flūminis undam,
bis quīnōs plēnā cum fronte resūmeret orbēs
Cynthia, sīdereum Lātōnae fēta nepōtem
ēdidit; ac poenae metuēns (neque enim ille coāctīs
dōnāsset thalamīs veniam pater) āvia rūra
ēligit ac nātum saepta inter ovīlia fūrtim
montivagō pecoris cūstōdī mandat alendum.
nōn tibi digna, puer, generis cūnābula tantī
grāmineōs dedit herba torōs et vīmine quernō
texta domus; clausa arbuteī sub cortice librī
membra tepent, suādetque levēs cava fistula somnōs,
et pecorī commūne solum. sed fāta nec illum
concessēre larem; viridī nam caespite terrae
prōjectum temere et patulō caelum ōre trahentem
dīra canum rabiēs morsū dēpāsta cruentō
disicit. hīc vērō attonitās ut nūntius aurēs
mātris adit, pulsī ex animō genitorque pudorque
et metus; ipsa ultrō saevīs plangōribus āmēns
tēcta replet, vacuumque ferēns vēlāmine pectus
occurrit cōnfessa patrī; nec mōtus et ātrō
imperat (īnfandum!) cupientem occumbere lētō.
sēro memor thalamī maestae sōlācia mortī,
Phoebe, parās mōnstrum īnfandīs Acheronte sub īmō
conceptum Eumenidum thalamīs, cui virginis ōra
pectoraque; aeternum strīdēns ā vertice surgit
et ferrūgineam frontem discrīminat anguis.
haec tum dīra luēs nocturnō squālida passū
inlābī thalamīs, animāsque ā stirpe recentēs
abripere altrīcum gremiīs morsūque cruentō
dēvēscī et multum patriō pinguēscere lūctū.
haud tulit armōrum praestāns animīque Coroebus
sēque ultrō lēctīs juvenum, quī rōbore prīmī
fāmam posthabitā facilēs extendere vītā,
obtulit. illa novōs ībat populāta penātēs
portārum in biviō; laterī duo corpora parvum
dēpendent, et jam unca manus vītālibus haeret
ferrātīque unguēs tenerō sub corde tepēscunt:
obvius huic, latus omne virum stīpante corōnā,
fit juvenis, ferrumque ingēns sub pectore dūrō
condidit, atque īmās animae mucrōne coruscō
scrūtātus latebrās tandem sua mōnstra profundō
reddit habēre Jovī. juvat īre et vīsere juxtā
līventēs in morte oculōs uterīque nefandam
prōluviem et crassō squālentia pectora tābō,
quā nostrae cecidēre animae. stupet Īnacha pūbēs
magnaque post lacrimās etiamnum gaudia pallent.
hī trabibus dūrīs (sōlācia vāna dolōrī)
prōterere exanimōs artūs asprōsque molārēs
dēculcāre genīs; nequit īram explēre potestās.
illam et nocturnō circum strīdōre volantēs
impāstae fūgistis avēs, rabidamque canum vim
ōraque sicca ferunt trepidōrum inhiāsse lupōrum.
saevior in miserōs fātīs ultrīcis adēmptae
Dēlius īnsurgit, summāque biverticis umbrā
Parnāsī residēns arcū crūdēlis inīquō
pestifera arma jacit, campōsque et celsa Cyclōpum
tēcta superjectō nebulārum incendit amictū.
lābuntur dulcēs animae, Mors fīla Sorōrum
ēnse metit captamque tenēns fert mānibus urbem.
quaerentī quae causa ducī, quis ab aethere laevus
ignis et in tōtum rēgnāret Sīrius annum,
īdem auctor Paeān rūrsus jubet īre cruentō
īnferiās mōnstrō juvenēs, quī caede potītī.
fortūnāte animī longumque in saecula dignē
prōmeritūre diem! nōn tū pia dēgener arma
occulis aut certae trepidās occurrere mortī.
comminus ōra ferēns Cirrhaeī in līmine templī
cōnstitit et sacrās ita vōcibus asperat īrās:
"nōn missus, Thymbraee, tuōs supplexve penātēs
adveniō: mea mē pietās et cōnscia virtūs
hās ēgēre viās. ego sum quī caede subēgī,
Phoebe, tuum mortāle nefās, quem nūbibus ātrīs
et squālente diē, nigrā quem tābe sinistrī
quaeris, inīque, polī. quod sī mōnstra effera magnīs
cāra adeō superīs, jactūraque vīlior orbī
mors hominum, et saevō tanta inclēmentia caelō est,
quid meruēre Argī? mē, mē, dīvum optime, sōlum
objēcisse caput fātīs praestābat. an illud
lēne magis cordī quod dēsōlāta domōrum
tēcta vidēs, ignīque datīs cultōribus omnis
lūcet ager? sed quid fandō tua tēla manūsque
dēmoror? expectant mātrēs, suprēmaque fīunt
vōta mihī. satis est: meruī nē parcere vellēs.
proinde movē pharetrās arcūsque intende sonōrōs
īnsignemque animam lētō dēmitte; sed illum,
pallidus Īnachiīs quī dēsuper inminet Argīs,
dum morior, dispelle globum." sors aequa merentēs
respicit. ārdentem tenuit reverentia caedis
Lētoidēn, trīstemque virō summissus honōrem
largītur vītae; nostrō mala nūbila caelō
diffugiunt, at tū stupefactī ā līmine Phoebī
exōrātus abīs. inde haec stata sacra quotannīs
sollemnēs recolunt epulae, Phoebēaque plācat
templa novātus honōs. hās forte invīsitis ārās
vōs quae prōgeniēs? quamquam Calydōnius Oeneus
et Porthāoniae, sī dūdum certus ad aurēs
clāmor iit, tibi jūra domūs. tū pande quis Argōs
adveniās, quandō haec variīs sermōnibus hōra est.'
dējēcit maestōs extemplō Ismēnius hērōs
in terram vultūs, tacitēque ad Tȳdea laevum
oblīquāre oculōs; tum longa silentia mōvit:
'nōn super hōs dīvum tibi sum quaerendus honōrēs,
unde genus, quae terra mihī, quis dēfluat ōrdō
sanguinis antīquī: piget inter sacra fatērī.
sed sī praecipitant miserum cognōscere cūrae,
Cadmus orīgo patrum, tellūs Māvortia Thēbē,
est genetrīx Iocasta mihī.' tum mōtus Adrastus
hospitiīs (agnōvit enim): 'quid nōta recondis?
scīmus' ait 'nec sīc āversum fāma Mycēnīs
volvit iter. rēgnum et furiās oculōsque pudentēs
nōvit et Arctōīs sī quis dē sōlibus horret
quīque bibit Gangēn aut nigrum occāsibus intrat
Ōceanum et sī quōs incertō lītore Syrtēs
dēstituunt. nē perge querī cāsūsque priōrum
adnumerāre tibī: nostrō quoque sanguine multum
errāvit pietās, nec culpa nepōtibus obstat.
tū modo dissimilis rēbus mereāre secundīs
excūsāre tuōs. sed jam tēmōne supīnō
languet Hyperboreae glaciālis portitor Ursae.
fundite vīna focīs, servātōremque parentum
Lētoidēn vōtīs iterumque iterumque canāmus.
Phoebe parēns, seu tē Lyciae Pataraea nivōsīs
exercent dūmēta jugīs, seu rōre pudīcō
Castaliae flāvōs amor est tibi mergere crīnēs,
seu Trōjam Thymbraeus habēs, ubi fāma volentem
ingrātīs Phrygiōs umerīs subiisse molārēs,
seu juvat Aegaeum feriēns Lātōnius umbrā
Cynthus et adsiduam pelagō nōn quaerere Dēlon:
tēla tibī longēque ferōs lentandus in hostēs
arcus et aetheriī dōnō cessēre parentis
aeternum flōrēre genās; tū doctus inīquās
Parcārum praenōsse manūs fātumque quod ultrā est
et summō placitūra Jovī, quis lētifer annus,
bella quibus populīs, quae mūtent scēptra comētae;
tū Phryga summittis citharae, tū mātris honōrī
terrigenam Tityon Stygiīs extendis harēnīs;
tē viridis Pȳthōn Thēbānaque māter ovantem
horruit in pharetrīs, ultrīx tibi torva Megaera
jējūnum Phlegyān subter cava saxa jacentem
aeternō premit accubitū dapibusque profānīs
īnstimulat, sed mixta famem fastīdia vincunt:
adsīs ō memor hospitiī, Jūnōniaque arva
dexter ames, seu tē roseum Tītāna vocārī
gentis Achaemeniae rītū, seu praestat Osīrim
frūgiferum, seu Persēī sub rūpibus antrī
indignāta sequī torquentem cornua Mithram.'