Intereā gelidīs Maiā satus āliger umbrīs
jussa gerēns magnī remeat Jovis; undique pigrae
īre vetant nūbēs et turbidus implicat āēr,
nec Zephyrī rapuēre gradum, sed foeda silentis
aura polī. Styx inde novem circumflua campīs,
hinc objecta viās torrentum incendia claudunt.
pōne senex trepidā succēdit Lāius umbrā
vulnere tardus adhūc; capulō nam largius illī
trānsabiit animam cognātīs ictibus ēnsis
impius et prīmās Furiārum pertulit īrās;
it tamen et medicā firmat vestīgia virgā.
tum sterilēs lūcī possessaque mānibus arva
et ferrūgineum nemus astupet, ipsaque Tellūs
mīrātur patuisse retrō, nec līvida tābēs
invidiae fūnctīs quamquam et jam lūmine cassīs
dēfuit. ūnus ibi ante aliōs, cui laeva voluntās
semper et ad superōs (hinc et gravis exitus aevī)
īnsultāre malīs rēbusque aegrēscere laetīs,
'vāde' ait 'ō fēlīx, quōscumque vocāris in ūsūs,
seu Jovis imperiō, seu major adēgit Erīnys
īre diem contrā, seu tē furiāta sacerdōs
Thessalis arcānō jubet ēmigrāre sepulcrō,
heu dulcēs vīsūre polōs sōlemque relictum
et viridēs terrās et pūrōs fontibus amnēs,
trīstior hās iterum tamen intrātūre tenebrās.'
illōs ut caecō recubāns in līmine sēnsit
Cerberus, atque omnēs capitum subrēxit hiātūs;
saevus et intrantī populō, jam nigra tumēbat
colla mināx, jam sparsa solō turbāverat ossa,
nī deus horrentem Lēthaeō vīmine mulcēns
ferrea tergeminō domuisset lūmina somnō.
est locus (Īnachiae dīxērunt Taenara gentēs)
quā formīdātum Maleae spūmantis in aurās
it caput et nūllōs admittit culmine vīsūs.
stat sublīmis apex ventōsque imbrēsque serēnus
dēspicit et tantum fessīs īnsīditur astrīs.
[illīc exhaustī posuēre cubīlia ventī,
fulminibusque iter est; medium cava nūbila montis
īnsūmpsēre latus, summōs nec praepetis ālae
plausus adit collēs, nec rauca tonitrua pulsant.]
ast ubi prōna diēs, longōs super aequora fīnēs
exigit atque ingēns mediō natat umbra profundō.
interiōre sinū frangentia lītora curvat
Taenaros, expositōs nōn audāx scandere flūctūs.
illīc Aegaeō Neptūnus gurgite fessōs
in portum dēdūcit equōs, prior haurit harēnās
ungula, postrēmī solvuntur in aequora piscēs.
hōc, ut fāma, locō pallentēs dēvius umbrās
trāmes agit nigrīque Jovis vacua ātria dītat
mortibus. Arcadiī perhibent sī vēra colōnī,
strīdor ibi et gemitūs poenārum, ātrōque tumultū
fervet ager; saepe Eumenidum vōcēsque manūsque
in medium sonuēre diem, Letīque trifōrmis
jānitor agricolās campīs audītus abēgit.
hāc et tunc fuscā volucer deus obsitus umbrā
exsilit ad superōs, īnfernaque nūbila vultū
discutit et vīvīs adflātibus ōra serēnat.
inde per Arctūrum mediaeque silentia Lūnae
arva super populōsque meat. Sopor obvius illī
Noctis agēbat equōs, trepidusque adsurgit honōrī
nūminis et rēctō dēcēdit līmite caelī.
īnferior volat umbra deō, praereptaque nōscit
sīdera prīncipiumque suī; jamque ardua Cirrhae
pollūtamque suō dēspectat Phōcida bustō.
ventum erat ad Thēbās; gemuit prope līmina nātī
Lāius et nōtōs cūnctātus inīre penātēs.
ut vērō et celsīs suamet juga nīxa columnīs
vīdit et īnfectōs etiamnum sanguine currūs,
paene retrō turbātus abit: nec summa Tonantis
jussa nec Arcadiae retinent spīrāmina virgae.
et tunc forte diēs nōtō signāta Tonantis
fulmine, praereptī cum tē, tener Euhie, partūs
trānsmīsēre patrī. Tyriīs ea causa colōnīs
īnsomnem lūdō certātim ēdūcere noctem
suāserat; effūsī passim per tēcta, per agrōs,
serta inter vacuōsque merō crātēras anhēlum
prōflābant sub lūce deum; tunc plūrima buxus
aeraque taurīnōs sonitū vincentia pulsūs;
ipse etiam gaudēns nemorōsa per āvia sānās
impulerat mātrēs Bacchō meliōre Cithaerōn:
quālia per Rhodopēn rabidō convīvia coetū
Bistones aut mediae pōnunt convallibus Ossae;
illīs sēmianimum pecus excussaeque leōnum
ōre dapēs et lacte novō domuisse cruōrem
luxus; at Ōgygiī sī quandō adflāvit Iacchī
saevus odor, tunc saxa manū, tunc pōcula pulchrum
spargere et inmeritō sociōrum sanguine fūsō
īnstaurāre diem fēstāsque repōnere mēnsās.
nox ea cum tacitā volucer Cyllēnius aurā
rēgis Echīoniī strātīs adlāpsus, ubi ingēns
fūderat Assyriīs extructa tapētibus altō
membra torō. prō gnāra nihil mortālia fātī
corda suī! capit ille dapēs, habet ille sopōrem.
tunc senior quae jussus agit; neu falsa vidērī
noctis imāgo queat, longaevī vātis opācōs
Tīresiae vultūs vōcemque et vellera nōta
induitur. mānsēre comae prōpexaque mentō
cānitiēs pallorque suus, sed falsa cucurrit
īnfula per crīnēs, glaucaeque innexus olīvae
vittārum prōvēnit honōs; dehinc tangere rāmō
pectora et hās vīsus fātōrum exprōmere vōcēs:
'nōn somnī tibi tempus, iners quī nocte sub altā
germānī sēcūre jacēs, ingentia dūdum
ācta vocant rērumque gravēs, ignāve, parātūs.
tū, velutī magnum sī jam tollentibus Austrīs
Īonium nigrā jaceat sub nūbe magister
inmemor armōrum versantisque aequora clāvī,
cūnctāris. jamque ille novīs (scit Fāma) superbit
cōnubiīs vīrēsque parat, quīs rēgna capessat,
quīs neget, inque tuā senium sibi dēstinat aulā.
dant animōs socer auguriō fātālis Adrastus
dōtālēsque Argī, nec nōn in foedera vītae
pollūtus placuit frāternō sanguine Tȳdeus.
hinc tumor, et longus frātrī prōmitteris exul.
ipse deum genitor tibi mē miserātus ab altō
mittit: habē Thēbās, caecumque cupīdine rēgnī,
ausūrumque eadem, germānum expelle, nec ultrā
frāternōs inhiantem obitūs sine fīdere coeptīs
fraudibus aut Cadmō dominās īnferre Mycēnās.'
dīxit, et abscēdēns (etenim jam pallida turbant
sīdera lūcis equī) rāmōs ac vellera frontī
dēripuit, cōnfessus avum, dīrīque nepōtis
incubuit strātīs; jugulum mox caede patentem
nūdat et undantī perfundit vulnere somnum.
illī rupta quiēs, attollit membra torōque
ērigitur plēnus mōnstrīs, vānumque cruōrem
excutiēns simul horret avum frātremque requīrit.
quālis ubi audītō vēnantum murmure tigris
horruit in maculās somnōsque excussit inertēs,
bella cupit laxatque genās et temperat unguēs,
mox ruit in turmās nātīsque alimenta cruentīs
spīrantem fert ōre virum: sīc excitus īrā
ductor in absentem cōnsūmit proelia frātrem.
et jam Mygdoniīs ēlāta cubīlibus altō
impulerat caelō gelidās Aurōra tenebrās,
rōrantēs excussa comās multumque sequentī
sōle rubēns; illī roseus per nūbila sērās
advertit flammās aliēnumque aethera tardō
Lūcifer exit equō, dōnec pater igneus orbem
impleat atque ipsī radiōs vetet esse sorōrī,
cum senior Talaīonidēs nec longa morātī
Dircaeusque gradum pariterque Achelōius hērōs
corripuēre torīs. illōs post verbera fessōs
exceptamque hiemem cornū perfūderat omnī
Somnus; at Īnachiō tenuis sub pectore rēgī
tracta quiēs, dum mente deōs inceptaque versat
hospitia, et quae sint generīs ascīta repertīs
fāta movet. postquam mediīs in sēdibus aulae
congressī inque vicem dextrās jūnxēre locumque,
quō serere arcānās aptum atque ēvolvere cūrās,
īnsīdunt, prior hīs dubiōs compellat Adrastus:
'ēgregiī juvenum, quōs nōn sine nūmine rēgnīs
invēxit nox ātra meīs, quibus ipse per imbrēs
fulminibus mixtōs intempestumque Tonantem
hās meus usque domōs vestīgia fēcit Apollō,
nōn equidem obscūrum vōbīs plēbīque Pelasgae
esse rear, quantīs cōnūbia nostra procōrum
turba petant studiīs; geminae mihi namque, nepōtum
laeta fidēs, aequō pūbēscunt sīdere nātae.
quantus honōs, quantusque pudor (nē crēdite patrī)
et super hesternās licuit cognōscere mēnsās.
hās tumidī soliō et lātē dominantibus armīs
optāvēre virī (longum ēnumerāre Pharaeōs
Oebaliōsque ducēs) et Achaea per oppida mātrēs
spem generis, nec plūra tuus dēspexerat Oeneus
foedera Pīsaeīsque socer metuendus habēnīs.
sed mihi nec Spartā genitōs nec ab Ēlide missōs
jungere fās generōs: vōbīs hic sanguis et aulae
cūra meae longō prōmittitur ōrdine fātī.
dī bene, quod tālēs stirpemque animōsque venītis
ut respōnsa juvent: hic dūrae tempore noctis
partus honōs, haec illa venit post verbera mercēs.'
audierant, fīxōsque oculōs per mūtua paulum
ōra tenent, vīsīque inter sēsē ōrdine fandī
cēdere. sed cūnctīs Tȳdeus audentior actīs
incipit: 'ō quam tē parcum in praecōnia fāmae
mēns agitat mātūra tuae, quantumque ferentem
fortūnam virtūte domās! cui cēdat Adrastus
imperiīs? quis tē soliō Sicyōnis avītae
excītum īnfrēnōs compōnere lēgibus Argōs
nesciat? atque utinam hīs manibus permittere gentēs,
Juppiter aeque, velīs, quās Dōricus adligat undīs
Isthmos et alternō quās margine summovet īnfrā.
nōn fugeret dīrās lūx intercīsa Mycēnās,
saeva nec Ēlēae gemerent certāmina vallēs,
Eumenidesque aliīs aliae sub rēgibus, et quae
tū potior, Thēbāne, querī: nōs vēro volentēs
expositīque animīs.' sīc interfātus, et alter
subicit: 'anne aliquis socerōs accēdere tālēs
abnuat? exulibus quamquam patriāque fugātīs
nōndum laeta Venus, tamen omnis corde resēdit
trīstitia, adfīxīque animō cessēre dolōrēs.
nec minus haec laetī trahimus sōlācia, quam sī
praecipitī convulsa Notō prōspectet amīcam
puppis humum. juvat ingressōs fēlīcia rēgnī
ōmina quod superest fātī vītaeque labōrum
fortūnā trānsīre tuā.' nec plūra morātī
cōnsurgunt, dictīs impēnsius aggerat omne
prōmissum Īnachius pater, auxiliōque futūrum
et patriīs spondet reducēs indūcere rēgnīs.
ergō alacrēs Argī, fūsō rūmōre per urbem
advēnisse ducī generōs prīmīsque hymenaeīs
ēgregiam Argīān nec fōrmae laude secundam
Dēipylēn tumidā jam virginitāte jugārī,
gaudia mente parant. sociās it Fāma per urbēs
fīnitimīsque agitātur agrīs procul usque Lycaeōs
Partheniōsque super saltūs Ephyraeaque rūra,
nec minus Ōgygiās eadem dea turbida Thēbās
īnsilit: haec tōtīs perfundit moenia pennīs
Labdaciumque ducem praemissae cōnsona noctī
territat; hospitia et thalamōs et foedera rēgnī
permixtumque genus (quae tanta licentia mōnstrō,
quis furor?) et jam bella canit. diffūderat Argōs
expectāta diēs: laetō rēgālia coetū
ātria complentur, speciēs est cernere avōrum
comminus et vīvīs certantia vultibus aera.
tantum ausae perferre manūs! pater ipse bicornis
in laevum prōnā nīxus sedet Īnachus urnā;
hunc tegit Īasiusque senex placidusque Phorōneus
et bellātor Abās indignātusque Tonantem
Ācrisius nōdōque ferēns caput ēnse Coroebus
torvaque jam Danaī facinus meditantis imāgō;
exin mīlle ducēs. foribus cum inmissa superbīs
unda fremit vulgī, procerum manus omnis et altō
quīs propior dē rēge gradus stant ōrdine prīmī.
interior sacrīs calet et sonat aula tumultū
fēmineō; castā mātrem cīnxēre corōnā
Argolides, pars virginibus circum undique fūsae
foedera conciliant nova sōlanturque timōrem.
ībant īnsignēs vultūque habitūque verendō
candida purpureum fūsae super ōra pudōrem
dējectaeque genās; tacitē subit ille suprēmus
virginitātis amor, prīmaeque modestia culpae
cōnfundit vultūs; tunc ōra rigantur honestīs
imbribus, et tenerōs lacrimae jūvēre parentēs.
nōn secus ac superō pariter sī cardine lāpsae
Pallas et asperior Phoebī soror, utraque tēlīs,
utraque torva genīs flāvōque in vertice nōdō,
illa suās Cynthō comitēs agat, haec Aracynthō;
tunc, sī fās oculīs, nōn umquam longa tuendō
expediās, cui major honōs, cui grātior, aut plūs
dē Jove; mūtātōsque velint trānsūmere cultūs,
et Pallās deceat pharetrās et Dēlia cristās.
certant laetitiā superōsque in vōta fatīgant
Īnachidae, quae cuique domus sacrīque facultās.
hī fibrīs animāque litant, hī caespite nūdō,
nec minus audītī, sī mēns accepta, merentur
tūre deōs, frāctīsque obtendunt līmina silvīs.
ecce metū subitō (Lachesis sīc dūra jubēbat)
impulsae mentēs, excussaque gaudia patrī,
et turbāta diēs. innūptam līmine adībant
Pallada, Mōnychiīs cui nōn Argīva per urbēs
posthabita est Lārīsa jugīs; hīc mōre parentum
Īasides, thalamīs ubi casta adolēsceret aetās,
virgineās lībāre comās prīmōsque solēbant
excussāre torōs. celsam subeuntibus arcem
in gradibus summī dēlāpsus culmine templī,
Arcados Euhippī spolium, cadit aereus orbis,
praemissāsque facēs, fēstum nūbentibus ignem,
obruit, ēque adytīs simul exaudīta remōtīs
nōndum ausōs firmāre gradum tuba terruit ingēns.
in rēgem conversī omnēs formīdine prīmā,
mox audīsse negant; cūnctōs tamen ōmina rērum
dīra movent, variīsque metum sermōnibus augent.
nec mīrum: nam tū īnfaustōs dōnante marītō
ōrnātūs, Argīa, geris dīrumque monīle
Harmoniae. longa est seriēs, sed nōta malōrum
persequar, unde novīs tam saeva potentia dōnīs.
Lēmnius haec, ut prīsca fidēs, Māvortia longum
fūrta dolēns, captō postquam nīl obstat amōrī
poena nec ultrīcēs castīgāvēre catēnae,
Harmoniae dōtāle decus sub lūce jugālī
strūxerat. hoc, doctī quamquam majōra, labōrant
Cyclōpes, nōtīque operum Telchīnes amīcā
certātim jūvēre manū; sed plūrimus ipsī
sūdor. ibi arcānō flōrentēs igne zmaragdōs
cingit et īnfaustās percussum adamanta figūrās
Gorgoneōsque orbēs Siculāque incūde relictōs
fulminis extrēmī cinerēs viridumque dracōnum
lūcentēs ā fronte jubās; hīc flēbile germen
Hesperidum et dīrum Phrixēī velleris aurum;
tum variās pestēs raptumque interplicat ātrō
Tīsiphonēs dē crīne ducem, et quae pessima ceston
vīs probat; haec circum spūmīs lūnāribus unguit
callidus atque hilarī perfundit cūncta venēnō.
nōn hoc Pāsitheā blandārum prīma sorōrum,
nōn Decor Īdaliusque puer, sed Lūctus et Īrae
et Dolor et tōtā pressit Discordia dextrā.
prīma fidēs operī, Cadmum comitāta jacentem
Harmoniā versīs in sībila dīra querēlīs
Illyricōs longō sulcāvit pectore campōs.
improba mox Semelē vix dōna nocentia collō
induit, et fallāx intrāvit līmina Jūnō.
tēque etiam, īnfēlīx, perhibent, Iocasta, decōrum
possēdisse nefās; vultūs hāc laude colēbās,
heu quibus, heu, placitūra torīs! post longior ōrdō.
tunc dōnīs Argīa nitet vīlēsque sorōris
ōrnātūs sacrō praeculta supervenit aurō.
vīderat hoc conjūnx peritūrī vātis, et ārās
ante omnēs epulāsque trucem sēcrēta coquēbat
invidiam, saevīs dētur sī quando potīrī
cultibus, heu nihil auguriīs adjūta propinquīs.
quōs optat gemitūs, quantās cupit impia clādēs!
digna quidem: sed quid miserī dēcepta marītī
arma, quid īnsontēs nātī meruēre furōrēs?
postquam rēgālēs epulās et gaudia vulgī
bissēnī clausēre diēs, Ismēnius hērōs
respicere ad Thēbās jamque et sua quaerere rēgna.
quippe animum subit illa diēs, quā, sorte benignā
frātris, Echīoniā steterat prīvātus in aulā,
respiciēns dēscīsse deōs trepidōque tumultū
dīlāpsōs comitēs nūdum latus omne fugamque
fortūnae. namque ūna soror prōdūcere trīstēs
exulis ausa viās; etiam hanc in līmine prīmō
līquerat et magnā lacrimās inclūserat īrā.
tunc quōs excēdēns hilarēs (quīs cultus inīquī
praecipuus ducis) et profugō quōs ipse notārat
ingemuisse sibī per noctem ac lūce sub omnī
dīgerit; exēdēre animum dolor īraque dēmēns
et, quā nōn gravior mortālibus addita cūrīs,
spēs, ubi longa venit. tālem sub pectore nūbem
cōnsiliī volvēns Dircēn Cadmīque negātās
apparat īre domōs. velutī dux taurus amātā
valle carēns, pulsum solitō quem grāmine victor
jussit ab ēreptā longē mūgīre juvencā,
cum profugō placuēre torī cervīxque receptō
sanguine magna redit frāctaeque in pectora quercūs,
bella cupit pāstūsque et capta armenta reposcit
jam pede, jam cornū melior (pavet ipse reversum
victor, et attonitī vix agnōvēre magistrī):
nōn aliās tacitā juvenis Teumēsius īrās
mente acuit. sed fīda viās arcānaque conjūnx
sēnserat; utque torīs prīmō complexa jacēbat
aurōrae pallōre virum, 'quōs, callide, mōtūs
quamve fugam mōlīris?' ait 'nīl trānsit amantēs.
sentio, pervigilēs acuunt suspīria questūs,
numquam in pāce sopor. quotiēns haec ōra natāre
flētibus et magnās lātrantia pectora cūrās
admōtā dēprēndo manū! nīl foedere ruptō
cōnubiīsve super moveor viduāque juventā,
etsī crūdus amor necdum post flammea tōtī
intepuēre torī: tua mē, properābo fatērī,
angit, amāte, salūs. tūne incomitātus, inermis
rēgna petēs? poterisque tuīs dēcēdere Thēbīs,
sī neget? atque illum sollers dēprēndere semper
Fāma ducēs tumidum nārrat raptōque superbum
difficilemque tibī: necdum cōnsūmpserat annum.
mē quoque nunc vātēs, nunc exta minantia dīvōs
aut avium lāpsūs aut turbida noctis imāgō
terret et (ā, meminī!) numquam mihi falsa per umbrās
Jūno venit. quō tendis iter? nī cōnscius ārdor
dūcit et ad Thēbās melior socer.' hīc breve tandem
rīsit Echīonius juvenis tenerumque dolōrem
conjugis amplexū sōlātus et ōscula maestīs
tempestīva genīs posuit lacrimāsque repressit:
'solve metūs animō, dabitur, mihi crēde, merentum
cōnsiliīs tranquilla diēs; tē fortior annīs
nōndum cūra decet. sciat haec Sāturnius ōlim
fāta parēns, oculōsque polō dēmittere sī quōs
Jūstitia et rēctum terrīs dēfendere cūrat.
fors aderit lūx illa tibī, quā moenia cernēs
conjugis et geminās ībis rēgīna per urbēs.'
sīc ait, et cārō raptim sē līmine prōfert.
Tȳdea jam socium coeptīs, jam pectore fīdō
aequantem cūrās (tantus post jūrgia mentēs
vīnxit amor) socerumque adfātur trīstis Adrastum.
fit mora cōnsiliō, cum multa moventibus ūna
jam potior cūnctīs sēdit sententia, frātris
pertemptāre fidem tūtōsque in rēgna precandō
explōrāre aditūs. audāx ea mūnera Tȳdeus
sponte subit; nec nōn et tē, fortissime gentis
Aetōlum, multum lacrimīs cōnāta morārī
Deipylē, sed jussa patris tūtīque regressūs
lēgātō jūstaeque precēs vīcēre sorōris.
jamque ēmēnsus iter silvīs ac lītore dūrum,
quā Lernaea palūs, ambustaque sontibus altē
intepet hȳdra vadīs, et quā vix carmine rārō
longa sonat Nemeā nōndum pāstōribus ausīs,
quā latus Ēōōs Ephyrēs quod vergit ad Eurōs
Sīsyphiīque sedent portūs īrātaque terrae
curva Palaemoniō sēclūditur unda Lechaeō.
hinc praetervectus Nīsum et tē, mītis Eleusīn,
laevus abit, jamque arva gradū Teumēsia et arcēs
intrat Agēnoreās; ibi dūrum Eteoclea cernit
sublīmem soliō saeptumque horrentibus armīs.
jūra ferus populō trāns lēgem ac tempora rēgnī
jam frātris dē parte dabat; sedet omne parātus
in facinus queriturque fidem tam sēro reposcī.
cōnstitit in mediīs (rāmus manifestat olīvae
lēgātum) causāsque viae nōmenque rogātus
ēdidit; utque rudis fandī prōnusque calōrī
semper erat, jūstīs miscēns tamen aspera coepit:
'sī tibi plāna fidēs et dictī cūra manēret
foederis, ad frātrem complētō jūstius annō
lēgātōs hinc īre fuit tēque ōrdine certō
fortūnam exuere et laetum dēscendere rēgnō,
ut vagus ille diū passusque haud digna per urbēs
ignōtās pactae tandem succēderet aulae.
sed quia dulcis amor rēgnī blandumque potestās,
posceris: astriferum jam vēlōx circulus orbem
torsit et āmissae rediērunt montibus umbrae,
ex quō frāter inops ignōta per oppida trīstēs
exul agit cāsūs; et tē jam tempus apertō
sub Jove ferre diēs terrēnaque frīgora membrīs
dūcere et externōs summissum ambīre penātēs.
pōne modum laetīs; satis ostrō dīves et aurō
cōnspicuus tenuem germānī pauperis annum
rīsistī; moneō, rēgnōrum gaudia tēmet
dēdoceās patiēnsque fugae mereāre revertī.'
dīxerat. ast illī tacitō sub pectore dūdum
ignea corda fremunt, jactō velut aspera saxō
comminus ērigitur serpēns, cui subter inānēs
longa sitis latebrās tōtumque agitāta per artūs
convocat in faucēs et squāmea colla venēnum:
'cognita sī dubiīs frātris mihi jūrgia signīs
ante forent nec clāra odiōrum arcāna patērent,
sufficeret vel sōla fidēs, quā torvus et illum
mente gerēns (ceu saepta novus jam moenia laxet
fossor et hostīlēs inimīcent classica turmās)
praefuris. in mediōs sī comminus ōrsa tulissēs
Bistonas aut refugō pallentēs sōle Gelōnōs,
parcior ēloquiō et mediī reverentior aequī
inciperēs. neque tē furibundae crīmine mentis
arguerim: mandāta refers. nunc omnia quandō
plēna minīs, nec scēptra fidē nec pāce sequestrā
poscitis, et propior capulō manus, haec mea rēgī
Argolicō, nōndum aequa tuīs, vice dicta reportā:
quae sors jūsta mihī, quae nōn indēbitus annīs
scēptra dicāvit honōs, teneō longumque tenēbō:
tē penes Īnachiae dōtālis rēgia dōnō
conjugis, et Danaae (quid enim majōribus āctīs
invideam?) cumulentur opēs. fēlīcibus Argōs
auspiciīs Lernamque regās: nōs horrida Dircēs
pāscua et Euboicīs artātās flūctibus ōrās,
nōn indignātī miserum dīxisse parentem
Oedipodēn: tibi larga (Pelops et Tantalus auctor!)
nōbilitās, propiorque fluat dē sanguine jūnctō
Juppiter. anne feret luxū cōnsuēta paternō
hunc rēgīna larem? nostrae cui jūre sorōrēs
ānxia pēnsa trahant, longō quam sordida lūctū
māter et ex īmīs audītus forte tenebrīs
offendat sacer ille senex. jam pectora vulgī
adsuēvēre jugō: pudet heu plēbisque patrumque:
nē totiēns incerta ferant mūtentque gementēs
imperia et dubiō pigeat pārēre tyrannō.
nōn parcit populīs rēgnum breve; respice quantus
horror et attonitī nostrō in discrīmine cīvēs.
hōsne ego, quīs certa est sub tē duce poena, relinquam?
īrātus, germāne, venīs. fac velle: nec ipsī,
sī modo nōtus amor meritīque est grātia, patrēs
reddere rēgna sinent.' nōn ultrā passus et ōrsa
injēcit mediīs sermōnibus obvia: 'reddēs,'
ingeminat 'reddēs; nōn sī tē ferreus agger
ambiat aut triplicēs aliō tibi carmine mūrōs
Amphīōn audītus agat, nīl tēla nec ignēs
obstiterint, quīn ausa luās nostrīsque sub armīs
captīvō moribundus humum diadēmate pulsēs.
tū meritō; ast hōrum miseret, quōs sanguine vīlēs
conjugibus nātīsque īnfanda ad proelia raptōs
prōicis excidiō, bone rēx. ō quanta Cithaerōn
fūnera sanguineusque vadīs, Ismēne, rotābis!
haec pietās, haec magna fidēs! nec crīmina gentis
mīra equidem dūcō: sīc prīmus sanguinis auctor
incestīque patrum thalamī; sed fallit orīgō:
Oedipodis tū sōlus erās, haec praemia mōrum
ac sceleris, violente, ferēs! nōs poscimus annum!
sed moror.' haec audāx etiamnum in līmine retrō
vōciferāns, jam tunc impulsa per agmina praeceps,
ēvolat. Oenēae vindex sīc ille Diānae
ērēctus saetīs et aduncae fulmine mālae,
cum premeret Pelopēa phalānx, saxa obvia volvēns
frāctaque perfossīs arbusta Achelōia rīpīs,
jam Telamōna solō, jam strātum Ixīona linquēns
tē, Meleagre, subit: ibi dēmum cuspide lātā
haesit et obnīxō ferrum laxāvit in armō.
tālis adhūc trepidum linquit Calydōnius hērōs
concilium īnfrendēns, ipsī ceu rēgna negentur,
festīnatque viās rāmumque precantis olīvae
abicit. attonitae tēctōrum ē līmine summō
aspectant mātrēs, saevōque īnfanda precantur
Oenīdae tacitōque simul sub pectore rēgī.
nec piger ingeniō scelerum fraudisque nefandae
rēctor eget. juvenum fīdōs, lēctissima bellō
corpora, nunc pretiō, nunc ille hortantibus ārdēns
sollicitat dictīs, nocturnaque proelia saevus
īnstruit, et (sānctum populīs per saecula nōmen)
lēgātum īnsidiīs tacitōque invādere ferrō
(quid rēgnīs nōn vīle?) cupit. quās quaereret artēs
sī frātrem, Fortūna, darēs? ō caeca nocentum
cōnsilia! ō semper timidum scelus! exit in ūnum
plēbs ferrō jūrāta caput: ceu castra subīre
apparet aut celsum crēbrīs impulsibus urbis
inclīnāre latus, dēnsī sīc agmine factō
quīnquāginta altīs funduntur in ōrdine portīs.
mactē animī, tantīs dignus quī crēderis armīs!
fert via per dūmōs propior, quā calle latentī
praecelerant dēnsaeque legunt compendia silvae.
lēcta dolīs sēdēs: geminī procul urbe malignīs
faucibus urguentur collēs, quōs umbra supernī
montis et incurvīs claudunt juga frondea silvīs
(īnsidiās nātūra locō caecamque latendī
strūxit opem), mediāsque artē secat aspera rūpēs
sēmita, quam subter campī dēvexaque lātīs
arva jacent spatiīs. contrā importūna crepīdō,
Oedipodīoniae domus ālitis; hīc fera quondam
pallentēs ērēcta genās suffūsaque tābō
lūmina, concrētīs īnfandō sanguine plūmīs
rēliquiās amplexa virum sēmēsaque nūdīs
pectoribus stetit ossa premēns vīsūque trementī
conlūstrat campōs, sī quis concurrere dictīs
hospes inexplicitīs aut comminus īre viātor
audeat et dīrae commercia jungere linguae;
nec mora, quīn acuēns exsertōs prōtinus unguēs
līventēsque manūs frāctōsque in vulnere dentēs
terribilī applausū circum hospita surgeret ōra;
et latuēre dolī, dōnec dē rūpe cruentā
(heu similī dēprēnsa virō!) cessantibus ālīs
trīstis inexplētam scopulīs adflīgeret alvum.
mōnstrat silva nefās: horrent vīcīna juvencī
grāmina, damnātīs avidum pecus abstinet herbīs.
nōn Dryadum placet umbra chorīs nōn commoda sacrīs
Faunōrum, dīraeque etiam fūgēre volucrēs
prōdigiāle nemus. tacitīs hūc gressibus āctī
dēveniunt peritūra cohors, hostemque superbum
adnīxī jaculīs et humī posita arma tenentēs
expectant, dēnsāque nemus statiōne corōnant.
coeperat ūmentī Phoebum subtexere pallā
Nox et caeruleam terrīs īnfūderat umbram.
ille propinquābat silvīs et ab aggere celsō
scūta virum galeāsque videt rutilāre comantēs,
quā laxant rāmī nemus adversāque sub umbrā
flammeus aerātīs lūnae tremor errat in armīs.
obstipuit vīsīs, ībat tamen, horrida tantum
spīcula et inclūsum capulō tenus admovet ēnsem,
ac prior 'unde, virī, quidve occultātis in armīs?'
nōn humilī terrōre rogat. nec reddita contrā
vōx, fīdamque negant suspecta silentia pācem.
ecce autem vastō Cthoniī contorta lacertō,
quō duce frēta cohors, fuscās intervolat aurās
hasta; sed audentī deus et fortūna recessit.
per tamen Ōleniī tegimen suis ātraque saetīs
terga super laevōs umerōs vīcīna cruōrī
effugit et viduō jugulum ferit inrita lignō.
tunc horrēre comae sanguisque in corda gelārī.
hūc ferus atque illūc animum pallentiaque īrā
ōra ferēns (nec tanta putat sibi bella parārī):
'ferte gradum contrā campōque ērumpite apertō!
quis timor audendī, quae tanta ignāvia? sōlus,
sōlus in arma vocō.' neque in hīs mora; quōs ubi plūrēs,
quam ratus, innumerīs videt excursāre latebrīs,
hōs prōdīre jugīs, illōs ē vallibus īmīs
crēscere, nec paucōs campō, tōtumque sub armīs
conlūcēre iter (ut clausās indāgine prōfert
in medium vōx prīma ferās), quae sōla medendī
turbātā ratiōne via est, petit ardua dīrae
Sphingos et abscīsīs īnfringēns cautibus uncās
exsuperat juga dūra manus, scopulōque potītus,
unde procul tergō metus et via prōna nocendī,
saxum ingēns, quod vix plēnā cervīce gementēs
vertere humō et mūrīs valeant īnferre juvencī,
rūpibus āvellit; dein tōtō sanguine nīxus
sustinet, inmānem quaerēns lībrāre ruīnam,
quālis in adversōs Lapithās ērēxit inānem
magnanimus crātēra Pholus. stupet obvia lētō
turba superstantem atque ēmissī turbine montis
obruitur; simul ōra virum, simul arma manūsque
frāctaque commixtō sēdērunt pectora ferrō.
quattuor hīc adeō disjectī mōle sub ūnā
congemuēre, fugā tremefactum prōtinus agmen
excutitur coeptīs. neque enim temnenda jacēbant
fūnera: fulmineus Dorylās, quem rēgibus ārdēns
aequābat virtūs, Mārtisque ē sēmine Thērōn
terrigenās cōnfīsus avōs, nec vertere cuiquam
frēna secundus Halys, sed tunc pedes occubat arvīs,
Penthēumque trahēns nōndum tē Phaedimus aequō,
Bacche, genus. quōrum ut subitīs exterrita fātīs
agmina turbātam vīdit laxāre catervam,
quae duo sōla manū gestāns adclīnia montī
fīxerat, intorquet jacula et fugientibus addit.
mox in plāna libēns, nōdō nē pectore tēla
inciderent, saltū praeceps dēfertur et orbem,
quem procul oppressō vīdit Thērōne volūtum,
corripuit, tergōque et vertice tegmina nōta
saeptus et hostīlī prōpugnāns pectora parmā
cōnstitit. inde iterum dēnsī glomerantur in ūnum
Ōgygidae firmantque gradum; trahit ōcius ēnsem
Bistonium Tȳdeus, Māvortia mūnera magnī
Oeneos, et partēs pariter dīvīsus in omnēs
hōs obit atque illōs ferrōque micantia tēla
dēcutit; impeditant numerō sēque ipsa vicissim
arma premunt, nec vīs cōnātibus ūlla, sed ipsae
in sociōs errāre manūs et corpora turbā
involvī prōlāpsa suā; manet ille ruentēs
angustus tēlīs et inexpugnābilis obstat.
nōn aliter Geticā (sī fās est crēdere) Phlegrā
armātum inmēnsus Briareus stetit aethera contrā,
hinc Phoebī pharetrās, hinc torvae Pallados anguēs,
inde Pelēthroniam praefīxā cuspide pīnum
Mārtis, at hinc lassō mūtāta Pyracmoni temnēns
fulmina, cum tōtō nēquīquam obsessus Olympō
tot queritur cessāre manūs: nōn sēgnior ārdet
hūc illūc clipeum objectāns, sēque ipse recēdēns
circumit; interdum trepidīs occurrit et īnstat
spīcula dēvellēns, clipeō quae plūrima tōtō
fīxa tremunt armantque virum; saepe aspera passus
vulnera, sed nūllum vītae in sēcrēta receptum
nec mortem spērāre valet. rotat ipse furentem
Deilochum, comitemque illī jubet īre sub umbrās
Phēgea sublātā minitantem bella secūrī
Dircaeumque Gyān et Echīonium Lycophontēn.
jam trepidī sēsē quaerunt numerantque, nec īdem
caedis amor, tantamque dolent rārēscere turbam.
ecce Chromis Tyriī dēmissus orīgine Cadmī
(hunc uterō quondam Dryopē Phoenissa gravātō
rapta repente chorīs onerisque oblīta ferēbat,
dumque trahit prēnsīs taurum tibi cornibus, Euhān,
prōcidit impulsus nimiīs cōnātibus īnfāns)
tunc audāx jaculīs et captī pelle leōnis
pīnea nōdōsae quassābat rōbora clāvae
increpitāns: 'ūnusne, virī, tot caedibus, ūnus
ībit ovāns Argōs? vix crēdet fāma reversō!
heu sociī, nūllaene manūs, nūlla arma valēbunt?
haec rēgī prōmissa, Cydōn, haec, Lampe, dabāmus?'
dum clāmat, subit ōre cavō Teumēsia cornus,
nec prohibent faucēs; atque illī vōce replētā
intercepta natat prōruptō in sanguine lingua.
stābat adhūc, dōnec trānsmissā morte per artūs
lābitur inmorsāque cadēns obmūtuit hastā.
vōs quoque, Thespiadae, cūr īnfitiātus honōrā
arcuerim fāmā? frātris moribunda levābat
membra solō Periphās (nīl indole clārius illā
nec pietāte fuit), laevā marcentia colla
sustentāns dextrāque latus; singultibus artum
exhaurit thōrāca dolor, nec vincla coercent
undantem flētū galeam, cum multa gementī
pōne gravis curvās perfringit lancea costās
exit et in frātrem cognātaque pectora tēlō
cōnserit. ille oculōs etiamnum in lūce natantēs
sistit et aspectā germānī morte resolvit.
at cui vīta recēns et adhūc in vulnere vīrēs
'hōs tibi complexūs, haec dent' ait 'ōscula nātī.'
prōcubuēre parēs fātīs, miserābile vōtum
mortis, et alternā clausērunt lūmina dextrā.
prōtinus īdem ultrō jaculō parmāque Menoetēn
prōterrēbat agēns trepidīs vestīgia retrō
passibus urguentem, dōnec dēfēcit inīquā
lāpsus humō, pariterque manūs distractus in ambās
ōrat et ā jugulō nītentem sustinet hastam:
'parce per hās stēllīs interlābentibus umbrās,
per superōs noctemque tuam; sine trīstia Thēbīs
nūntius ācta feram vulgīque per ōra paventis
contemptō tē rēge canam: sīc inrita nōbīs
tēla cadant, nūllīque tuum penetrābile ferrō
pectus, et optantī victor revehāris amīcō.'
dīxerat. ille nihil vultum mūtātus 'inānēs
perdis' ait 'lacrimās; et tū (nī fallor) inīquō
pollicitus mea colla ducī: nunc arma diemque
prōice; quid timidae sequeris compendia vītae?
bella manent.' simul haec et crassum sanguine tēlum
jam redit; ille super dictīs īnfēnsus amārīs
prōsequitur victōs: 'nōn haec trietērica vōbīs
nox patriō dē mōre venit, nōn orgia Cadmī
cernitis aut avidās Bacchum scelerāre parentēs.
nēbridas et fragilēs thyrsōs portāre putāstis
imbellem ad sonitum maribusque incognita vērīs
foeda Celaenaeā committere proelia buxō?
hīc aliae caedēs, alius furor: īte sub umbrās,
ō timidī paucīque!' haec intonat; ast tamen illī
membra negant, lassusque ferit praecordia sanguis.
jam sublāta manus cassōs dēfertur in ictūs,
tardātīque gradūs, clipeum nec sustinet umbō
mūtātum spoliīs; gelidus cadit imber anhēlō
pectore, tum crīnēs ārdentiaque ōra cruentīs
rōribus et taetrā morientum aspergine mānant:
ut leo, quī campīs longē cūstōde fugātō
Massȳlās dēpāstus ovēs, ubi sanguine multō
luxuriāta famēs cervīxque et tābe gravātae
cōnsēdēre jubae, mediīs in caedibus astat
aeger, hiāns, victusque cibīs; nec jam amplius īrae
crūdēscunt: tantum vacuīs ferit āera mālīs
molliaque ējectā dēlambit vellera linguā.
ille etiam Thēbās spoliīs et sanguine plēnus
īsset et attonitīs sēsē populōque ducīque
ostentāsset ovāns, nī tū, Trītōnia virgō,
flagrantem multāque operis cālīgine plēnum
cōnsiliō dignāta virum: 'sate gente superbī
Oeneos, absentēs cui dūdum vincere Thēbās
adnuimus, jam pōne modum nimiumque secundīs
parce deīs: huic ūna fidēs optanda labōrī.
fortūnā satis ūsus abī.' restābat acerbīs
fūneribus sociōque gregī nōn sponte superstes
Haemonidēs (ille haec praevīderat, ōmina doctus
āeris et nūllā dēceptus ab ālite) Maeōn,
nec veritus prohibēre ducem, sed fāta monentem
prīvāvēre fidē. vītā miserandus inertī
damnātur; trepidō Tȳdeus inmītia mandat:
'quisquis es Āonidum, quem crāstina mūnere nostrō
mānibus exēmptum mediīs Aurōra vidēbit,
haec jubeō perferre ducī: cinge aggere portās,
tēla novā, fragilēs aevō circum īnspice mūrōs,
praecipuē stīpāre virōs dēnsāsque mementō
multiplicāre aciēs! fūmantem hunc aspice lātē
ēnse meō campum: tālēs in bella venīmus.'
haec ait, et meritae pulchrum tibi, Pallas, honōrem
sanguineā dē strāge parat, praedamque jacentem
comportat gaudēns ingentiaque ācta recēnset.
quercus erat tenerae jam longum oblīta juventae
aggere campōrum mediō, quam plūrimus ambit
frondibus incurvīs et crūdō rōbore cortex.
huic lēvēs galeās perfossaque vulnere crēbrō
īnserit arma ferēns, huic truncōs ictibus ēnsēs
subligat et tractās membrīs spīrantibus hastās.
corpora tunc atque arma simul cumulāta superstāns
incipit (ōrantī nox et juga longa resultant):
'dīva ferōx, magnī decus ingeniumque parentis,
bellipotēns, cui torva genīs horrōre decōrō
cassis, et aspersō crūdēscit sanguine Gorgōn,
nec magis ārdentēs Māvors hastātaque pugnae
impulerit Bellōna tubās, huic adnue sacrō,
seu Pandīoniō nostrās invīsere caedēs
monte venīs, sīve Āoniā dēvertis Itōnē
laeta chorīs, seu tū Libycō Trītōne repexās
lōta comās quā tē bijugō tēmōne frementem
intemerātārum volucer rapit axis equārum:
nunc tibi frācta virum spolia īnfōrmēsque dicāmus
exuviās. at sī patriīs Porthāonis arvīs
īnferar et reducī pateat mihi Mārtia Pleurōn,
aurea tunc mediīs urbis tibi templa dicābō
collibus, Īoniās quā dēspectāre procellās
dulce sit, et flāvō tollēns ubi vertice pontum
turbidus objectās Achelōus Echīnadas exit.
hīc ego majōrum pugnās vultūsque tremendōs
magnanimum effingam rēgum, fīgamque superbīs
arma tholīs, quaeque ipse meō quaesīta revēxī
sanguine, quaeque dabis captīs, Trītōnia, Thēbīs.
centum ibi virgineīs vōtae Calydōnides ārīs
Actaeās tibi rīte facēs et ab arbore castā
nectent purpureās niveō discrīmine vittās,
pervigilemque focīs ignem longaeva sacerdōs
nūtriet, arcānum numquam sprētūra pudōrem.
tū bellīs, tū pāce ferēs dē mōre frequentēs
prīmitiās operum, nōn indignante Diānā.'
dīxerat, et dulcēs iter īnstaurābat ad Argōs.