Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Statius · Thebaid

Book 12

Text kindly provided by Hypotactic

Nōndum cūncta polō vigil inclīnāverat astra
ortus et īnstantem cornū tenuiōre vidēbat
Lūna diem, trepidās ubi jam Tīthōnia nūbēs
discutit ac reducī magnum parat aethera Phoebō:
agmina jam rārīs Dircaea penātibus errant,
noctis questa morās; quamvīs tunc ōtia tandem
et prīmus post bella sopor, tamen aegra quiētem
pāx fugat et saevī meminit victōria bellī.
vix prīmō prōferre gradum et mūnīmina vallī
solvere, vix tōtās reserāre audācia portās;
stant veterēs ante ōra metūs campīque vacantis
horror: ut adsiduō jactātīs aequore tellūs
prīma labat, sīc attonitī nīl comminus īre
mīrantur fūsāsque putant adsurgere turmās.
sīc ubi perspicuae scandentem līmina turris
Īdaliae volucrēs fulvum aspexēre dracōnem,
intus agunt nātōs et fēta cubīlia vāllant
unguibus imbellēsque citant ad proelia pennās;
mox ruerit licet ille retrō, tamen āera nūdum
candida turba timet, tandemque ingressa volātūs
horret et ā mediīs etiamnum respicit astrīs.
ītur in exsanguem populum bellīque jacentis
rēliquiās, quācumque dolor lūctusque, cruentī,
exēgēre, ducēs; hī tēla, hī corpora, at illī
caesōrum tantum ōra vident aliēnaque juxtā
pectora; pars currūs dēflent viduīsque loquuntur,
hoc sōlum quia restat, equīs; pars ōscula fīgunt
vulneribus magnīs et dē virtūte queruntur.
frīgida dīgeritur strāgēs: patuēre recīsae
cum capulīs hastīsque manūs mediīsque sagittae
lūminibus stantēs; multīs vestīgia caedis
nūlla: ruunt plānctū pendente et ubīque parātō.
at circum īnfōrmēs truncōs miserābile surgit
certāmen quī jūsta ferant, quī fūnera dūcant.
saepe etiam hostīlēs (lūsit Fortūna parumper)
dēceptī flēvēre virōs; nec certa facultās
nōscere quem miserī vītent calcentve cruōrem.
at quibus est inlaesa domus vacuīque dolōrēs,
aut dēserta vagī Danaum tentōria lūstrant
inmittuntque facēs, aut (quae post bella voluptās)
quaerunt dispersī jaceat quō pulvere Tȳdeus,
an raptī pateat specus auguris, aut ubi dīvum
hostis, an aetheriae vīvant per membra favīllae.
jam lacrimīs exēmpta diēs, nec sērus abēgit
Vesper: amant miserī lāmenta malīsque fruuntur.
nec subiēre domōs, sed circum fūnera pernox
turba sedet, vicibusque datīs alterna gementēs
igne ferās plānctūque fugant; nec dulcibus astrīs
victa, nec adsiduō coiērunt lūmina flētū.
tertius Aurōrae pugnābat Lūcifer, et jam
montibus orbātīs, lūcōrum glōria, magnae
Teumēsī vēnēre trabēs et amīca Cithaerōn
silva rogīs; ārdent excīsae vīscera gentis
mōlibus extructīs: suprēmō mūnere gaudent
Ōgygiī mānēs; queritur miserābile Grāium
nūda cohors vetitumque gemēns circumvolat ignem.
accipit et saevī mānēs Eteoclis inīquōs
haudquāquam rēgālis honōs; Argīvus habērī
frāter jussus adhūc atque exule pellitur umbrā.
at nōn plēbējō fūmāre Menoecea bustō
rēx genitor Thēbaeque sinunt, nec rōbora vīlem
strūxērunt dē mōre rogum, sed bellicus agger
curribus et clipeīs Grāiōrumque omnibus armīs
sternitur; hostīlēs super ipse, ut victor, acervōs
pāciferā laurō crīnem vittīsque decōrus
accubat: haud aliter quam cum poscentibus astrīs
laetus in accēnsā jacuit Tīrynthius Oetā.
spīrantēs super īnferiās, captīva Pelasgum
corpora frēnātōsque, pater, sōlācia sortī
bellōrum, mactābat equōs; hīs arduus ignis
palpitat, et gemitūs tandem ērūpēre paternī:
'ō nisi magnanimae nimius tē laudis inīsset
ārdor, Echīoniōs mēcum venerande penātēs
atque ultrā rēctūre puer, venientia quī nunc
gaudia et ingrātum regnī mihi mūnus acerbās!
tū superum convexa licet coetūsque perennī
(crēdō equidem) virtūte colās, mihi flēbile semper
nūmen eris; pōnant ārās excelsaque Thēbae
templa dicent: ūnī fās sit lūgēre parentī.
et nunc heu quae digna tibī sollemnia quāsve
largiar exequiās? nec sī fātāle potestās
Argos et impulsās cinerī miscēre Mycēnās,
mēque super, cui vīta (nefās!) et sanguine nātī
partus honōs. eademne diēs, eadem impia bella
tē, puer, et dīrōs mīsēre in Tartara frātrēs?
et nunc Oedipodī pār est fortūna dolōris
ac mihi? quam similēs gemimus, bone Juppiter, umbrās!
accipe, nāte, tuī nova lībāmenta triumphī,
accipe et hoc regimen dextrae frontisque superbae
vincula, quae patrī minimum laetanda dedistī.
rēgem tē, rēgem trīstēs Eteocleos umbrae
aspiciant.' simul haec dīcēns crīnemque manumque
dēstruit, accēnsāque iterat violentius īrā:
'saevum agedum inmītemque vocent sī fūnera Lernae
tēcum ārdēre vetō; longōs utinam addere sēnsūs
corporibus caelōque animās Erebōque nocentēs
pellere fās, ipsumque ferās, ipsum unca volucrum
ōra sequī atque artūs rēgum mōnstrāre nefandōs!
ei mihi, quod positōs humus alma diēsque resolvet!
quārē iterum repetēns iterumque ēdīco: suprēmā
nē quis ope et flammīs ausit jūvisse Pelasgōs;
aut nece facta luet numerōque explēbit adēmpta
corpora; per superōs magnumque Menoecea jūrō.'
dīxit, et abreptum comitēs in tēcta ferēbant.
flēbilis intereā vacuīs comitātus ab Argīs
(fāma trahit miserās) orbae viduaeque ruēbant
Īnachides ceu capta manus; sua vulnera cuique,
pār habitus cūnctīs, dējectī in pectora crīnēs
accīnctīque sinūs; mānant lacera ōra cruentīs
unguibus, et mollēs plānctū crēvēre lacertī.
prīma per attonitās nigrae rēgīna catervae,
trīstibus inlābēns famulīs iterumque resurgēns,
quaerit inops Argīa viās; nōn rēgia cordī,
nōn pater: ūna fidēs, ūnum Polynīcis amātī
nōmen in ōre sedet; Dircēn īnfaustaque Cadmī
moenia posthabitīs velit incoluisse Mycēnīs.
proxima Lernaeō Calydōnidas agmine mixtās
Tȳdeos exsequiīs trahit haud cessūra sorōrī
Deipyle; scelus illa quidem morsūsque profānōs
audierat miseranda virī, sed cūncta jacentī
īnfēlīx ignōscit amor. post aspera vīsū,
ac dēflenda tamen, dignō plangōre Nealcē
Hippomedonta ciēns. vātis mox impia conjūnx
heu vacuōs positūra rogōs. postrēma gementum
agmina Maenaliae dūcit comes orba Diānae,
et gravis Euadnē: dolet haec queriturque labōrēs
audācis puerī, magnī memor illa marītī
it torvum lacrimāns summīsque īrāscitur astrīs.
illās et lūcīs Hecatē speculāta Lycaeīs
prōsequitur gemitū, duplexque ad lītus euntēs
plānxit ab Isthmiacō genetrīx Thēbāna sepulcrō,
noctivagumque gregem, quamvīs sibi lūget, Eleusīn
flēvit et arcānōs errantibus extulit ignēs.
ipsa per āversōs dūcit Sāturnia callēs
occultatque viās, nē plēbs congressa suōrum
īre vetet pereatque ingentis glōria coeptī.
nec nōn fūncta ducum refovendī corpora cūram
Īris habet, putrēsque arcānīs rōribus artūs
ambrosiaeque rigat sūcīs, ut longius obstent
expectentque rogum et flammās nōn ante fatīscant.
squālidus ecce genās et inānī vulnere pallēns
Ornytus it sociō dēsertus ab agmine (tardat
plāga recēns.) timidō sēcrēta per āvia fūrtō
dēbile carpit iter frāctaeque innītitur hastae.
isque ubi mōta novō stupuit loca sōla tumultū
fēmineumque gregem, quae jam super agmina Lernae
sōla videt, nōn ille viam causāsve requīrit,
quippe patent, maestō sed sīc prior occupat ōre:
'quō, miserae, quō fertis iter? fūnusne perēmptīs
spērātis cineremque virīs? stat pervigil illīc
umbrārum cūstōs inhumātaque corpora rēgī
adnumerat. nusquam lacrimae, procul usque fugātī
accessūs hominum: sōlīs avibusque ferīsque
īre licet. vestrīsne Creōn dabit aequus honōrem
lūctibus? inmītēs citius Būsīridos ārās
Odrysiīque famem stabulī Siculōsque licēbit
exōrāre deōs; rapiet fortasse precantēs,
sī mēns nōta mihī, nec conjugiālia suprā
fūnera sed cārīs longē mactābit ab umbrīs.
quīn fugitis, dum tūta via est, Lernamque reversae
nōmina, quod superest, vacuīs datis orba sepulcrīs
absentēsque animās ad inānia busta vocātis?
aut vōs Cecropiam (prope namque et Thēsea fāma est
Thermōdontiacō laetum remeāre triumphō)
implōrātis opem? bellō cōgendus et armīs
in mōrēs hominemque Creōn.' sīc fātus, at illīs
horruerunt lacrimae, stupuitque inmānis eundī
impetus, atque ūnō vultūs pallōre gelātī.
nōn secus adflāvit mollēs sī quando juvencās
tigridis Hyrcānae jējūnum murmur, et ipse
audītū turbātus ager, timor omnibus ingēns
quae placeat, quōs illa famēs ēscendat in armōs.
continuō discors variō sententia mōtū
scinditur: hīs Thēbās tumidumque ambīre Creonta,
hīs placet Actaeae sī quid clēmentia gentis
adnuat; extrēmum cūrārum ac turpe revertī.
hīc nōn fēmineae subitum virtūtis amōrem
colligit Argīā, sexūque inmāne relictō
tractat opus: placet (ēgregiī spēs dūra perīclī!)
comminus īnfandī lēgēs accēdere rēgnī,
quō Rhodopēs nōn ūlla nurus nec alumna nivōsī
Phāsidis innūptīs vāllāta cohortibus īret.
tunc movet arte dolum, quō sēmet ab agmine fīdō
sēgreget, inmītēsque deōs rēgemque cruentum
contemptrīx animae et magnō temerāria lūctū
prōvocet; hortantur pietās ignēsque pudīcī.
ipse etiam ante oculōs omnī manifēstus in āctū,
nunc hospes miserae, prīmās nunc spōnsus ad ārās,
nunc mītis conjūnx, nunc jam sub casside torvā
maestus in amplexū multumque ā līmine summō
respiciēns: sed nūlla animō versātur imāgō
crēbrior Āoniī quam quae dē sanguine campī
nūda venit poscitque rogōs. hīs ānxia mentem
aegrēscit furiīs et, quī castissumus ārdor,
fūnus amat; tunc ad comitēs conversa Pelasgās,
'vōs' ait 'Actaeās aciēs Marathōniaque arma
ēlicite, aspīretque piō Fortūna labōrī.
mē sinite Ōgygiās, tantae quae sōla ruīnae
causa fuī, penetrāre domōs et fulmina rēgnī
prīma patī; nec surda ferae pulsābimus urbis
līmina: sunt illīc socerī mihi suntque sorōrēs
conjugis, et Thēbās haud ignōranda subībō.
nē tantum revocāte gradūs: illō impetus ingēns
auguriumque animī.' nec plūra, ūnumque Menoetēn
(ōlim hic virgineī cūstōs monitorque pudōris)
ēligit et, quamquam rudis atque ignāra locōrum,
praecipitēs gressūs, quā vēnerat Ornytus, aufert.
atque ubi vīsa procul sociās līquisse malōrum,
'anne' ait 'hostīlēs ego tē tābente per agrōs
(heu dolor!) expectem quaenam sententia lentī
Thēseos, an bellō procerēs, an dexter haruspex
adnuat? intereā fūnus dēcrēscit, et uncīs
ālitibus (nōn hōs potius?) suppōnimus artūs.
et nunc mē dūram, sī quis tibi sēnsus ad umbrās,
mē tardam Stygiīs quereris, fīdissime, dīvīs.
heu sī nūdus adhūc, heu sī jam forte sepultus:
nostrum utrumque nefās; adeō vīs nūlla dolentī?
Mors nusquam saevusque Creōn? hortāris euntem,
Ornyte!' sīc dīcēns magnō Megarēia praeceps
arva rapit passū, dēmōnstrat proxima quisque
obvius horrēscitque habitūs miseramque verētur.
vādit atrōx vīsū, nīl corde nec aure pavēscēns,
et nimiīs cōnfīsa malīs propiorque timērī:
nocte velut Phrygiā cum lāmentāta resultant
Dindyma, pīnigerī rapitur Simoentis ad amnem
dux vēsāna chorī, cujus dea sanguine lēctō
ipsa dedit ferrum et vittātā fronde notāvit.
jam pater Hesperiō flagrantem gurgite currum
abdiderat Tītān, aliīs reditūrus ab undīs,
cum tamen illa gravem lūctū fallente labōrem
nescit abīsse diem: nec cālīgantibus arvīs
terrētur, nec frangit iter per et invia saxa
lāpsūrāsque trabēs nemorumque arcāna (serēnō
nigra diē) caecīsque incīsa novālia fossīs,
per fluviōs sēcūra vadī, somnōsque ferārum
praeter et horrendīs īnfēsta cubīlia mōnstrīs.
tantum animī lūctūsque valent! pudet īre Menoetēn
tardius, invalidaeque gradum mīrātur alumnae.
quās nōn illa domōs pecudumque hominumque modestō
pulsāvit gemitū? quotiēns āmissus euntī
līmes, et errantem comitis sōlācia flammae
dēstituunt gelidaeque facem vīcēre tenebrae!
jamque supīnantur fessīs lātēque fatīscunt
Penthēī dēvexa jugī, cum pectore anhēlō
jam prope dēficiēns sīc incipit ōrsa Menoetēs:
'haud procul, exāctī sī spēs nōn blanda labōris,
Ōgygiās, Argīa, domōs et egēna sepulcrī
busta jacēre reor: grave comminus aestuat āēr
sordidus, et magnae redeunt per ināne volucrēs.
haec illa est crūdēlis humus, nec moenia longē.
cernis ut ingentēs mūrōrum porrigat umbrās
campus et ē speculīs moriēns intermicet ignis?
moenia sunt juxtā.' modo nox magis ipsa tacēbat,
sōlaque nigrantēs laxābant astra tenebrās.
horruit Argīā, dextramque ad moenia tendēns:
'urbs optāta prius, nunc tēcta hostīlia, Thēbae,
et tamen, inlaesās sī reddis conjugis umbrās,
sīc quoque dulce solum, cernis quō praedita cultū,
quā stīpāta manū, juxtā tua līmina prīmum
Oedipodis magnī veniō nurus? improba nōn sunt
vōta: rogōs hospes plānctumque et fūnera poscō.
illum, ōrō, extorrem rēgnī bellōque fugātum,
illum, quem soliō nōn es dignāta paternō,
redde mihī. tūque, ōro, venī, sī mānibus ūlla
effigiēs errantque animae post membra solūtae,
tū mihi pande viās, tuaque ipse ad fūnera dēdūc,
sī meruī.' dīxit, tēctumque adgressa propinquae
pāstōrāle casae reficit spīrāmina fessī
ignis, et horrendōs inrumpit turbida campōs.
quālis ab Aetnaeīs accēnsā lampade saxīs
orba Cerēs magnae variābat imāgine flammae
Ausonium Siculumque latus, vestīgia nigrī
raptōris vastōsque legēns in pulvere sulcōs;
illius īnsānīs ululātibus ipse remūgit
Enceladus ruptōque viās inlūminat ignī:
Persephonēn amnēs silvae freta nūbila clāmant,
Persephonēn tantum Stygiī tacet aula marītī.
admonet attonitam fīdus meminisse Creontis
altor et occultō summittere lampada fūrtō.
rēgīna Argolicās modo formīdāta per urbēs,
vōtum inmāne procīs spēsque augustissima gentis,
nocte sub īnfēstā, nūllō duce et hoste propinquō,
sōla per offēnsūs armōrum et lūbrica tābō
grāmina, nōn tenebrās, nōn circumfūsa tremēscēns
concilia umbrārum atque animās sua membra gementēs,
saepe gradū caecō ferrum calcātaque tēla
dissimulat, sōlusque labor vītāsse jacentēs,
dum fūnus putat omne suum, vīsūque sagācī
rīmātur positōs et corpora prōna supīnat
incumbēns, queriturque parum lūcentibus astrīs.
forte sopōriferās caelī sēcrēta per umbrās
Jūno, sinū magnī sēmet fūrāta marītī,
Thēseos ad mūrōs, ut Pallada flecteret, ībat,
supplicibusque piīs facilēs aperīret Athēnās.
atque ubi per campōs errōre fatīscere vānō
inmeritam Argīān superō respexit ab axe,
indoluit vīsū, et lūnāribus obvia bīgīs
advertit vultum placidāque ita vōce locūta est:
'dā mihi poscentī mūnus breve, Cynthia, sī quis
est Jūnōnis honōs; certē Jovis improba jussū
ter noctem Herculeam –veterēs sed mitto querēlās:
ēn locus officiō. cultrīx placitissima nostrī
Īnachis Argīā cernis quā nocte vagētur
nec reperīre virum dēnsīs queat aegra tenebrīs?
et tibi nimbōsum languet jubar: exsere, quaesō,
cornua, et adsuētō propior premat orbita terrās.
hunc quoque, quī currū madidās tibi prōnus habēnās
dūcit, in Āoniōs vigilēs dēmitte Sopōrem.'
vix ea, cum scissīs magnum dea nūbibus orbem
prōtulit; expāvēre umbrae, fulgorque recīsus
sīderibus; vix ipsa tulit Sāturnia flammās.
prīmum per campōs īnfūsō lūmine pallam
conjugis ipsa suōs nōscit miseranda labōrēs,
quamquam texta latent suffūsaque sanguine maeret
purpura; dumque deōs vocat et dē fūnere cārō
hoc superesse putat, videt ipsum in pulvere paene
calcātum. fūgēre animus vīsūsque sonusque,
inclūsitque dolor lacrimās; tum corpore tōtō
sternitur in vultūs animamque per ōscula quaerit
absentem, pressumque comīs ac veste cruōrem
servātūra legit. mox tandem vōce reversā:
'hunc ego tē, conjūnx, ad dēbita rēgna profectum
ductōrem bellī generumque potentis Adrastī
aspiciō, tālisque tuīs occurro triumphīs?
hūc attolle genās dēfectaque lūmina: vēnit
ad Thēbās Argīa tuās; age, moenibus indūc
et patriōs ostende larēs et mūtua redde
hospitia. heu quid agō? prōjectus caespite nūdō
hoc patriae tellūris habēs. quae jūrgia? certē
imperium nōn frāter habet! nūllāsne tuōrum
mōvistī lacrimās? ubi māter, ubi incluta fāmā
Antigonē? mihi nempe jacēs, mihi victus es ūnī!
dīcēbam: "quō tendis iter? quid scēptra negāta
poscis? habēs Argōs, socerī rēgnābis in aulā;
hīc tibi longus honōs, hīc indīvīsa potestās."
quid queror? ipsa dedī bellum maestumque rogāvī
ipsa patrem ut tālem nunc tē complexa tenērem.
sed bene habet, superī, grātum est, Fortūna; perācta
spēs longinqua viae: tōtōs invēnimus artūs.
ei mihi, sed quantō dēscendit vulnus hiātū!
hoc frāter? quā parte, precor, jacet ille nefandus
praedātor? vincam volucrēs (sit adīre potestās)
exclūdamque ferās; an habet fūnestus et ignēs?
sed nec tē flammīs inopem tua terra vidēbit:
ārdēbis lacrimāsque ferēs quās ferre negātum
rēgibus, aeternumque tuō famulāta sepulcrō
dūrābit dēserta fidēs, testisque dolōrum
nātus erit, parvōque torum Polynīce fovēbō.'
ecce aliōs gemitūs aliamque ad busta ferēbat
Antigonē miseranda facem, vix nacta petītōs
moenibus ēgressūs; illam nam tempore in omnī
attendunt vigilēs et rēx jubet ipse timērī,
contractaeque vicēs et crēbrior excubat ignis.
ergo deīs frātrīque morās excūsat et āmēns,
ut paulum inmissō cessit statiō horrida somnō,
ērumpit mūrīs: fremitū quō territat agrōs
virginis īra leae, rabiēs cui lībera tandem
et prīmus sine mātre furor. nec longa morāta,
quippe trucem campum et positus quō pulvere frāter
nōverat. atque illam contrā videt īre Menoetēs,
cui vacat, et cārae gemitūs compescit alumnae.
cum tamen ērēctās extrēmus virginis aurēs
accessit sonus, utque ātrā sub veste comīsque
squālentem et crassō foedātam sanguine vultūs
astrōrum radiīs et utrāque ā lampade vīdit,
'cujus' ait 'mānēs, aut quae temerāria quaeris
nocte meā?' nihil illa diū, sed in ōra marītī
dēicit inque suōs pariter vēlāmina vultūs,
capta metū subitō paulumque oblīta dolōris.
hōc magis increpitāns suspecta silentia perstat
Antigonē, comitemque premēns ipsamque; sed ambō
dēficiunt fīxīque silent. tandem ōra retēxit
Argīā, corpusque tamen complexa profātur:
'sī quid in hōc veterī bellōrum sanguine mēcum
quaesītūra venīs, sī tū quoque dūra Creontis
jussa timēs, possum tibi mē cōnfīsa fatērī.
sī misera es (certē lacrimās lāmentaque cernō),
junge, age, junge fidem: prōlēs ego rēgis Adrastī
(ei mihi! num quis adest?) cārī Polynīcis ad ignēs,
etsī rēgna vetant–' stupuit Cadmēia virgo
intremuitque simul dīcentemque occupat ultrō:
'mēne igitur sociam (prō fors ignāra!) malōrum,
mēne timēs? mea membra tenēs, mea fūnera plangis.
cedo, tenē, pudet heu! pietās ignāva sorōris!
haec prior' hīc pariter lāpsae jūnctōque per ipsum
amplexū miscent avidae lacrimāsque comāsque,
partītaeque artūs redeunt alterna gementēs
ad vultum et cārā vicibus cervīce fruuntur.
dumque modo haec frātrem memorat, nunc illa marītum,
mūtuaque exōrsae Thēbās Argōsque renārrant,
longius Argīā miserōs reminīscitur āctūs:
'per tibi fūrtīvī sacrum commūne dolōris,
per sociōs mānēs et cōnscia sīdera jūrō:
nōn hic āmissōs, quamquam vagus exul, honōrēs,
nōn gentīle solum, cārae nōn pectora mātris,
tē cupiit ūnam noctēsque diēsque locūtus
Antigonēn; ego cūra minor facilisque relinquī.
tū tamen ex celsā sublīmem forsitan arce
ante nefās Grāīs dantem vēxilla maniplīs
vīdistī, tēque ille aciē respexit ab ipsā
ēnse salūtātam et nūtantis vertice cōnī:
nōs procul. extrēmās sed quis deus ēgit in īrās?
nīl vestrae valuēre precēs? tibine iste negāvit
ōrantī?' causās ac trīstia reddere fāta
coeperat Antigonē; fīdus comes admonet ambās:
'heia agite inceptum potius! jam sīdera pallent
vīcīnō turbāta diē, perferte labōrem,
tempus erit lacrimīs, accēnsō flēbitis igne.'
haud procul Ismēnī mōnstrābant murmura rīpās,
quā turbātus adhūc et sanguine dēcolor ībat.
hūc lacerōs artūs sociō cōnāmine portant
invalidae, jungitque comes nōn fortior ulnās.
sīc Hyperīonium trepidō Phaethonta sorōrēs
fūmantem lāvēre Padō; vixdum ille sepulcrō
conditus, et flentēs stābant ad flūmina silvae.
ut saniēs pūrgāta vadō membrīsque reversus
mortis honōs, ignem miserae post ultima quaerunt
ōscula; sed gelidae circum exanimēsque favīllae
putribus in foveīs, atque omnia busta quiēscunt.
stābat adhūc, seu forte, rogus, seu nūmine dīvum,
cui torrēre datum saevōs Eteocleos artūs,
sīve locum mōnstrīs iterum Fortūna parābat,
seu dissēnsūrōs servāverat Eumenis ignēs.
hīc tenuem nigrīs etiamnum advīvere lūcem
rōboribus pariter cupidae vīdēre, simulque
flēbile gāvīsae; nec adhūc quae busta repertum,
sed placidus quīcumque rogant mītisque suprēmī
admittat cineris cōnsortem et misceat umbrās.
ecce iterum frātrēs: prīmōs ut contigit artūs
ignis edāx, tremuēre rogī et novus advena bustō
pellitur; exundant dīvīsō vertice flammae
alternōsque apicēs abruptā lūce coruscant.
pallidus Eumenidum velutī commīserit ignēs
Orcus, uterque mināx globus et cōnātur uterque
longius; ipsae etiam commōtō pondere paulum
sēcessēre trabēs. conclāmat territa virgo:
'occidimus, fūnctāsque manū stimulāvimus īrās.
frāter erat; quis enim accessūs ferus hospitis umbrae
pelleret? ēn clipeī frāgmen sēmustaque nōscō
cingula, frāter erat! cernisne ut flamma recēdat
concurratque tamen? vīvunt odia improba, vīvunt.
nīl āctum bellō; miserī, sīc dum arma movētis
vīcit nempe Creōn! nusquam jam rēgna: quis ārdor?
cui furitis? sēdāte minās; tūque exul ubīque,
semper inops aequī, jam cēde (hoc nūpta precātur,
hoc soror), aut saevōs mediae veniēmus in ignēs.'
vix ea, cum subitus campōs tremor altaque tēcta
impulit adjūvitque rogī discordis hiātūs,
et vigilum turbāta quiēs, quibus ipse malōrum
fingēbat simulācra Sopor: ruit īlicet omnem
prōspectum lūstrāns armātā indāgine mīles.
illōs īnstantēs senior timet ūnus; at ipsae
ante rogum saevīque palam sprēvisse Creontis
imperia et fūrtum clārō plangōre fatentur
sēcūrae, quippe omne vident flūxisse cadāver.
ambītur saevā dē morte animōsaque lētī
spēs furit: haec frātris rapuisse, haec conjugis artūs
contendunt vicibusque probant: 'ego corpus', 'ego ignēs',
'mē pietās', 'mē dūxit amor'. dēposcere saeva
supplicia et dextrās juvat īnsertāre catēnīs.
nusquam illa alternīs modo quae reverentia verbīs,
īram odiumque putēs; tantus discordat utrimque
clāmor, et ad rēgem quī dēprēndēre trahuntur.
at procul Actaeīs dextrā jam Pallade mūrīs
Jūno Phorōnēās indūcit praevia mātrēs
attonitās, nōn ipsa minus, coetumque gementem
conciliat populīs et flētibus addit honōrem.
ipsa manū rāmōsque oleae vittāsque precantēs
trādit, et obtentā summittere lūmina pallā
et praeferre docet vacuās sine mānibus urnās.
omnis Erecthēīs effūsa penātibus aetās
tēcta viāsque replent: unde hoc exāmen et ūna
tot miserae? necdum causās nōvēre malōrum,
jamque gemunt. dea conciliīs sē miscet utrīsque
cūncta docēns, quā gente satae, quae fūnera plangant
quidve petant; variīs nec nōn adfātibus ipsae
Ōgygiās lēgēs inmānsuētumque Creonta
multum et ubīque fremunt. Geticae nōn plūra queruntur
hospitibus tēctīs truncō sermōne volucrēs,
cum duplicēs thalamōs et inīquum Tērea clāmant.
urbe fuit mediā nūllī concessa potentum
āra deum, mītis posuit Clēmentia sēdem,
et miserī fēcēre sacram; sine supplice numquam
illa novō, nūllā damnāvit vōta repulsā.
audītī quīcumque rogant, noctēsque diēsque
īre datum et sōlīs nūmen plācāre querēlīs.
parca superstitiō: nōn tūrea flamma nec altus
accipitur sanguis: lacrimīs altāria sūdant,
maestārumque super lībāmina secta comārum
pendent et vestēs mūtātā sorte relictae.
mīte nemus circā cultūque īnsigne verendō,
vittātae laurūs et supplicis arbor olīvae.
nūlla autem effigiēs, nūllī commissa metallō
fōrma deī: mentēs habitāre et pectora gaudet.
semper habet trepidōs, semper locus horret egēnīs
coetibus, ignōtae tantum fēlīcibus ārae.
fāma est dēfēnsōs aciē post busta paternī
nūminis Herculeōs sēdem fundāsse nepōtēs.
fāma minor factīs: ipsōs nam crēdere dignum
caelicolās, tellūs quibus hospita semper Athēnae,
ceu lēgēs hominemque novum rītūsque sacrōrum
sēminaque in vacuās hinc dēscendentia terrās,
sīc sacrāsse locō commūne animantibus aegrīs
cōnfugium, unde procul stārent īraeque minaeque
rēgnaque, et ā jūstīs Fortūna recēderet ārīs.
jam tunc innumerae nōrant altāria gentēs:
hūc victī bellīs patriāque ā sēde fugātī
rēgnōrumque inopēs scelerumque errōre nocentēs
conveniunt pācemque rogant; mox hospita sēdēs
vīcit et Oedipodae Furiās et fūnus Olynthī
tēxit et ā miserō mātrem summōvit Orestē.
hūc vulgō mōnstrante locum manus ānxia Lernae
dēveniunt, cēdunt miserōrum turba priōrum.
vix ibi, sēdātīs requiērunt pectora cūrīs:
ceu patriō super alta gruēs Aquilōne fugātae
cum vīdēre Pharon; tunc aethera lātius implent,
tunc hilarī clangōre sonant; juvat orbe serēnō
contempsisse nivēs et frīgora solvere Nīlō.
jamque domōs patriās Scythicae post aspera gentis
proelia laurigerō subeuntem Thēsea currū
laetificī plausūs missusque ad sīdera vulgī
clāmor et ēmeritīs hilaris tuba nūntiat armīs.
ante ducem spolia et, dūrī Māvortis imāgō,
virgineī currūs cumulātaque fercula cristīs
et trīstēs dūcuntur equī truncaeque bipennēs,
quīs nemora et solidam Maeōtida caedere suētae,
gōrȳtīque levēs portantur et ignea gemmīs
cingula et īnfōrmēs dominārum sanguine peltae.
ipsae autem nōndum trepidae sexumve fatentur,
nec vulgāre gemunt, aspernanturque precārī,
et tantum innūptae quaerunt dēlūbra Minervae.
prīmus amor niveīs victōrem cernere vectum
quadrijugīs; nec nōn populōs in sēmet agēbat
Hippolytē, jam blanda genās patiēnsque marītī
foederis. hanc patriae rītūs frēgisse sevērōs
Atthides oblīquē sēcum mīrantur opertō
murmure, quod nitidī crīnēs, quod pectora pallā
tōta latent, magnīs quod barbara sēmet Athēnīs
misceat atque hostī veniat paritūra marītō.
paulum et ab īnsessīs maestae Pelopēides ārīs
prōmōvēre gradum seriemque et dōna triumphī
mīrantur, victīque animō rediēre marītī.
atque ubi tardāvit currūs et ab axe superbō
explōrat causās victor poscitque benignā
aure precēs, ausa ante aliās Capanēia conjūnx:
'belliger Aegīdē, subitae cui maxima laudis
sēmina dē nostrīs aperit Fortūna ruīnīs,
nōn externa genus, dīrae nec cōnscia noxae
turba sumus: domus Argos erat rēgēsque marītī,
nōn utinam et fortēs! quid enim septēna movēre
castra et Agēnoreōs opus ēmendāre penātēs?
nec querimur caesōs: haec bellica jūra vicēsque
armōrum; sed nōn Siculīs exorta sub antrīs
mōnstra nec Ossaeī bellō cecidēre bimembrēs.
mitto genus clārōsque patrēs: hominum, inclute Theseu,
sanguis erant, hominēs, eademque in sīdera, eōsdem
sortītūs animārum alimentaque vestra creātī,
quōs vetat igne Creōn Stygiaeque ā līmine portae,
ceu sator Eumenidum aut Lēthaeī portitor amnis,
summovet ac dubiō caelīque Erebīque sub axe
dētinet. heu prīnceps Nātūra! ubi nūmina, ubi ille est
fulminis injūstī jaculātor? ubi estis, Athēnae?
septima jam surgēns trepidīs Aurōra jacentēs
āversātur equīs; radiōs dēclīnat et horret
stelligerī jubar omne polī; jam comminus ipsae
pābula dīra ferae campumque ōdēre volucrēs
spīrantem tābō et caelum ventōsque gravantem.
quantum etenim superesse rear? nūda ossa putremque
verrere permittat saniem. properāte, verendī
Cecropidae; vōs ista decet vindicta, priusquam
Ēmathiī Thrācēsque dolent, quaeque exstat ubīque
gēns ārsūra rogīs mānēsque habitūra suprēmōs.
nam quis erit saevīre modus? bellāvimus, esto;
sed cecidēre odia et trīstēs mors obruit īrās.
tū quoque, ut ēgregiōs fāmā cognōvimus āctūs,
nōn trucibus mōnstrīs Sinin īnfandumque dedistī
Cercyona, et saevum vellēs Scīrōna cremātum.
crēdō et Amāzoniīs Tanain fūmāsse sepulcrīs,
unde haec arma refers; sed et hunc dignāre triumphum.
dā terrīs ūnum caelōque Erebōque labōrem,
sī patrium Marathōna metū, sī tēcta levāstī
Crēsia, nec fūdit vānōs anus hospita flētūs.
sīc tibi nōn ūllae sociā sine Pallade pugnae,
nec sacer invideat paribus Tīrynthius āctīs,
semper et in currū, semper tē māter ovantem
cernat, et invictae nīl tāle precentur Athēnae.'
dīxerat; excipiunt cūnctae tenduntque precantēs
cum clāmōre manūs; rubuit Neptūnius hērōs
permōtus lacrimīs; jūstā mox concitus īrā
exclāmat: 'quaenam ista novōs indūxit Erīnys
rēgnōrum mōrēs? nōn haec ego pectora līquī
Grāiōrum abscēdēns, Scythiam Pontumque nivālem
cum peterem; novus unde furor? victumne putāstī
Thēsea, dīre Creōn? adsum, nec sanguine fessum
crēde; sitit meritōs etiamnum haec hasta cruōrēs.
nūlla mora est; verte hunc adeō, fīdissime Phēgeu,
cornipedem, et Tyriās invectus prōtinus arcēs
aut Danaīs ēdīce rogōs aut proelia Thēbīs.'
sīc ait oblītus bellīque viaeque labōrum,
hortāturque suōs vīrēsque īnstaurat anhēlās:
ut modo cōnubiīs taurus saltūque receptō
cum posuit pugnās, aliō sī forte remūgit
bellātōre nemus, quamquam ōra et colla cruentō
imbre madent, novus arma parat campumque lacessēns
dissimulat gemitūs et vulnera pulvere cēlat.
ipsa metūs Libycōs servātrīcemque Medūsam
pectoris incussā mōvit Trītōnia parmā.
prōtinus ērēctī tōtō simul agmine Thēbās
respexēre anguēs; necdum Atticus īre parābat
mīles, et īnfēlīx expāvit classica Dircē.
continuō in pugnās haud sōlum accēnsa juventūs
quī modo Caucaseī comitēs rediēre triumphī:
omnis ad arma rudēs ager exstimulāvit alumnōs.
conveniunt ultrōque ducis vēxilla sequuntur,
quī gelidum Braurōna virī, quī rūra lacessunt
Mōnychia et trepidīs stabilem Pīraeea nautīs
et nōndum Ēōō clārum Marathōna triumphō.
mittit in arma manūs gentīlibus hospita dīvīs
Īcariī Celeīque domūs viridēsque Melaenae,
dīves et Aegaleos nemorum Parnēsque benignus
vītibus et pinguī melior Lycabessos olīvae.
vēnit atrōx Alaeus et olentis arātor Hymettī,
quaeque rudēs thyrsōs hederīs vestīstis, Acharnae.
linquitur Ēōīs longē speculābile prōrīs
Sūnion, unde vagī cāsūrum in nōmina pontī
Crēsia dēcēpit falsō ratis Aegea vēlō.
hōs Salamis populōs, illōs Cereālis Eleusīn
horrida suspēnsīs ad proelia mīsit arātrīs,
et quōs Callirhoē noviēs errantibus undīs
implicat, et raptae quī cōnscius Ōrīthyiae
cēlāvit rīpīs Geticōs Īlissos amōrēs.
ipse quoque in pugnās vacuātur collis, ubi ingēns
līs superum, dubiīs dōnec nova surgeret arbor
rūpibus et longā refugum mare frangeret umbrā.
īsset et Arctōās Cadmēa ad moenia dūcēns
Hippolytē turmās: retinet jam certa tumentis
spēs uterī, conjūnxque rogat dīmittere cūrās
Mārtis et ēmeritās thalamō sacrāre pharetrās.
hōs ubi velle aciēs et dulcī glīscere ferrō
dux videt, utque piīs raptim dent ōscula nātīs
amplexūsque brevēs, currū sīc fātur ab altō:
'terrārum lēgēs et mundī foedera mēcum
dēfēnsūra cohors, dignās īnsūmite mentēs
coeptibus: hāc omnem dīvumque hominumque favōrem
Nātūramque ducem coetūsque silentis Avernī
stāre palam est; illīc Poenārum exercita Thēbīs
agmina et anguicomae dūcent vēxilla sorōrēs.
īte alacrēs tantaeque, precor, cōnfīdite causae.'
dīxit, et ēmissā praeceps iter incohat hastā:
quālis Hyperboreōs ubi nūbilus īnstitit axēs
Juppiter et prīmā tremefēcit sīdera brūmā,
rumpitur Aeolia et longam indignāta quiētem
tollit hiems animōs ventōsaque sībilat Arctos;
tunc montēs undaeque fremunt, tunc proelia caecīs
nūbibus et tonitrūs īnsānaque fulmina gaudent.
icta gemit tellūs, viridēs gravis ungula campōs
mūtat, et innumerīs peditumque equitumque catervīs
exspīrat prōtrītus ager, nec pulvere crassō
armōrum lūx victa perit, sed in aethera longum
frangitur, et mediīs ārdent in nūbibus hastae.
noctem adeō placidāsque operī jūnxēre tenebrās,
certāmenque inmāne virīs quō concita tendunt
agmina: quis vīsās prōclāmet ab aggere Thēbās,
cujus in Ōgygiō stet prīnceps lancea mūrō.
at procul ingentī Neptūnius agmina Thēseus
angustat clipeō, propriaeque exōrdia laudis
centum urbēs umbōne gerit centēnaque Crētae
moenia, sēque ipsum mōnstrōsī ambāgibus antrī
hispida torquentem luctantis colla juvencī
alternāsque manūs circum et nōdōsa ligantem
bracchia et abductō vītantem cornua vultū.
terror habet populōs, cum saeptus imāgine torvā
ingreditur pugnās, bis Thēsea bisque cruentās
caede vidēre manūs: veterēs reminīscitur āctūs
ipse tuēns sociumque gregem metuendaque quondam
līmina et absūmptō pallentem Cnōsida fīlō.
saevus at intereā ferrō post terga revīnctās
Antigonēn viduamque Creōn Adrastida lētō
admovet; ambae hilarēs et mortis amōre superbae
ēnsibus intentant jugulōs rēgemque cruentum
dēstituunt, cum dicta ferēns Thēsēia Phēgeus
astitit. ille quidem rāmīs īnsontis olīvae
pācificus, sed bella ciet bellumque minātur,
grande fremēns, nimiumque memor mandantis, et ipsum
jam prope, jam mediōs operīre cohortibus agrōs
ingemināns. stetit ambiguō Thēbānus in aestū
cūrārum, nūtantque minae et prior īra tepēscit.
tunc firmat sēsē, fictumque ac trīste renīdēns,
'parvane prōstrātīs,' inquit, 'documenta Mycēnīs
sānximus? ēn iterum quī moenia nostra lacessant.
accipimus, veniant; sed nē post bella querantur:
lēx eadem victīs.' dīcit, sed pulvere crassō
cālīgāre diem et Tyriōs juga perdere montēs
aspicit; armārī populōs tamen armaque ferrī
ipse jubet pallēns, mediaeque in sēdibus aulae
Eumenidas subitās flentemque Menoecea cernit
turbidus impositōsque rogīs gaudēre Pelasgōs.
quis fuit ille diēs, tantō cum sanguine Thēbīs
pāx inventa perīt! patriīs modo fīxa revellunt
arma deīs, clipeīsque obdūcunt pectora frāctīs,
et galeās humilēs et adhūc sordentia tābō
spīcula: nōn pharetrīs quisquam, nōn ēnse decōrus,
nōn spectandus equō; cessat fīdūcia vallī,
mūrōrum patet omne latus, mūnīmina portae
exposcunt: prior hostis habet; fastīgia dēsunt:
dējēcit Capaneus; exsanguis et aegra juventūs
jam nec conjugibus suprēma nec ōscula nātīs
jungit, et attonitī nīl optāvēre parentēs.
Atticus at contrā, jubar ut clārescere ruptīs
nūbibus et sōlem prīmīs aspexit in armīs,
dēsilit in campum, quī subter moenia nūdōs
adservat mānēs, dīrīsque vapōribus aegrum
āera pulvereā penitus sub casside dūcēns
ingemit et jūstās bellī flammātur in īrās.
hunc saltem miserīs ductor Thēbānus honōrem
largītur Danaīs, quod nōn super ipsa jacentum
corpora belligerās aciēs Mārtemque secundum
miscuit, aut lacerā nē quid dē strāge nefandus
perderet, ēligitur saevōs pōtūra cruōrēs
terra rudis. jamque alternās in proelia gentēs
dissimilis Bellōna ciet; nōn clāmor utrimque,
nōn utrimque tubae: stat dēbilis altera pūbēs
summissōs ēnsēs nēquīquam ammentaque dextrīs
laxa tenēns; cēdunt tellūre, armīsque reductīs
ostentant veterēs etiamnum in sanguine plāgās.
jam nec Cecropiīs īdem ductōribus ārdor,
languēscuntque minae et virtūs sēcūra resīdit:
ventōrum velut īra minor, nisi silva furentēs
impedit, īnsānīque tacent sine lītore flūctūs.
ut vērō aequoreus quercum Marathōnida Thēseus
extulit, ērēctae cujus crūdēlis in hostēs
umbra cadit campumque trucem lūx cuspidis implet,
ceu pater Ēdoniōs Haemī dē vertice Māvors
impulerit currūs, rapidō mortemque fugamque
axe vehēns, sīc exanimēs in terga redūcit
pallor Agēnoridās; taedet fugientibus ūtī
Thēsea, nec facilem dignātur dextra cruōrem.
cētera plēbējō dēsaevit sanguine virtūs:
sīc juvat exanimīs prōjectaque praeda canēsque
dēgenerēsque lupōs, magnōs alit īra leōnēs.
attamen Ōlenium Lamyrumque, hunc tēla pharetrā
prōmentem, hunc saevī tollentem pondera saxī
dēicit, et triplicī cōnfīsōs rōbore gentis
Alcetidās frātrēs, totidem quōs ēminus hastīs
continuat; ferrum cōnsūmpsit pectore Phȳleus,
ōre momordit Helops, umerō trānsmīsit Iāpyx.
jamque et quadrijugō celsum petit Haemona currū,
horrendumque manū tēlum rotat: ille paventēs
oblīquāvit equōs; longō perlāta tenōre
trānsiit hasta duōs, sitiēbat vulnera nec nōn
tertia, sed mediō cuspis tēmōne retenta est.
sed sōlum vōtīs, sōlum clāmōre tremendō
omnibus in turmīs optat vocitatque Creonta.
atque hunc dīversā bellōrum in fronte maniplōs
hortantem dictīs frūstrāque extrēma minantem
cōnspicit; abscēdunt comitēs: sed Thēsea jussī
linquēbant frētīque deīs atque ipsius armīs,
ille tenet revocatque suōs; utque aequa notāvit
hinc atque hinc odia, extrēmā sē colligit īrā,
jam lētāle furēns, atque audāx morte futūrā,
'nōn cum peltiferīs' ait 'haec tibi pugna puellīs,
virgineās nē crēde manūs: hīc crūda virōrum
proelia, nōs magnum quī Tȳdea quīque furentem
Hippomedonta necī Capanēaque mīsimus umbrīs
pectora. quae bellum praeceps āmentia suāsit,
improbe? nōnne vidēs, quōs ulcīscāre, jacentēs?'
sīc ait, et frūstrās peritūrum missile summō
adflīxit clipeō. rīsit vōcēsque manumque
horridus Aegīdēs, ferrātāque arbore magnōs
mōlītur jactūs, nec nōn prius ōre superbō
intonat: 'Argolicī, quibus haec datur hostia, mānēs,
pandite Tartareum chaos ultrīcēsque parāte
Eumenidas, venit ecce Creōn!' sīc fātus, et aurās
dissipat hasta tremēns; tunc, quā subtēmine dūrō
multiplicem tenuēs iterant thōrāca catēnae,
incidit: ēmicuit per mīlle forāmina sanguis
impius; ille oculīs extrēmō errōre solūtīs
lābitur. adsistit Thēseus gravis armaque tollēns,
'jamne dare extīnctīs jūstōs' ait 'hostibus ignēs,
jam victōs operīre placet? vāde ātra datūre
supplicia, extrēmīque tamen sēcūre sepulcrī.'
accēdunt utrimque piō vēxilla tumultū
permiscentque manūs; mediō jam foedera bellō,
jamque hospes Thēseus; ōrant succēdere mūrīs
dignārīque domōs. nec tēcta hostīlia victor
aspernātus init; gaudent mātrēsque nurūsque
Ōgygiae, quālis thyrsō bellante subāctus
mollia laudābat jam marcidus orgia Gangēs.
ecce per adversās Dircaeī verticis umbrās
fēmineus quatit astra fragor, mātrēsque Pelasgae
dēcurrunt: quālēs Bacchēa ad bella vocātae
Thyiades āmentēs, magnum quās poscere crēdās
aut fēcisse nefās; gaudent lāmenta novaeque
exsultant lacrimae; rapit hūc, rapit impetus illūc,
Thēsea magnanimum quaerant prius, anne Creonta,
anne suōs: viduī dūcunt ad corpora lūctūs.
nōn ego, centēnā sī quis mea pectora laxet
vōce deus, tot busta simul vulgīque ducumque,
tot pariter gemitūs dignīs cōnātibus aequem:
turbine quō sēsē cārīs īnstrāverit audāx
ignibus Euadnē fulmenque in pectore magnō
quaesierit; quō mōre jacēns super ōscula saevī
corporis īnfēlīx excūset Tȳdea conjūnx;
ut saevōs nārret vigilēs Argīa sorōrī;
Arcada quō plānctū genetrīx Erymanthia clāmet,
Arcada, cōnsūmptō servantem sanguine vultūs,
Arcada, quem geminae pariter flēvēre cohortēs.
vix novus ista furor veniēnsque implēsset Apollō,
et mea jam longō meruit ratis aequore portum.
dūrābisne procul dominōque legēre superstēs,
ō mihi bissēnōs multum vigilāta per annōs
Thēbai? jam certē praesēns tibi Fāma benignum
strāvit iter coepitque novam mōnstrāre futūrīs.
jam tē magnanimus dignātur nōscere Caesar,
Ītala jam studiō discit memoratque juventūs.
vīve, precor; nec tū dīvīnam Aenēida temptā,
sed longē sequere et vestīgia semper adōrā.
mox, tibi sī quis adhūc praetendit nūbila līvor,
occidet, et meritī post mē referentur honōrēs.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation