Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Statius · Thebaid

Book 8

Text kindly provided by Hypotactic

Ut subitus vātēs pallentibus incidit umbrīs
lētiferāsque domōs orbisque arcāna sepultī
rūpit et armātō turbāvit fūnere mānēs,
horror habet cūnctōs, Stygiīs mīrantur in ōrīs
tēla et equōs corpusque novum; nec enim ignibus ātrīs
conditus aut maestā niger adventābat ab urnā,
sed bellī sūdōre calēns, clipeumque cruentīs
rōribus et scissī respersus pulvere campī.
necdum illum aut truncā lūstrāverat obvia taxō
Eumenis, aut furvō Prōserpina poste notārat
coetibus adsūmptum fūnctīs; quīn comminus ipsa
Fātōrum dēprēnsa colus, vīsōque paventēs
augure tunc dēmum rumpēbant stāmina Parcae.
illum et sēcūrī circumspexēre fragōrem
Ēlysiī, et sī quōs procul ulteriōre barāthrō
altera nox aliīsque gravat plaga caeca tenebrīs.
tunc regemunt pigrīque lacūs ustaeque palūdēs,
umbriferaeque fremit sulcātor pallidus undae
dissiluisse novō penitus tellūris hiātū
Tartara et admissōs nōn per sua flūmina mānēs.
forte sedēns mediā rēgnī īnfēlīcis in arce
dux Erebī populōs poscēbat crīmina vītae,
nīl hominum miserāns īrātusque omnibus umbrīs.
stant Furiae circum variaeque ex ōrdine Mortēs,
saevaque multisonās exsertat Poena catēnās;
Fāta serunt animās et eōdem pollice damnant:
vincit opus. juxtā Mīnōs cum frātre verendō
jūra bonus meliōra monet rēgemque cruentum
temperat; adsistunt lacrimīs atque igne tumentēs
Cōcȳtos Phlegethōnque, et Styx perjūria dīvum
arguit. ille autem superā compāge solūtā
nec solitus sentīre metūs expāvit oborta
sīdera, jūcundāque offēnsus lūce profātur:
'quae superum lābēs inimīcum impēgit Avernō
aethera? quis rūpit tenebrās vītaeque silentēs
admonet? unde minae? uter haec mihi proelia frātrum?
congredior, pereant agedum discrīmina rērum.
nam cui dulce magis? magnō mē tertia victum
dējēcit fortūna polō, mundumque nocentem
servo; nec iste meus: dīrīs quīn pervius astrīs
īnspicitur. tumidusne meās rēgnātor Olympī
explōrat vīrēs? habeō jam quassa Gigantum
vincula et aetherium cupidōs exīre sub axem
Tītānas miserumque patrem: quid mē ōtia maesta
saevus et implacidam prohibet perferre quiētem
āmissumque ōdisse diem? pandam omnia rēgna,
sī placet, et Stygiō praetexam Hyperīona caelō.
Arcada nec superīs (quid enim mihi nūntius ambās
itque reditque domōs?) ēmittam et utrumque tenēbō
Tyndaridēn. cūr autem avidīs Ixīona frangō
verticibus? cūr nōn expectant Tantalon undae?
anne profānātum totiēns Chaos hospite vīvō
perpetiar? mē Pīrithoī temerārius ārdor
temptat et audācī Thēseus jūrātus amīcō,
mē ferus Alcīdēs tum cum cūstōde remōtō
ferrea Cerbereae tacuērunt līmina portae;
Odrysiīs etiam pudet (heu!) patuisse querēlīs
Tartar: vīdī egomet blanda inter carmina turpēs
Eumenidum lacrimās iterātaque pēnsa Sorōrum;
mē quoque sed dūrae melior violentia lēgis.
ast ego vix ūnum, nec celsa ad sīdera, fūrtō
ausus iter Siculō rapuī cōnūbia campō:
nec licuisse ferunt; injūstaeque ā Jove lēgēs
prōtinus, et sectum genetrīx mihi computat annum.
sed quid ego haec? ī, Tartareās ulcīscere sēdēs,
Tīsiphonē; sī quando novīs asperrima mōnstrīs,
trīste, īnsuētum, ingēns, quod nōndum vīderit aethēr,
ēde nefās, quod mīrer ego invideantque sorōrēs.
atque adeō frātrēs (nostrīque haec ōmina suntō
prīma odiī), frātrēs alterna in vulnera laetō
Mārte ruant; sit quī rabidārum mōre ferārum
mandat atrōx hostīle caput, quīque igne suprēmō
arceat exanimēs et mānibus aethera nūdīs
commaculet: juvet ista ferum spectāre Tonantem.
praetereā nē sōla furor mea rēgna lacessat,
quaere deīs quī bella ferat, quī fulminis ignēs
īnfēstumque Jovem clipeō fūmante repellat.
faxo haud sit cūnctīs levior metus ātra movēre
Tartara frondentī quam jungere Pēlion Ossae.'
dīxerat: atque illī jamdūdum rēgia trīstis
attremit ōrantī, suaque et quae dēsuper urguet
nūtābat tellūs: nōn fortius aethera vultū
torquet et astriferōs inclīnat Juppiter axēs.
'at tibi quōs,' inquit, 'mānēs, quī līmite praeceps
nōn licitō per ināne ruis?' subit ille minantem
jam tenuis vīsū, jam vānēscentibus armīs,
jam pedes: extīnctō tamen interceptus in ōre
auguriī perdūrat honōs, obscūraque frontī
vitta manet, rāmumque tenet morientis olīvae.
'sī licet et sānctīs hīc ōra resolvere fās est
mānibus, ō cūnctīs fīnītor maxime rērum
(at mihi, quī quondam causās elementaque nōram,
et sator), ōro, minās stimulātaque corda remulcē,
nēve īrā dignāre hominem et tua jūra timentem;
nam nec ad Herculeōs (unde haec mihi pectora?) raptūs,
nec venerem inlicitam (crēde hīs īnsignibus) ausī
intrāmus Lēthēn: fugiat nē trīstis in antrum
Cerberus, aut nostrōs timeat Prōserpina currūs.
augur Apollineīs modo dīlēctissimus ārīs,
testor ināne Chaos (quid enim hīc jūrandus Apollō?),
crīmine nōn ūllō subeō nova fāta, nec almā
sīc meruī dē lūce rapī; scit jūdicis urna
Dictaeī vērumque potest dēprēndere Mīnōs.
conjugis īnsidiīs et inīquō vēnditus aurō
Argolicās aciēs (unde haec tibi turba recentum
umbrārum, et nostrae veniunt quoque fūnera dextrae)
nōn ignārus inī: subitō mē turbine mundī
(horret adhūc animus) mediīs ē mīlibus hausit
nox tua. quae mihi mēns, dum per cava vīscera terrae
vādo diū pendēns et in āere volvor opertō?
ei mihi! nīl ex mē sociīs patriaeque relictum,
vel captum Thēbīs; jam nōn Lernaea vidēbō
tēcta, nec attonitō saltem cinis ībo parentī.
nōn tumulō, nōn igne miser lacrimīsque meōrum
prōductus, tōtō pariter tibi fūnere vēnī,
nīl istīs ausūrus equīs; nec dēprecor umbram
accipere et tripodum jam nōn meminisse meōrum.
nam tibi praesāgī quis jam super auguris ūsus,
cum Parcae tua jussa trahant? sed pectora flectās
et melior sīs, quaeso, deīs. sī quando nefanda
hūc aderit conjūnx, illī fūnesta reservā
supplicia: illa tuā, rēctor bone, dignior īrā.'
accipit ille precēs indignāturque movērī.
ut leo, Massȳlī cum lūx stetit obvia ferrī,
tunc īrās, tunc arma citat; sī dēcidit hostis,
īre suprā satis est vītamque relinquere victō.
intereā vittīs laurūque īnsignis opīmā
currus et ēgregiīs modo formīdātus in armīs
lūce palam, fūsūs nūllī nūllīque fugātus,
quaeritur: absistunt turmae, suspectaque tellūs
omnibus, īnfīdī mīles vestīgia campī
circumit, atque avidae trīstis locus ille ruīnae
cessat et īnfernī vītātur honōre sepulcrī.
nūntius hortantī dīversā in parte maniplōs
Adrastō, vix ipse ratus vīdisse, Philaemōn
advolat et trepidāns (steterat nam forte cadentī
proximus īnspectōque miser pallēbat hiātū),
'verte gradum, fuge rēctor' ait 'sī Dōrica saltem
terra locō patriaeque manent, ubi līquimus, arcēs.
nōn armīs, nōn sanguine opus: quid inūtile ferrum
stringimus in Thēbās? currūs humus impia sorbet
armaque bellantēsque virōs; fugere ecce vidētur
hic etiam, quō stāmus, ager. vīdī ipse profundae
noctis iter ruptāque solī compāge ruentem
illum heu, praesāgīs quō nūllus amīcior astrīs,
Oeclīdēn, frūstrāque manūs cum vōce tetendī.
mīra loquor, sulcōs etiamnum, rēctor, equōrum
fūmantemque locum et spūmīs madida arva relīquī.
nec commūne malum est: tellūs agnōscit alumnōs,
stat Thēbāna aciēs.' stupet haec et crēdere Adrastus
cūnctātur; sed Mopsus idem trepidusque ferēbat
Actor idem. jam Fāma novīs terrōribus audāx
nōn ūnum cecidisse refert. sponte agmina retrō
nōn expectātō revocantum mōre tubārum
praecipitant: sed torpet iter, falluntque ruentēs
genua virōs; ipsīque (putēs sēnsisse) repugnant
cornipedēs nūllōque trucēs hortāmine pārent
nec celerāre gradum nec tollere lūmina terrā.
fortius incursant Tyriī, sed Vesper opācus
lūnārēs jam dūcit equōs; data foedere parvō
maesta virīs requiēs et nox auctūra timōrēs.
quae tibi nunc faciēs postquam permissa gemendī
cōpia! quī flētūs galeīs cecidēre solūtīs!
nīl solitum fessōs juvat; abjēcēre madentēs,
sīcut erant, clipeōs, nec quisquam spīcula tersit,
nec laudāvit equum, nitidae nec cassidis altam
cōmpsit adōrnāvitque jubam; vix magna lavāre
vulnera et efflantēs libet internectere plāgās:
tantus ubīque dolor. mēnsās alimentaque bellō
dēbita nec pugnae suāsit timor: omnia laudēs,
Amphiarāe, tuās fēcundaque pectora vērī
commemorant lacrimīs, et per tentōria sermō
ūnus: abīsse deōs dīlāpsaque nūmina castrīs:
'heu ubi laurigerī currūs sollemniaque arma
et galeae vittātus apex? hoc antra lacūsque
Castaliī tripodumque fidēs? sīc grātus Apollō?
quis mihi sīdereōs lāpsūs mentemque sinistrī
fulguris, aut caesīs saliat quod nūmen in extīs,
quando iter, unde morae, quae saevīs ūtilis armīs,
quae pācem magis hōra velit? quis jam omne futūrum
prōferet, aut cum quō volucrēs mea fāta loquentur?
hōs quoque bellōrum cāsūs nōbīsque tibīque
praescierās et (quanta sacrō sub pectore virtūs!)
vēnistī tamen et miserīs comes additus armīs.
et cum tē tellūs fātālisque hōra vocāret,
tū Tyriās aciēs adversaque signa vacāstī
sternere; tunc etiam mediā dē morte timendum
hostibus īnfēstāque abeuntem vīdimus hastā.
et nunc tē quis cāsus habet? poterisne revertī
sēdibus ā Stygiīs altāque ērumpere terrā?
anne sedēs hilaris juxtā, tua nūmina, Parcās
et vice concordī discis ventūra docēsque?
an tibi fēlīcēs lūcōs miserātus Avernī
rēctor et Ēlysiās dedit īnservāre volucrēs?
quidquid es, aeternus Phoebō dolor et nova clādēs
semper eris mūtīsque diū plōrābere Delphīs.
hic Tenedon Chrȳsēnque diēs partūque ligātum
Dēlon et intōnsī claudet penetrālia Branchī,
nec Clariās hāc lūce forēs Didymaeaque quisquam
līmina nec Lyciam supplex cōnsultor adībit.
quīn et cornigerī vātis nemus atque Molossō
quercus anhēla Jovī Trojānaque Thymbra tacēbit.
ipsī amnēs ipsaeque volent ārēscere laurūs,
ipse nihil certum sāgīs clangōribus aethēr
praecinet, et nūllā ferientur ab ālite nūbēs.
jamque erit ille diēs quō tē quoque cōnscia fātīs
templa colant reddatque tuus respōnsa sacerdōs.'
tālia fātidicō peragunt sollemnia rēgī,
ceu flammās ac dōna rogō trīstēsque rependant
exsequiās mollīque animam tellūre repōnant.
frācta dehinc cūnctīs āversaque pectora bellō.
sīc fortēs Minyās subitō cum fūnere Tīphys
dēstituit, nōn arma sequī, nōn ferre vidētur
rēmus aquās, ipsīque minus jam dūcere ventī.
jam fessīs gemitū paulātim corda levābat
exhaustus sermōne dolor; nox addita cūrās
obruit et facilis lacrimīs inrēpere somnus.
at nōn Sīdoniam dīversā in parte per urbem
nox eadem: variō prōdūcunt sīdera lūdō
ante domōs intrāque, ipsaeque ad moenia marcent
excubiae; gemina aera sonant Īdaeaque terga
et moderāta sonum variō spīrāmine buxus.
tunc dulcēs superōs atque omne ex ōrdine alumnum
nūmen ubīque sacrī resonant paeānes, ubīque
serta corōnātumque merum. nunc fūnera rīdent
auguris ignārī, contrāque in tempore certant
Tīresiān laudāre suum; nunc facta revolvunt
majōrum veterēsque canunt ab orīgine Thēbās:
hī mare Sīdonium manibusque attrīta Tonantis
cornua et ingentī sulcātum Nērea taurō,
hī Cadmum lassamque bovem fētōsque cruentī
Mārtis agrōs, aliī Tyriam reptantia saxa
ad chelyn et dūrās animantem Amphīona cautēs,
hī gravidam Semelēn, illī Cytherēia laudant
cōnubia et multā dēductam lampade frātrum
Harmoniam: nūllīs dēest sua fābula mēnsīs.
ceu modo gemmiferum thyrsō populātus Hydaspēn
Ēōāsque domōs nigrī vēxilla triumphī
Līber et ignōtōs populīs ostenderet Indōs.
tunc prīmum ad coetūs sociaeque ad foedera mēnsae
semper inaspectum dīrāque in sēde latentem
Oedipodēn exīsse ferunt vultūque serēnō
cānitiem nigram squālōre et sordida fūsīs
ōra comīs laxāsse manū sociumque benignōs
adfātūs et abācta prius sōlācia passum,
quīn hausisse dapēs īnsiccātumque cruōrem
dējēcisse genīs. cūnctōs auditque refertque,
quī Dītem et Furiās tantum et sī quando regentem
Antigonēn maestīs solitus pulsāre querēlīs.
causa latet. nōn hunc Tyriī fors prōspera bellī,
tantum bella juvant; nātum hortāturque probatque
nec vīcisse velit; sed prīmōs comminus ēnsēs
et sceleris tacitō rīmātur sēmina vōtō.
inde epulae dulcēs ignōtaque gaudia vultū.
quālis post longae Phīneus jējūnia poenae,
nīl strīdēre domī volucrēsque ut sēnsit abāctās
(necdum tōta fidēs), hilaris mēnsāsque torōsque
nec turbāta ferīs tractāvit pōcula pennīs.
cētera Grāiōrum cūrīs armīsque jacēbat
fessa cohors; altō castrōrum ex aggere Adrastus
laetificōs tenuī captābat corde tumultūs,
quamquam aeger seniō, sed agit miseranda potestās
invigilāre malīs. illum aereus undique clāmor
Thēbānīque ūrunt sonitūs, et amāra lacessit
tībia, tum nimiō vōcēs marcōre superbae
incertaeque facēs et jam male pervigil ignis.
sīc ubi per flūctūs ūnō ratis obruta somnō
conticuit, tantīque maris sēcūra juventūs
mandāvēre animās: sōlus stat puppe magister
pērvigil īnscrīptāque deus quī nāvigat alnō.
tempus erat jūnctōs cum jam soror ignea Phoebī
sēnsit equōs penitusque cavam sub lūce parātā
Ōceanī mūgīre domum, sēsēque vagantem
colligit et leviter mōtō fugat astra flagellō:
concilium rēx trīste vocat, quaeruntque gementēs
quis tripodas successor agat, quō prōdita laurus
trānseat atque orbum vittae decus. haud mora, cūnctī
īnsignem fāmā sānctōque Melampode crētum
Thīodamanta volunt, quīcum ipse arcāna deōrum
partīrī et vīsās ūnī sociāre solēbat
Amphiarāus avēs, tantaeque haud invidus artis
gaudēbat dīcī similem juxtāque secundum.
illum ingēns cōnfundit honōs inopīnaque turbat
glōria et oblātās frondēs summissus adōrat
sēque onerī negat esse parem, cōgīque merētur.
sīcut Achaemenius solium gentēsque paternās
excēpit sī forte puer, cui vīvere patrem
tūtius, incertā formīdine gaudia lībrat
an fīdī procerēs, nē pugnet vulgus habēnīs,
cui latus Euphrātae, cui Caspia līmina mandet;
sūmere tunc arcūs ipsumque onerāre verētur
patris equum vīsusque sibī nec scēptra capācī
sustentāre manū nec adhūc implēre tiārān.
atque is ubi intortō signātus vellere crīnem
convēnitque deīs, hilarī per castra tumultū
vādit ovāns ac, prīma suī documenta, sacerdōs
Tellūrem plācāre parat: nec fūtile maestīs
id vīsum Danaīs. geminās ergo īlicet ārās
arboribus vīvīs et adultō caespite texī
imperat, innumerōsque deae, sua mūnera, flōrēs
et cumulōs frūgum et quidquid novat impiger annus
addit et intāctō spargēns altāria lacte
incipit: 'ō hominum dīvumque aeterna creātrīx,
quae fluviōs silvāsque animārum et sēmina mundō
cūncta Promēthēāsque manūs Pyrrhaeaque saxa
gignis, et impāstīs quae prīma alimenta dedistī
mūtāstīque virīs, quae pontum ambīsque vehisque:
tē penes et pecudum gēns mītis et īra ferārum
et volucrum requiēs; firmum atque inmōbile mundī
rōbur inocciduī, tē vēlōx māchina caelī
āere pendentem vacuō, tē currus uterque
circumit, ō rērum media indīvīsaque magnīs
frātribus! ergo simul tot gentibus alma, tot altīs
urbibus ac populīs, subterque ac dēsuper ūna
sufficis, astriferumque domōs Atlanta supernās
ferre labōrantem nūllō vehis ipsa labōre:
nōs tantum portāre negās? nōs, dīva, gravāris?
quod, precor, ignārī luimus scelus? an quia plēbēs
externa Īnachiīs hūc adventāmus ab ōrīs?
omne hominī nātāle solum, nec tē, optima, saevō
tamque humilī populōs deceat distinguere fīne
undique ubīque tuōs; maneās commūnis et arma
hinc atque inde ferās; liceat, precor, ōrdine bellī
pugnācēs efflāre animās et reddere caelō.
nē rape tam subitīs spīrantia corpora bustīs,
nē properā: veniēmus enim, quō līmite cūnctī,
quā licet īre viā; tantum exōrāta Pelasgīs
siste levem campum, celerēs neu praecipe Parcās.
at tū, cāre deīs, quem nōn manus ūlla nec ēnsēs
Sīdoniī, sed magna sinū Nātūra solūtō,
ceu tē Cirrhaeō meritum tumulāret hiātū,
sīc amplexa coit, hilaris dēs, ōro, precātūs
nōsse tuōs, caelōque et vēra monentibus ārīs
conciliēs, et quae populīs prōferre parābās,
mē doceās: tibi sacra feram praesāga, tuīque
nūminis interpres tē Phoebō absente vocābō.
ille mihī Dēlō Cirrhāque potentior omnī,
quō ruis, ille adytīs melior locus.' haec ubi dicta,
nigrantēs terrā pecudēs obscūraque mergit
armenta, ac vīvīs cumulōs undantis harēnae
aggerat et vātī mortis simulācra rependit.
tālia apud Grāiōs, cum jam Māvortia contrā
cornua, jam saevōs fragor aereus excitat ēnsēs.
addit acerba sonum Teumēsī ē vertice crīnem
incutiēns acuitque tubās et sībila miscet
Tīsiphonē: stupet īnsolitō clangōre Cithaerōn
marcidus et turrēs carmen nōn tāle secūtae.
jam trepidās Bellōna forēs armātaque pulsat
līmina, jam multō laxantur cardine Thēbae.
turbat eques peditēs, currūs properantibus obstant,
ceu Danaī post terga premant: sīc omnibus ālae
artantur portīs septemque excursibus haerent.
Ōgygiīs it sorte Creōn, Eteoclea mittunt
Nēistae, celsās Homolōidas occupat Haemōn,
Hypsea Proetīae, celsum fūdēre Dryanta
Ēlectrae, quatit Hypsistās manus Eurymedontis,
culmina magnanimus stīpat Dircaea Menoeceus.
quālis ubi āversī sēcrētus pābula caelī
Nīlus et Ēōās magnō bibit ōre pruīnās,
scindit fontis opēs septemque patentibus arvīs
in mare fert hiemēs; penitus cessēre fugātae
Nēreides dulcīque timent occurrere pontō.
trīstis at inde gradum tardē movet Īnacha pūbēs,
praecipuē Ēlēae Lacedaemoniaeque cohortēs
et Pyliī; subitum nam Thīodamanta sequuntur
augure fraudātī, necdum accessēre regentī.
nec tua tē, prīnceps tripodum, sōla agmina quaerunt:
cūncta phalānx sibi dēesse putat; minor ille per ālās
septimus extat apex. liquidō velut aethere nūbēs
invida Parrhasiīs ūnum sī dētrahat astrīs,
truncus honor Plaustrī, nec idem riget igne recīsō
axis, et incertī numerant sua sīdera nautae.
sed jam bella vocant: aliās nova suggere vīrēs,
Calliopē, majorque chelyn mihi tendat Apollō.
fātālem populīs ultrō poscentibus hōram
admovet ātra diēs, Stygiīsque ēmissa tenebrīs
Mors fruitur caelō bellātōremque volandō
campum operit nigrōque virōs invītat hiātū,
nīl vulgāre legēns, sed quae dignissima vītā
fūnera, praecipuōs annīs animīsque, cruentō
ungue notat: jamque in miserōs pēnsum omne Sorōrum
scinditur, et Furiae rapuērunt līcia Parcīs.
stat medius campīs etiamnum cuspide siccā
Bellipotēns, jamque hōs clipeum, jam vertit ad illōs
arma ciēns aboletque domōs, cōnūbia, nātōs.
pellitur et patriae et, quī mente novissimus exit,
lūcis amor; tenet in capulīs hastīsque parātās
īra manūs, animusque ultrā thōrācas anhēlus
cōnātur, galeaeque tremunt horrōre comārum.
quid mīrum caluisse virōs? flammantur in hostem
cornipedēs niveōque rigant sola putria nimbō,
corpora ceu mixtī dominīs īrāsque sedentum
induerint: sīc frēna terunt, sīc proelia poscunt
hinnītū tolluntque armōs equitēsque supīnant.
jamque ruunt, prīmusque virum concurrere pulvis
incipit, et spatiīs utrimque aequālibus āctī
adventant mediumque vident dēcrēscere campum.
jam clipeus clipeīs, umbōne repellitur umbō,
ēnse mināx ēnsis, pede pēs et cuspide cuspis:
sīc obnīxa aciēs pariter suspīria fūmant,
admōtaeque nitent aliēna in casside cristae.
pulcher adhūc bellī vultus: stant vertice cōnī,
plēna armenta virīs, nūllī sine praeside currūs,
arma locō, splendent clipeī pharetraeque decōrae
cingulaque et nōndum dēfōrme cruōribus aurum.
at postquam rabiēs et vītae prōdiga virtūs
ēmīsēre animōs, nōn tanta cadentibus Haedīs
āeriam Rhodopēn solidā nive verberat Arctos,
nec fragor Ausoniae tantus cum Juppiter omnī
arce tonat, tantā quatitur nec grandine Syrtis
cum Libyae Boreās Italōs niger attulit imbrēs.
exclūsēre diem tēlīs, stant ferrea caelō
nūbila, nec jaculīs artātus sufficit āēr.
hī pereunt missīs, illī redeuntibus hastīs,
concurrunt per ināne sudēs et mūtua perdunt
vulnera, concurrunt hastae, strīdentia fundā
saxa pluunt, volucrēs imitantur fulgura glandēs
et formīdandae nōn ūnā morte sagittae.
nec locus ad terram tēlīs: in corpora ferrum
omne cadit; saepe ignārī perimuntque caduntque
cāsus agit virtūtis opus: nunc turba recēdit,
nunc premit, ac vicibus tellūrem āmittit et aufert.
ut ventīs nimbīsque mināx cum solvit habēnās
Juppiter alternōque adflīgit turbine mundum:
stat caelī dīversa aciēs, nunc fortior Austrī,
nunc Aquilōnis hiems, dōnec pugnante procellā
aut nimiīs hic vīcit aquīs, aut ille serēnō.
prīncipium pugnae turmās Āsōpius Hypseus
Oebaliās (namque hae magnum et gentīle tumentēs
Euboicum dūrīs rumpunt umbōnibus agmen)
reppulit ēreptō cuneī ductōre Menalcā.
hīc et mente Lacōn, crūdī torrentis alumnus
(nec turpāvit avōs), hastam ultrā pectus euntem,
nē pudor in tergō, per et ossa et vīscera retrō
extrahit atque hostī dextrā lābente remittit
sanguineam: dīlēcta genīs morientis oberrant
Tāygeta et pugnae laudātaque verbera mātrī.
Phaedimon Īasidēn arcū Dircaeus Amyntās
dēstinat: heu celerēs Parcae! jam palpitat arvīs
Phaedimus, et certī nōndum tacet arcus Amyntae.
abstulit ex umerō dextram Calydōnius Agreus
Phēgeos: illa suum terrā tenet improba ferrum
et movet; extimuit sparsa inter tēla jacentem
praegrediēns truncamque tamen percussit Acoetēs.
Īphin atrōx Acamās, Argum ferus impulit Hypseus,
strāvit Abanta Pherēs, dīversaque vulnera flentēs
Īphis eques, pedes Argus, Abās aurīga jacēbant.
Īnachidae geminī geminōs ē sanguine Cadmī
occultōs galeīs (saeva ignōrantia bellī)
perculerant ferrō; sed dum spolia omnia caesīs
ēripiunt, vīdēre nefās, et maestus uterque
respicit ad frātrem pariterque errāsse queruntur.
cultor Iōn Pīsae cultōrem Daphnea Cirrhae
turbātīs prōstrāvit equīs: hunc laudat ab altō
Juppiter, hunc tardus frūstrā miserātur Apollō.
ingentēs Fortūna virōs inlūstrat utrimque
sanguine in adversō: Danaōs Cadmēius Haemōn
sternit agitque, furēns sequitur Tyria agmina Tȳdeus;
Pallas huic praesēns, illum Tīrynthius implet.
quāliter hībernī summīs duo montibus amnēs
franguntur gemināque cadunt in plāna ruīnā:
contendisse putēs uter arva arbustaque tollat
altius aut superet pontēs; et cum ūna receptās
cōnfundit jam vallis aquās, sibi quisque superbus
īre cupit, pontōque negant dēscendere mixtī.
ībat fūmiferam quatiēns Onchēstius Īdās
lampada per mediōs turbābatque agmina Grāium,
igne viam rumpēns; magnō quem comminus ictū
Tȳdeos hasta ferī dispulsā casside fīxit.
ille ingēns in terga jacet, stat fronte superstes
lancea, conlāpsae veniunt in tempora flammae.
prōsequitur Tȳdeus: 'saevōs nē dīxeris Argōs,
igne tuō, Thēbāne, (rogum concēdimus) ārdē!'
inde, velut prīmō tigris gāvīsa cruōre
per tōtum cupit īre pecus, sīc Āona saxō,
ēnse Pholum, Chromin ēnse, duōs Helicāonas hastā
trānsigit, Aegaeae Veneris quod Maera sacerdōs
ēdiderat prohibente deā; vōs praeda cruentī
Tȳdeos, it saevās etiamnum māter ad ārās.
nec minus Herculeum contrā vagus Haemona dūcit
sanguis: inexplētō rapitur per mīlia ferrō,
nunc tumidae Calydōnis opēs, nunc torva Pȳlēnēs
agmina, nunc maestae fundēns Pleurōnis alumnōs,
dōnec in Ōlenium fessā jam cuspide Būtēn
incidit. hunc turmīs obversum et abīre vetantem
adgreditur; puer ille, puer mālāsque comamque
integer, ignārō cui tunc Thēbāna bipennis
in galeam lībrāta venit: finduntur utrōque
tempora dīviduīque cadunt in bracchia crīnēs,
et nōn hoc metuēns inopīnō līmine vīta
exsiluit. tunc flāvum Hypanin flāvumque Polītēn
(ille genās Phoebō, crīnem hic pāscēbat Iacchō:
saevus uterque deus), victīs Hyperēnora jungit
conversumque fugā Damasum; sed lāpsa per armōs
hasta virī trāns pectus abit parmamque tenentī
excutit et summā fugiēns in cuspide portat.
sterneret adversōs etiamnum Ismēnius Haemōn
Īnachidas (nam tēla regit vīrēsque ministrat
Amphitryōniadēs), saevum sed Tȳdea contrā
Pallas agit. jamque adversō vēnēre favōre
comminus, et placidō prior haec Tīrynthius ōre:
'fīda soror, quaenam hunc bellī cālīgine nōbīs
congressum fortūna tulit? num rēgia Jūnō
hoc mōlīta nefās? citius mē fulmina contrā
(īnfandum!) ruere et magnō bellāre parentī
aspiciat. genus huic sed mittō agnōscere, quando
tū dīversa fovēs, nec sī ipsum comminus Hyllum
Tȳdeos hasta tuī Stygiōque ex orbe remissum
Amphitryōna petat; teneō aeternumque tenēbō
quantum haec, dīva, manus, quotiēns sūdāverit aegis
ista mihī, dūrīs famulus dum cāsibus omnēs
lūstro vagus terrās; ipsa (heu!) comes invia mēcum
Tartara, nī superōs Acherōn exclūderet, īssēs.
tū patriam caelumque mihī quis tanta relātū
aequet? habē tōtās, sī mēns exscindere, Thēbās.
cēdō equidem veniamque precor.' sīc orsus abībat.
Pallada mulcet honōs: rediit ārdōre remissō
vultus et ērēctī sēdērunt pectoris anguēs.
sēnsit abīsse deum; levius Cadmēius Haemōn
tēla rotat nūllōque manum cognōscit in ictū.
tunc magis atque magis vīrēs animusque recēdunt,
nec pudor īre retrō; cēdentem Achelōius hērōs
impetit, et lībrāns ūnī sibi missile tēlum
dērēxit jactus summae quā margine parmae
īma sedet galea et jugulī vītālia lūcent.
nec frūstrāta manus, mortemque invēnerat hasta;
sed prohibet paulumque umerī lībāre sinistrī
praebuit et meritō parcit Trītōnia frātrī.
ille tamen nec stāre locō nec comminus īre
amplius aut vultūs audet perferre cruentī
Tȳdeos, aegra animō vīs ac fīdūcia cessit.
quālis saetigeram Lūcānā cuspide frontem
strictus aper, penitus cui nōn īnfossa cerebrō
vulnera, nec fēlīx dextrae tenor, in latus īrās
frangit et expertae jam nōn venit obvius hastae.
ecce ducem turmae certa indignātus in hostem
spīcula fēlīcī Prothoum torquēre lacertō,
turbidus Oenīdēs ūnā duo corpora pīnū,
cornipedemque equitemque, ferit: ruit ille ruentem
in Prothoum lāpsāsque manū quaerentis habēnās
in vultūs galeam clipeumque in pectora calcat,
saucius extrēmō dōnec cum sanguine frēnōs
respuit et jūnctā dominō cervīce recumbit.
sīc ulmus vītisque, duplex jactūra colentī,
Gaurānō dē monte cadunt, sed maestior ulmus
quaerit utrumque nemus, nec tam sua bracchia lābēns
quam gemit adsuētās invītaque prōterit ūvās.
sūmpserat in Danaōs Helicōnius arma Corymbus,
ante comes Mūsīs, Stygiī cui cōnscia pēnsī
ipsa diū positīs lētum praedīxerat astrīs
Uraniē. cupit ille tamen pugnāsque virōsque,
forsitan ut caneret; longā jacet ipse canendus
laude, sed āmissum mūtae flēvēre Sorōrēs.
pactus Agēnoream prīmīs Atys ībat ab annīs
Ismēnēn, Tyriī juvenis nōn Advena bellī.
quamvīs Cirrha domus, socerōs nec trīstibus āctīs
āversātus erat; spōnsam quīn castus amantī
squālor et indignī commendat grātia lūctūs.
ipse quoque ēgregius, nec pectora virginis illī
dīversa, inque vicem, sineret fortūna, placēbant.
bella vetant taedās, juvenīque hinc major in hostēs
īra; ruit prīmīs inmixtus et agmina Lernae
nunc pedes ēnse vagō, prēnsīs nunc celsus habēnīs,
ceu spectētur, agit. triplicī vēlāverat ostrō
surgentēs etiamnum umerōs et lēvia māter
pectora; tunc aurō phalerās aurōque sagittās
cingulaque et manicās, nē conjuge vīlior īret,
presserat et mixtum cōnō crispāverat aurum.
tālibus (heu!) fīdēns vocat ultrō in proelia Grāiōs.
ac prīmum in facilēs grassātus cuspide turmās
arma refert sociīs et in agmina fīda perāctā
caede redit. sīc Hyrcānā leo Caspius umbrā
nūdus adhūc nūllōque jubae flāventis honōre
terribilis magnīque etiamnum sanguinis īnsōns,
haud procul ā stabulīs captat cūstōde remōtō
sēgne pecus tenerāque famem cōnsūmit in agnā.
mox ignōtum armīs ac sōlō corpore mēnsus
Tȳdea nōn timuit, fragilīque lacessere tēlō
saepius īnfrendentem aliīs aliōsque sequentem
ausus erat. tandem invalidōs Aetōlus ad ictūs
forte refert oculōs et formīdābile rīdēns,
'jamdūdum videō, magnum cupis, improbe, lētī
nōmen' ait; simul audācem nōn ēnse nec hastā
dignātus leviter digitīs imbelle solūtīs
abjēcit jaculum: latebrās tamen inguinis altē
missile, ceu tōtīs intortum vīribus, hausit.
praeterit haud dubium fātī et spoliāre superbit
Oenīdēs. 'neque enim hās Mārtī aut tibi, bellica Pallas,
exuviās fīgēmus' ait 'procul arceat ipsum
ferre pudor; vix, sī bellum comitāta relictīs
Dēipylē thalamīs, illī inlūdenda tulissem.'
sīc ait, et bellī majōra ad praemia mente
dūcitur: innumerīs velutī leo forte potītus
caedibus imbellēs vitulōs mollēsque juvencās
trānsmittit: magnō furor est in sanguine mergī
nec nisi rēgnantis cervīce recumbere taurī.
at nōn sēmianimī clāmōre Menoecea lāpsūs
fallit Atys: praevertit equōs currūque citātō
dēsilit: īnstābat pūbēs Tegeaea jacentī,
nec prohibent Tyriī. 'pudeat, Cadmēa juventūs,
terrigenās mentīta patrēs! quō tenditis,' inquit,
'dēgenerēs? meliusne jacet prō sanguine nostrō
hospes Atys? tantum hospes adhūc et conjugis ultor
īnfēlīx nōndum iste suae; nōs pignora tanta
prōdimus?' īnsurgunt jūstō firmāta pudōre
agmina, cuique suae rediēre in pectora cūrae.
intereā thalamī sēcrētā in parte sorōrēs,
pār aliud mōrum miserīque innoxia prōlēs
Oedipodae, variās miscent sermōne querēlās.
nec mala quae juxtā, sed longā ab orīgine fātī,
haec mātris taedās, oculōs ast illa paternōs,
altera rēgnantem, profugum gemit altera frātrem,
bella ambae. gravis hinc miserī cūnctātio vōtī:
nūtat utrōque timor, quemnam hōc certāmine victum,
quem vīcisse velint: tacitē praeponderat exul.
sīc Pandīoniae repetunt ubi fīda volucrēs
hospitia atque larem brūmā pulsante relictum
stantque super nīdōs veterisque exōrdia fātī
adnārrant tēctīs: it truncum ac flēbile murmur;
verba putant, vōxque illa tamen nōn dissona verbīs.
atque ibi post lacrimās et longa silentia rūrsus
incohat Ismēnē: 'quisnam hic mortālibus error?
quae dēcepta fidēs? cūram invigilāre quiētī
clāraque per somnōs animī simulācra revertī?
ecce ego, quae thalamōs, nec sī pāx alta manēret,
tractārem sēnsū, (pudet heu!) cōnūbia vīdī
nocte, soror; spōnsum unde mihī sopor attulit āmēns
vix nōtum vīsū? semel hīs in sēdibus illum,
dum mea nescio quō spondentur foedera pactō,
respexī nōn sponte, soror. turbāta repente
omnia cernēbam, subitusque intercidit ignis,
mēque sequēbātur rabidō clāmōre reposcēns
māter Atyn. quaenam haec dubiae praesāgia clādis?
nec timeō, dum tūta domus mīlesque recēdat
Dōricus et tumidōs liceat compōnere frātrēs.'
tālia nectēbant, subitō cum pigra tumultū
expāvit domus, et multō sūdōre receptus
fertur Atys, servāns animam jam sanguine nūllō,
cui manus in plāgā, dēpendet languida cervīx
exterior clipeō, crīnēsque ā fronte supīnī.
prīma videt cāramque tremēns Iocasta vocābat
Ismēnēn: namque hoc sōlum moribunda precātur
vōx generī, sōlum hoc gelidīs jam nōmen inerrat
faucibus. exclāmant famulae, tollēbat in ōra
virgo manūs, tenuit saevus pudor; attamen īre
cōgitur, indulget summum hoc Iocasta jacentī
ostenditque offertque. quater jam morte sub ipsā
ad nōmen vīsūs dēfectaque fortiter ōra
sustulit; illam ūnam neglēctō lūmine caelī
aspicit et vultū nōn exsatiātur amātō.
tunc quia nec genetrīx juxtā positusque beātā
morte pater, spōnsae mūnus miserābile trādunt
dēclīnāre genās; ibi dēmum teste remōtō
fassa piōs gemitūs lacrimāsque in lūmina fūdit.
dumque ea per Thēbās, aliīs serpentibus ārdēns
et face mūtātā bellum integrābat Enȳō.
arma volunt, prīmōs velutī modo comminus ictūs
sustulerint omnisque etiamnum lūceat ēnsis.
ēminet Oenīdēs: quamvīs et harundine certā
Parthenopaeus agat, morientumque ōra furentī
Hippomedōn prōculcet equō, Capanēaque pīnus
jam procul Āoniīs volet agnōscenda catervīs,
Tȳdeos illa diēs, illum fugiuntque tremuntque
clāmantem: 'quō terga datis? licet ecce perēmptōs
ulcīscī sociōs maestamque rependere noctem.
ille ego inexplētīs sōlus quī caedibus hausī
quīnquāgintā animās: totidem, totidem heia gregātim
ferte manūs! nūllīne patrēs, nūllīne jacentum
ūnanimī frātrēs? quae tanta oblīvio luctūs?
quam pudet Īnachiās contentum abiisse Mycēnās!
hīne super Thēbīs? haec rōbora rēgis? ubi autem
ēgregius dux ille mihī?' simul ōrdine laevō
ipsum exhortantem cuneōs capitisque superbī
īnsignem fulgōre videt; nec sēgnius ārdēns
occurrit, niveō quam flammiger āles olōrī
inminet et magnā trepidum circumligat umbrā.
tunc prior: 'Āoniae rēx ō jūstissime gentis,
īmus in arma palam tandemque ostendimus ēnsēs,
an noctem et solitās placet expectāre tenebrās?'
ille nihil contrā, sed strīdula cornus in hostem
it referēns mandāta ducis, quam prōvidus hērōs
jam jam in fīne viae percussam oblīquat, et ipse
tēlum ingēns avidē et quantō nōn ante lacertō
impulit. ībat atrōx fīnem positūra duellō
lancea (convertēre oculōs utrimque faventēs
Sīdoniī Grāīque deī), crūdēlis Erīnys
obstat et īnfandō differt Eteoclea frātrī,
cuspis in armigerum Phlegyān peccāvit. ibi ingēns
pugna virum, strictō nam saevior inruit ēnse
Aetōlus, retrōque datum Thēbāna tegēbant
arma ducem. sīc dēnsa lupum jam nocte sub ātrā
arcet ab apprēnsō pāstōrum turba juvencō;
improbus ērigitur contrā, nec cūra vetantēs
impetere: illum, illum, semel in quem vēnerat, urguet.
nōn secus objectās aciēs turbamque minōrem
dissimulat trānsitque manū; tamen ōra Thoantis,
pectora Dēilochī, Cloniī latus, īlia torvī
perforat Hippotadae; truncīs sua membra remittit
interdum galeāsque rotat per nūbila plēnās.
et jam corporibus sēsē spoliīsque cadentum
clauserat; ūnum aciēs circum cōnsūmitur, ūnum
omnia tēla vovent: summīs haec ossibus haerent,
pars frūstrāta cadunt, partem Trītōnia vellit,
multa rigent clipeō. dēnsīs jam cōnsitus hastīs
ferrātum quatit umbo nemus, tergōque fatīscit
atque umerīs gentīlis aper; nusquam ardua cōnī
glōria, quīque apicem torvae Grādīvus habēbat
cassidis, haud laetum dominō ruit ōmen: inusta
temporibus nūda aera sedent, circumque sonōrī
vertice percussō volvuntur in arma molārēs.
jam cruor in galeā, jam saucia prōluit āter
pectora permixtus sūdōre et sanguine torrēns.
respicit hortantēs sociōs et Pallada fīdam
longius oppositā cēlantem lūmina parmā:
ībat enim magnum lacrimīs īnflectere patrem.
ecce secat Zephyrōs ingentem fraxinus īram
fortūnamque ferēns; tēlī nōn ēminet auctor:
Astacidēs Melanippus erat, nec prōdidit ipse
et vellet latuisse manum, sed gaudia turmae
mōnstrābant trepidum; nam flexus in īlia Tȳdeus
summissum latus et clipeī laxāverat orbem.
clāmōrem Āoniī miscent gemitumque Pelasgī,
objectantque manūs indignantemque tuentur.
ille per oppositōs longē rīmātus amārum
Astacidēn, tōtīs animae sē cōgit in ictum
rēliquiīs tēlumque jacit quod proximus Hopleus
praebuerat: perit expressus cōnāmine sanguis.
tunc trīstēs sociī cupidum bellāre (quis ārdor!)
et poscentem hastās mediāque in morte negantem
expīrāre trahunt, summīque in margine campī
effultum geminā latera inclīnantia parmā
pōnunt, ac saevī reditūrum ad proelia Mārtis
prōmittunt flentēs. sed et ipse recēdere caelum
ingentēsque animōs extrēmō frīgore lābī
sēnsit, et innīxus terrae, 'miserēscite,' clāmat,
'Īnachidae: nōn ossa precor referantur ut Argōs
Aetōlumve larem; nec enim mihi cūra suprēmī
fūneris: ōdī artūs fragilemque hunc corporis ūsum,
dēsertōrem animī. caput, ō caput, ō mihi sī quis
apportet, Melanippe, tuum! nam volveris arvīs,
fīdō equidem, nec mē virtūs suprēma fefellit.
ī, precor, Atrēī sī quid tibi sanguinis umquam,
Hippomedōn, vāde, ō prīmīs puer inclute bellīs
Arcas, et Argolicae Capaneu jam maxime turmae.'
mōtī omnēs, sed prīmus abit prīmusque repertum
Astacidēn mediō Capaneus ē pulvere tollit
spīrantem laevāque super cervīce reportat,
terga cruentantem concussī vulneris undā:
quālis ab Arcadiō rediit Tīrynthius antrō
captīvumque suem clāmantibus intulit Argīs.
ērigitur Tȳdeus vultūque occurrit et āmēns
laetitiāque īrāque, ut singultantia vīdit
ōra trahīque oculōs sēsēque agnōvit in illō,
imperat abscīsum porgī, laevāque receptum
spectat atrōx hostīle caput, glīscitque tepentis
lūmina torva vidēns et adhūc dubitantia fīgī.
īnfēlīx contentus erat: plūs exigit ultrīx
Tīsiphonē; jamque īnflexō Trītōnia patre
vēnerat et miserō decus inmortāle ferēbat,
atque illum effrāctī perfūsum tābe cerebrī
aspicit et vīvō scelerantem sanguine faucēs
(nec comitēs auferre valent): stetit aspera Gorgōn
crīnibus ēmissīs rēctīque ante ōra cerastae
vēlāvēre deam; fugit āversāta jacentem,
nec prius astra subit quam mystica lampas et īnsōns
Īlissōs multā pūrgāvit lūmina lymphā.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation