Pulsa sitis fluviō, populātaque gurgitis alveum
agmina linquēbant rīpās amnemque minōrem;
ācrior et campum sonipēs rapit et pedes arva
implet ovāns, rediēre virīs animīque minaeque
vōtaque, sanguineīs mixtum ceu fontibus ignem
hausissent bellī magnāsque in proelia mentēs.
dispositī in turmās rūrsus lēgemque sevērī
ōrdinis, ut cuique ante locus ductorque, monentur
īnstaurāre viās. tellūs jam pulvere prīmō
crēscit, et armōrum trānsmittunt fulgura silvae.
quālia trāns pontum Phariīs dēfēnsa serēnīs
rauca Paraetoniō dēcēdunt agmina Nīlō,
cum fera pōnit hiems: illae clangōre fugācī,
umbra fretīs arvīsque, volant, sonat āvius aethēr.
jam Boreān imbrēsque patī, jam nāre solūtīs
amnibus et nūdō juvat aestīvāre sub Haemō.
hīc rūrsus similī procerum vāllante corōnā
dux Talaīonidēs, antīqua ut forte sub ornō
stābat et admōtī nīxus Polynīcis in hastam:
'at tamen, ō quaecumque es' ait 'cui glōria tanta,
vēnimus innumerae fātum dēbēre cohortēs,
quem nōn ipse deum sator aspernētur honōrem,
dīc age, quando tuīs alacrēs absistimus undīs,
quae domus aut tellūs, animam quibus hauseris astrīs.
dīc quis et ille pater. neque enim tibi nūmina longē,
trānsierit fortūna licet, majorque per ōra
sanguis, et adflīctō spīrat reverentia vultū.'
ingemit, et paulum flētū cūnctāta modestō
Lēmnias ōrsa refert: 'inmānia vulnera, rēctor,
integrāre jubēs, Furiās et Lēmnon et artīs
arma īnserta torīs dēbellātōsque pudendō
ēnse marēs; redit ecce nefās et frīgida cordī
Eumenis. ō miserae, quibus hic furor additus! ō nox!
ō pater! illa ego nam, pudeat nē forte benignae
hospitis, illa, ducēs, raptum quae sōla parentem
occuluī. quid longa malīs exōrdia nectō?
et vōs arma vocant magnīque in corde parātūs.
hoc memorāsse sat est: clārō generāta Thoante
servitium Hypsipylē vestrī fero capta Lycūrgī.'
advertēre animōs, majorque et honōra vidērī
pārque operī tantō; cūnctīs tunc nōscere cāsūs
ortus amor, pater ante aliōs hortātur Adrastus:
'immō age, dum prīmī longē damus agmina vulgī
(nec facilis Nemeā lātās ēvolvere vīrēs,
quippe obtenta comīs et inēluctābilis umbra),
pande nefās laudēsque tuās gemitūsque tuōrum,
unde hōs adveniās rēgnō dējecta labōrēs.'
dulce loquī miserīs veterēsque redūcere questūs.
incipit: 'Aegaeō premitur circumflua Nereō
Lēmnos, ubi igniferā fessus respīrat ab Aetnā
Mulciber; ingentī tellūrem proximus umbrā
vestit Athōs nemorumque obscūrat imāgine pontum;
Thrāces arant contrā, Thrācum fātālia nōbīs
lītora, et inde nefās. flōrēbat dīves alumnīs
terra, nec illa Samō fāmā Dēlōve sonantī
pejor et innumerīs quās spūmifer adsilit Aegōn.
dīs vīsum turbāre domōs, nec pectora culpā
nostra vacant: nūllōs Venerī sacrāvimus ignēs,
nūlla deae sēdēs; movet et caelestia quondam
corda dolor lentōque inrēpunt agmine Poenae.
illa Paphon veterem centumque altāria linquēns,
nec vultū nec crīne prior, solvisse jugālem
ceston et Īdaliās procul ablēgāsse volucrēs
fertur. erant certē mediā quae noctis in umbrā
dīvam aliōs ignēs majōraque tēla gerentem
Tartareās inter thalamīs volitāsse sorōrēs
vulgārent, utque implicitīs arcāna domōrum
anguibus et saevā formīdine nūpta replēsset
līmina nec fīdī populum miserāta marītī.
prōtinus ā Lēmnō tenerī fūgistis Amōrēs:
mūtus Hymēn versaeque facēs et frīgida jūstī
cūra torī. nūllae redeunt in gaudia noctēs,
nūllus in amplexū sopor est, Odia aspera ubīque
et Furor et mediō recubat Discordia lectō.
cūra virīs tumidōs adversā Thrācas in ōrā
ēruere et saevam bellandō frangere gentem.
cumque domūs contrā stantēsque in lītore nātī,
dulcius Ēdoniās hiemēs Arctonque frementem
excipere, aut tandem tacitā post proelia nocte
frāctōrum subitās torrentum audīre ruīnās.
illae autem trīstēs (nam mē tunc lībera cūrīs
virginitās annīque tegunt) sub nocte diēque
adsiduīs aegrae in lacrimīs sōlantia miscent
conloquia, aut saevam spectant trāns aequora Thrācēn.
Sōl operum medius summō lībrābat Olympō
lūcentēs, ceu stāret, equōs; quater axe serēnō
intonuit, quater antra deī fūmantis anhēlōs
exeruēre apicēs, Ventīsque absentibus Aegōn
mōtus et ingentī percussit lītora pontō:
cum subitō horrendās aevī mātūra Polyxō
tollitur in furiās thalamīsque īnsuēta relictīs
ēvolat. īnsānō velutī Teumēsia Thyias
rapta deō, cum sacra vocant Īdaeaque suādet
buxus et ā summīs audītus montibus Euhān:
sīc, ērēcta genās aciemque effūsa trementī
sanguine, dēsertam rabidīs clāmōribus urbem
exagitat clausāsque domōs et līmina pulsāns
concilium vocat; īnfēlīx comitātus euntī
haerēbant nātī. atque illae nōn sēgnius omnēs
ērumpunt tēctīs, summāsque ad Pallados arcēs
impetus: hūc properē stīpāmur et ōrdine nūllō
congestae; strictō mox ēnse silentia jussit
hortātrīx scelerum et mediō sīc ausa profārī:
"rem summam īnstīnctū superum meritīque dolōris,
ō viduae (firmāte animōs et pellite sexum!)
Lēmniades, sancīre parō; sī taedet inānēs
aeternum servāre domōs turpemque juventae
flōre situm et longīs sterilēs in lūctibus annōs,
invēnī, prōmitto, viam (nec nūmina dēsunt)
quā renovanda Venus: modo pār īnsūmite rōbur
lūctibus, atque adeō prīmum hoc mihi nōscere dētur.
tertia cānet hiems: cui cōnubiālia vincla
aut thalamī sēcrētus honōs? cui conjuge pectus
intepuit? cujus vīdit Lūcīna labōrēs,
dīcite, vel jūstōs cujus pulsantia mēnsēs
vōta tument? quā pāce ferās volucrēsque jugārī
mōs datus! heu sēgnēs! potuitne ultrīcia Grāius
virginibus dare tēla pater laetusque dolōrum
sanguine sēcūrōs juvenum perfundere somnōs:
at nōs vulgus iners? quodsī propiōribus āctīs
est opus, ecce animōs doceat Rhodopēia conjūnx,
ulta manū thalamōs pariterque epulāta marītō.
nec vōs inmūnis scelerum sēcūrave cōgō.
plēna mihī domus atque ingēns, ēn cernite, sūdor.
quattuor hōs ūnā, decus et sōlācia patris,
in gremiō (licet amplexū lacrimīsque morentur)
trānsadigam ferrō saniemque et vulnera frātrum
miscēbō patremque super spīrantibus addam.
ecqua tot in caedēs animum prōmittit?" agēbat
plūribus; adversō nituērunt vēla profundō:
Lēmnia classis erat. rapuit gāvīsa Polyxō
fortūnam atque iterat: "superīsne vocantibus ultrō
dēsumus? ecce ratēs! deus hōs, deus ultor in īrās
apportat coeptīsque favet. nec imāgo quiētis
vāna meae: nūdō stābat Venus ēnse vidērī
clāra mihī somnōsque super. 'quid perditis aevum?'
inquit, 'age āversīs thalamōs pūrgāte marītīs.
ipsa facēs aliās meliōraque foedera jungam.'
dīxit, et hoc ferrum strātīs, hoc, crēdite, ferrum
imposuit. quīn, ō miserae, dum tempus agī rem,
cōnsulite; ēn validīs spūmant ēversa lacertīs
aequora, Bistonidēs veniunt fortasse marītae."
hinc stimulī ingentēs, magnusque advolvitur astrīs
clāmor. Amāzoniō Scythiam fervēre tumultū
lūnātumque putēs agmen dēscendere, ubi arma
indulget pater et saevī movet ōstia Bellī.
nec varius fremor aut studia in contrāria raptī
dissēnsūs, ut plēbe solet: furor omnibus īdem,
īdem animus sōlāre domōs juvenumque senumque
praecipitāre colōs plēnīsque adfrangere parvōs
ūberibus ferrōque omnēs exīre per annōs.
tunc viridī lūcō (lūcus juga celsa Minervae
propter opācat humum niger ipse, sed īnsuper ingēns
mōns premit et geminā pereunt cālīgine sōlēs),
hīc sānxēre fidem, tū Mārtia testis Enȳō
atque īnferna Cerēs, Stygiaeque Acheronte reclūsō
ante precēs vēnēre deae; sed fallit ubīque
mixta Venus, Venus arma tenet, Venus admovet īrās.
nec dē mōre cruor: nātum Charopēia conjūnx
obtulit, accingunt sēsē et mīrantia ferrō
pectora congestīsque avidae simul undique dextrīs
perfringunt, ac dulce nefās in sanguine vīvō
conjūrant, mātremque recēns circumvolat umbra.
tālia cernentī mihi quantus in ossibus horror,
quisve per ōra color! quālis cum cerva cruentīs
circumventa lupīs, nūllum cui pectore mollī
rōbur et in volucrī tenuis fīdūcia cursū,
praecipitat suspēnsa fugam, jam jamque tenērī
crēdit et ēlūsōs audit concurrere morsūs.
illī aderant, prīmīs jamque offendēre carīnae
lītoribus, certant saltū contingere terram
praecipitēs. miserī, quōs nōn aut horrida virtūs
Mārte sub Odrysiō, aut mediī inclēmentia pontī
hauserit! alta etiam superum dēlūbra vapōrant
prōmissāsque trahunt pecudēs: niger omnibus ārīs
ignis, et in nūllīs spīrat deus integer extīs.
tardius ūmentī noctem dējēcit Olympō
Juppiter et versum mītī, reor, aethera cūrā
sustinuit, dum fāta vetant, nec longius umquam
cessāvēre novae perfectō sōle tenebrae.
sēra tamen mundō vēnērunt astra, sed illīs
et Paros et nemorōsa Thasos crēbraeque relūcent
Cȳclades; ūna gravī penitus latet obruta caelō
Lēmnos, in hanc trīstēs nebulae, et plaga caeca supernē
texitur, ūna vagīs Lēmnos nōn agnita nautīs.
jam domibus fūsī et nemorum per opāca sacrōrum
dītibus indulgent epulīs vacuantque profundō
aurum inmāne merō, dum quae per Strȳmona pugnae,
quis Rhodopē gelidōve labor sūdātus in Haemō
ēnumerāre vacat. nec nōn, manus impia, nūptae
serta inter fēstāsque dapēs quō maxima cultū
quaeque jacent; dederat mītēs Cytherēa suprēmā
nocte virōs longōque brevem post tempore pācem
nēquīquam et miserōs peritūrō adflāverat ignī.
conticuēre chorī, dapibus lūdōque licentī
fit modus et prīmae dēcrēscunt murmura noctis,
cum cōnsanguineī mixtus cālīgine Letī
rōre madēns Stygiō moritūram amplectitur urbem
Somnus et implacidō fundit gravia ōtia cornū
sēcernitque virōs. vigilant nūptaeque nurūsque
in scelus, atque hilarēs acuunt fera tēla Sorōrēs.
invāsēre nefās, cūnctō sua rēgnat Erīnys
pectore. nōn aliter Scythicōs armenta per agrōs
Hyrcānae clausēre leae, quās exigit ortū
prīma famēs, avidīque implōrant ūbera nātī.
quōs tibi (nam dubitō) scelerum dē mīlle figūrīs
expediam cāsūs? Helymum temerāria Gorgē
ēvīnctum rāmīs altāque in mōle tapētum
efflantem somnō crēscentia vīna superstāns
vulnera disjectā rīmātur veste, sed illum
īnfēlīx sopor admōtā sub morte refūgit.
turbidus incertumque oculīs vigilantibus hostem
occupat amplexū, nec sēgnius illa tenentis
pōne adigit costās dōnec sua pectora ferrō
tangeret. is dēmum scelerī modus; ōra supīnat
blandus adhūc oculīsque tremēns et murmure Gorgēn
quaerit et indignō nōn solvit bracchia collō.
nōn ego nunc vulgī quamquam crūdēlia pandam
fūnera, sed propriā lūctūs dē stirpe recordor:
quod tē, flāve Cydōn, quod tē per colla refūsīs
intāctum, Crēnaee, comīs (quibus ūbera mēcum
oblīquumque ā patre genus), fortemque, timēbam
quem dēspōnsa, Gyān vīdī lāpsāre cruentae
vulnere Myrmidonēs, quodque inter serta torōsque
barbara lūdentem fodiēbat Epōpea māter.
flet super aequaevum soror exarmāta Lycastē
Cȳdimon, heu similēs peritūrō in corpore vultūs
aspiciēns flōremque genae et quās fīnxerat aurō
ipsa comās, cum saeva parēns jam conjuge fūsō
astitit impellitque minīs atque īnserit ēnsem.
ut fera, quae rabiem placidō dēsuēta magistrō
tardius arma movet stimulīsque et verbere crēbrō
in mōrēs negat īre suōs, sīc illa jacentī
incidit undantemque sinū conlāpsa cruōrem
excipit et lacerōs premit in nova vulnera crīnēs.
ut vērō Alcimedēn etiamnum in murmure truncōs
ferre patris vultūs et egentem sanguinis ēnsem
cōnspexī, riguēre comae atque in vīscera saevus
horror iit: meus ille Thoās, mea dīra vidērī
dextra mihi! extemplō thalamīs turbāta paternīs
īnferor. ille quidem dūdum (quis magna tuentī
somnus?) agit versāns sēcum, etsī lāta recessit
urbe domus, quīnam strepitūs, quae murmura noctis,
cūr fremibunda quiēs. trepidō scelus ōrdine pandō,
quis dolor, unde animī: "vīs nūlla arcēre furentēs;
hāc sequere, ō miserande; premunt aderuntque morantī,
et mēcum fortasse cadēs." hīs mōtus et artūs
ērēxit strātīs. ferimur per dēvia vastae
urbis et ingentem nocturnae caedis acervum
passim, ut quōsque sacrīs crūdēlis vespera lūcīs
strāverat, occultā speculāmur nūbe latentēs.
hīc impressa torīs ōra extantēsque reclūsīs
pectoribus capulōs magnārum et fragmina trunca
hastārum et ferrō lacerās per corpora vestēs,
crātērās prōnōs epulāsque in caede natantēs
cernere erat, jugulīsque modō torrentis apertīs
sanguine commixtō redeuntem in pōcula Bacchum.
hīc juvenum manus et nūllīs violābilis armīs
turba senēs, positīque patrum super ōra gementum
sēminecēs puerī trepidās in līmine vītae
singultant animās. gelidā nōn saevius Ossā
luxuriant Lapithārum epulae, sī quando profundō
Nūbigenae caluēre merō: vix prīmus ab īrā
pallor, et impulsīs surgunt ad proelia mēnsīs.
tunc prīmum sēsē trepidīs sub nocte Thyōneus
dētexit, nātō portāns extrēma Thoantī
subsidia, et multā subitus cum lūce refulsit.
agnōvī: nōn ille quidem turgentia sertīs
tempora nec flāvā crīnem distīnxerat ūvā:
nūbilus indignumque oculīs līquentibus imbrem
adloquitur: "dum fāta dabant tibi, nāte, potentem
Lēmnon et externīs etiam servāre timendam
gentibus, haud umquam jūstō mea cūra labōrī
dēstitit: absciderunt trīstēs crūdēlia Parcae
stāmina, nec dictīs, supplex quae plūrima fūdī
ante Jovem frūstrā, lacrimīsque āvertere lūctūs
contigit; īnfandum nātae concessit honōrem.
accelerāte fugam, tūque, ō mea digna propāgō,
hāc rege, virgo, patrem, geminī quā bracchia mūrī
lītus eunt: illā, quā rēre silentia, portā
stat fūnesta Venus ferrōque accīncta furentēs
adjuvat (unde manūs, unde haec Māvortia dīvae
pectora?). tū lātō patrem committe profundō:
succēdam cūrīs." ita fātus in āera rūrsus
solvitur et nostrum, vīsūs arcentibus umbrīs,
mītis iter longae clārāvit līmite flammae.
quā data signa sequor; dein curvō rōbore clausum
dīs pelagī Ventīsque et Cȳcladas Aegaeōnī
amplexō commendo patrem, nec flētibus umquam
fit modus alternīs, nī jam dīmittat Eōō
Lūcifer astra polō. tunc dēmum lītore raucō
multa metū reputāns et vix cōnfīsa Lyaeō
dīvidor, ipsa gradū nītente, sed ānxia retrō
pectora; nec requiēs quīn et surgentia caelō
flāmina et ē cūnctīs prōspectem collibus undās.
exoritur pudibunda diēs, caelumque retexēns
āversum Lēmnō jubar et dēclīnia Tītān
oppositā juga nūbe refert. patuēre furōrēs
nocturnī, lūcisque novae formīdine cūnctīs
(quamquam inter similēs) subitus pudor; impia terrae
īnfodiunt scelera aut festīnīs ignibus ūrunt.
jam manus Eumenidum captāsque refūgerat arcēs
exsaturāta Venus; licuit sentīre quid ausae,
et turbāre comās et lūmina tingere flētū.
īnsula dīves agrīs opibusque armīsque virīsque,
nōta sitū et Geticō nūper dītāta triumphō,
nōn maris incursū, nōn hoste, nec aethere laevō
perdidit ūna omnēs orbāta excīsaque mundō
indigenās: nōn arva virī, nōn aequora vertunt,
conticuēre domūs, cruor altus et oblita crassō
cūncta rubent tābō, magnaeque in moenibus urbis
nōs tantum et saevī spīrant per culmina mānēs.
ipsa quoque arcānīs tēctī in penetrālibus altō
mōlior igne pyram, scēptrum super armaque patris
iniciō et nōtās rēgum vēlāmina vestēs,
ac prope maesta rogum cōnfūsīs crīnibus āstō
ēnse cruentātō, fraudemque et inānia busta
plango metū, sī forte premant, cassumque parentī
ōmen et hāc dubiōs lētī precor īre timōrēs.
hīs mihi prō meritīs, ut falsī crīminis āstū
parta fidēs, rēgna et soliō cōnsīdere patris
(supplicium!) datur. anne illīs obsessa negārem?
accessī, saepe ante deōs testāta fidemque
inmeritāsque manūs; subeō (prō dīra potestās!)
exsangue imperium et maestam sine culmine Lēmnon.
jam magis atque magis vigilēs dolor angere sēnsūs,
et gemitūs clārī, et paulātim invīsa Polyxō,
jam meminisse nefās, jam pōnere mānibus ārās
concessum et multum cinerēs jūrāre sepultōs.
sīc ubi ductōrem trepidae stabulīque marītum,
quem penes et saltūs et adultae glōria gentis,
Massȳlō frangī stupuēre sub hoste juvencae,
it truncum sine honōre pecus, rēgemque perēmptum
ipse ager, ipsī amnēs et mūta armenta queruntur.
ecce autem aerātā dispellēns aequora prōrā
Pēlias intāctī lātē subit hospita pontī
pīnus; agunt Minyae, geminus fragor ardua cānet
per latera: abruptam crēdās rādīcibus īre
Ortygiam aut frāctum pelagō dēcurrere montem.
ast ubi suspēnsīs siluērunt aequora tōnsīs,
mītior et senibus cycnīs et pectine Phoebī
vōx mediā dē puppe venit, maria ipsa carīnae
accēdunt. post nōsse datum est: Oeagrius illīc
adclīnis mālō mediīs intersonat Orpheus
rēmigiīs tantōsque jubet nescīre labōrēs.
illīs in Scythicum Boreān iter ōraque prīmī
Cȳaneīs artāta morīs. nōs, Thrācia vīsū
bella ratae, variō tēcta incursāre tumultū,
dēnsārum pecudum aut fugientum mōre volucrum.
heu ubi nunc Furiae? portūs amplexaque lītus
moenia, quā longē pelagō dēspectus apertō,
scandimus et celsās turrēs; hūc saxa sudēsque
armaque maesta virum atque īnfectōs caedibus ēnsēs
subvectant trepidae; quīn et squālentia texta
thōrācum et vultū galeās intrāre solūtō
nōn pudet; audācēs rubuit mīrāta catervās
Pallas, et āversō rīsit Grādīvus in Haemō.
tunc prīmum ex animīs praeceps āmentia cessit,
nec ratis illa salō, sed dīvum sēra per aequor
jūstitia et poenae scelerum adventāre videntur.
jamque aberant terrīs quantum Gortȳnia currunt
spīcula, caeruleō gravidam cum Juppiter imbrī
ipsa super nūbem ratis armāmenta Pelasgae
sistit agēns; inde horror aquīs, et raptus ab omnī
sōle diēs miscet tenebrās, quīs prōtinus unda
concolor; obnīxī lacerant cava nūbila ventī
dīripiuntque fretum, nigrīs redit ūmida tellūs
verticibus, tōtumque Notīs certantibus aequor
pendet et arquātō jam jam prope sīdera dorsō
frangitur; incertae nec jam prior impetus alnō,
sed labat extantem rōstrīs modo gurgite in īmō,
nunc caelō Trītōna ferēns. nec rōbora prōsunt
sēmideum hērōum, puppemque īnsāna flagellat
arbor et īnstabilī prōcumbēns pondere curvās
raptat aquās, rēmīque cadunt in pectus inānēs.
nōs quoque per rūpēs mūrōrumque aggere ab omnī,
dum labor ille virīs fretaque indignantur et Austrōs,
dēsuper invalidīs fluitantia tēla lacertīs
(quid nōn ausa manus?) Telamōna et Pēlea contrā
spargimus, et nostrō petitur Tīrynthius arcū.
illī (quippe simul bellō pelagōque labōrant),
pars clipeīs mūnīre ratem, pars aequora fundō
ēgerere; ast aliī pugnant, sed inertia mōtū
corpora, suspēnsaeque carent cōnāmine vīrēs.
īnstāmus jactū tēlōrum, et ferrea nimbīs
certat hiems, ustaeque sudēs frāctīque molārēs
spīculaque et multā crīnītum missile flammā
nunc pelagō, nunc puppe cadunt; dat operta fragōrem
pīnus et ab jūnctīs regemunt tabulāta cavernīs.
tālis Hyperboreā viridēs nive verberat agrōs
Juppiter; obruitur campīs genus omne ferārum,
dēprēnsaeque cadunt volucrēs, et messis amārō
strāta gelū, fragor inde jugīs, inde amnibus īrae.
ut vērō ēlīsit nūbēs Jove tortus ab altō
ignis et ingentēs patuēre in fulmine nautae,
dēriguēre animī, manibusque horrōre remissīs
arma aliēna cadunt, rediit in pectora sexus.
cernimus Aeacidas mūrīsque inmāne minantem
Ancaeum et longā pellentem cuspide rūpēs
Īphiton; attonitō manifēstus in agmine suprā est
Amphitryōniadēs puppemque alternus utrimque
ingravat et mediās ārdet dēscendere in undās.
at levis et miserae nōndum mihi nōtus Iāsōn
trānstra per et rēmōs impressaque terga virōrum
nunc magnum Oenīdēn, nunc ille hortātibus Īdān
et Talaum et cānā rōrantem aspergine pontī
Tyndaridēn iterāns gelidīque in nūbe parentis
vēla labōrantem Calain subnectere mālō
vōce manūque rogat; quatiunt impulsibus illī
nunc freta, nunc mūrōs, sed nec spūmantia cēdunt
aequora, et incussae redeunt ā turribus hastae.
ipse gravēs flūctūs clāvumque audīre negantem
lassat agēns Tīphys palletque et plūrima mūtat
imperia ac laevās dextrāsque obtorquet in undās
prōram nāvifragīs avidam concurrere saxīs,
dōnec ab extrēmae cuneō ratis Aesone nātus
Palladiōs oleae, Mopsī gestāmina, rāmōs
extulit et, socium turbā prohibente, poposcit
foedera; praecipitēs vōcem involvēre procellae.
tunc modus armōrum, pariterque exhausta quiērant
flāmina, cōnfūsōque diēs respexit Olympō.
quīnquāgintā illī, trabibus dē mōre revīnctīs,
ēminus abruptō quatiunt nova lītora saltū,
magnōrum decora alta patrum, jam fronte serēnī
nōscendīque habitū, postquam timor īraque cessit
vultibus. arcānā sīc fāma ērumpere portā
caelicolās, sī quando domōs lītusque rubentum
Aethiopum et mēnsās amor est intrāre minōrēs;
dant fluviī montēsque locum, tum terra superbit
gressibus et paulum respīrat caelifer Atlāns.
hīc et ab adsertō nūper Marathōne superbum
Thēsea et Ismariōs, Aquilōnia pignora, frātrēs,
utraque quīs rutilā strīdēbant tempora pennā,
cernimus, hīc Phoebō nōn indignante priōrem
Admētum et dūrae similem nihil Orphea Thrācae,
tunc prōlem Calydōne satam generumque profundī
Nēreos. ambiguō vīsūs errōre lacessunt
Oebalidae geminī; chlamys huic, chlamys ārdet et illī,
ambō hastīle gerunt, umerōs exsertus uterque,
nūdus uterque genās, similī coma fulgurat astrō.
audet iter magnīque sequēns vestīgia mūtat
Herculis et tardā quamvīs sē mōle ferentem
vix cursū tener aequat Hylās Lernaeaque tollēns
arma sub ingentī gaudet sūdāre pharetrā.
ergō iterum Venus et tacitīs corda aspera flammīs
Lēmniadum pertemptat Amor. tunc rēgia Jūnō
arma habitūsque virum pulchraeque īnsignia gentis
mentibus īnsinuat, certātimque ōrdine cūnctae
hospitibus patuēre forēs; tunc prīmus in ārīs
ignis, et īnfandīs vēnēre oblīvia cūrīs;
tunc epulae fēlīxque sopor noctēsque quiētae,
nec superum sine mente, reor, placuēre fatentēs.
forsitan et nostrae fātum excūsābile culpae
nōscere cūra, ducēs. cinerēs furiāsque meōrum
testor ut externās nōn sponte aut crīmine taedās
attigerim (scit cūra deum), etsī blandus Iāsōn
virginibus dare vincla novīs: sua jūra cruentum
Phāsin habent, aliōs, Colchī, generātis amōrēs.
jamque exūta gelū tepuērunt sīdera longīs
sōlibus, et vēlōx in terga revolvitur annus.
jam nova prōgeniēs partūsque in vōta solūtī,
et nōn spērātīs clāmātur Lēmnos alumnīs.
nec nōn ipsa tamen, thalamī monimenta coāctī,
ēnītor geminōs, dūrōque sub hospite māter
nōmen avī renovō; nec quae fortūna relictīs
nōsse datur: jam plēna quater quīnquennia dēgunt
sī modo fāta sinunt aluitque rogāta Lycastē.
dētumuēre animī maris, et clēmentior Auster
vēla vocat: ratis ipsa moram portūsque quiētōs
ōdit et adversī tendit retinācula saxī.
inde fugam Minyae, sociōsque appellat Iāsōn
efferus, ō utinam jam tunc mea lītora rēctīs
praetervectus aquīs, cui nōn sua pignora cordī,
nōn prōmissa fidēs; certē stat fāma remōtīs
gentibus: aequoreī rediērunt vellera Phrixī.
ut stata lūx pelagō ventūrumque aethera sēnsit
Tīphys et occiduī rubuēre cubīlia Phoebī,
heu iterum gemitūs, iterumque novissima nox est.
vix reserāta diēs, et jam rate celsus Iāsōn
īre jubet, prīmōque ferit dux verbere pontum.
illōs ē scopulīs et summō vertice montis
spūmea porrēctī dirimentēs terga profundī
prōsequimur vīsū, dōnec lassāvit euntēs
lūx oculōs longumque polō contexere vīsa est
aequor et extrēmī pressit freta margine caelī.
fāma subit portūs vectum trāns alta Thoanta
frāternā rēgnāre Chiō, mihi crīmina nūlla
et vacuōs ārsisse rogōs. fremit impia plēbēs
sontibus accēnsae stimulīs facinusque reposcunt.
quīn etiam occultae vulgō incrēbrēscere vōcēs:
"sōlane fīda suīs, nōs autem in fūnera laetae?
nōn deus haec fātumque? quid imperat urbe nefandā?"
tālibus exanimis dictīs (et trīste propinquat
supplicium, nec rēgna juvant) vaga lītora fūrtim
incomitāta sequor fūnestaque moenia linquō,
quā fuga nōta patris. sed nōn iterum obvius Euhān,
nam mē praedōnum manus hūc appulsa tacentem
abripit et vestrās famulam trānsmittit in ōrās.'
tālia Lernaeīs iterat dum rēgibus exul
Lēmnias et longā sōlātur damna querēlā
inmemor absentis (sīc dī suāsistis!) alumnī,
ille gravēs oculōs languentiaque ōra comantī
mergit humō fessusque diū puerīlibus āctīs
lābitur in somnōs, prēnsā manus haeret in herbā.
intereā campīs, nemoris sacer horror Achaeī,
terrigena exoritur serpēns tractūque solūtō
inmānem sēsē vehit ac post terga relinquit.
līvida fax oculīs, tumidī stat in ōre venēnī
spūma virēns, ter lingua vibrat, terna agmina aduncī
dentis, et aurātae crūdēlis glōria frontī
prōminet. Īnachiō sānctum dīxēre Tonantī
agricolae, cui cūra locī et silvestribus ārīs
pauper honōs; nunc ille deī circumdare templa
orbe vagō lābēns, miserae nunc rōbora silvae
atterit et vastās tenuat complexibus ornōs;
saepe super fluviōs geminae jacet aggere rīpae
continuus, squāmīsque incīsus adaestuat amnis.
sed nunc, Ōgygiī jussīs quandō omnis anhēlat
terra deī trepidaeque latent in pulvere Nymphae,
saevior ānfrāctū laterum sinuōsa retorquēns
terga solō siccīque nocēns furit igne venēnī.
stāgna per ārentēsque lacūs fontēsque repressōs
volvitur et vacuīs fluviōrum in vallibus errat,
incertusque suī liquidum nunc āera lambit
ōre supīnātō, nunc arva gementia rādēns
prōnus adhaeret humō, sī quid viridantia sūdent
grāmina; percussae calidīs adflātibus herbae,
quā tulit ōra, cadunt, moriturque ad sībila campus:
quantus ab Arctōīs discrīminat aethera Plaustrīs
Anguis et usque Notōs aliēnumque exit in orbem;
quantus et ille sacrī spīrīs intorta movēbat
cornua Parnāsī, dōnec tibi, Dēlie, fīxus
vēxit harundineam centēnō vulnere silvam.
quis tibi, parve, deus tam magnī pondera fātī
sorte dedit? tūne hōc vix prīma ad līmina vītae
hoste jacēs? an ut inde sacer per saecula Grāīs
gentibus et tantō dignus morerēre sepulcrō?
occidis extrēmae dēstrictus verbere caudae
ignārō serpente puer, fugit īlicet artūs
somnus, et in sōlam patuērunt lūmina mortem.
cum tamen attonitō moriēns vāgītus in aurās
excidit et ruptīs inmūtuit ōre querēlīs,
quālia nōn tōtās peragunt īnsomnia vōcēs,
audiit Hypsipylē, facilemque negantia cursum
exanimis genua aegra rapit; jam certa malōrum
mentis ab auguriō sparsōque per omnia vīsū
lūstrat humum quaerēns et nōta vocābula parvō
nēquīquam ingemināns: nusquam ille, et prāta recentēs
āmīsēre notās. viridī piger accubat hostis
collēctus gȳrō spatiōsaque jūgera complet
sīc etiam, oblīquā cervīcem expostus in alvō.
horruit īnfēlīx vīsū longōque profundum
incendit clāmōre nemus; nec territus ille,
sed jacet. Argolicās ululātus flēbilis aurēs
impulit; extemplō monitū ducis advolat ārdēns
Arcas eques causamque refert. tunc squāmea dēmum
torvus ad armōrum radiōs fremitumque virōrum
colla movet: rapit ingentī cōnāmine saxum,
quō discrētus ager, vacuāsque impellit in aurās
arduus Hippomedōn, quō turbine bellica quondam
lībrātī saliunt portārum in claustra molārēs.
cassa ducis virtūs: jam mollia colla refūsus
in tergum serpēns venientem exhauserat ictum.
dat sonitum tellūs, nemorumque per āvia dēnsī
dissultant nexūs. 'at nōn mea vulnera,' clāmat
et trabe fraxineā Capaneus subit obvius, 'umquam
effugiēs, seu tū pavidī ferus incola lūcī,
sīve deīs, utinamque deīs, concessa voluptās,
nōn, sī cōnsertum super haec mihi membra Giganta
subveherēs.' volat hasta tremēns et hiantia mōnstrī
ōra subit linguaeque secat fera vincla trisulcae,
perque jubās stantēs capitisque īnsigne coruscī
ēmicat, et nigrī saniē perfūsa cerebrī
fīgitur alta solō. longus vix tōta perēgit
membra dolor, rapidō celer ille volūmine tēlum
circumit āvulsumque ferēns in opāca refūgit
templa deī; hic magnō tellūrem pondere mēnsus
implōrantem animam dominīs adsībilat ārīs.
illum et cognātae stāgna indignantia Lernae,
flōribus et vernīs adsuētae spargere Nymphae,
et Nemeēs reptātus ager, lūcōsque per omnēs
silvicolae frāctā gemuistis harundine Faunī.
ipse etiam ē summā jam tēla poposcerat aethrā
Juppiter, et dūdum nimbīque hiemēsque coībant,
nī minor īra deō graviōraque tēla merērī
servātus Capaneus; mōtī tamen aura cucurrit
fulminis et summās lībāvit vertice cristās.
jamque pererrātīs īnfēlīx Lēmnia campīs,
līber ut angue locus, modicō super aggere longē
pallida sanguineīs īnfectās rōribus herbās
prōspicit. hūc magnō cursum rapit effera lūctū
agnōscitque nefās, terraeque inlīsa nocentī
fūneris in mōrem nōn verba in fulmine prīmō,
nōn lacrimās habet: ingeminat misera ōscula tantum
incumbēns animaeque fugam per membra tepentem
quaerit hiāns. nōn ōra locō, nōn pectora restant,
rapta cutis, tenuia ossa patent nexūsque madentēs
sanguinis imbre novī, tōtumque in vulnere corpus.
ac velut āligerae sēdem fētūsque parentis
cum piger umbrōsā populātus in īlice serpēns,
illa redit querulaeque domūs mīrāta quiētem
jam stupet impendēns advectōsque horrida maestō
excutit ōre cibōs, cum sōlus in arbore pāret
sanguis et errantēs per capta cubīlia plūmae.
ut lacerōs artūs gremiō miseranda recēpit
intexitque comīs, tandem laxāta dolōrī
vōx invēnit iter, gemitūsque in verba solūtī:
'ō mihi dēsertae nātōrum dulcis imāgō,
Archemore, ō rērum et patriae sōlāmen adēmptae
servitiīque decus, quī tē, mea gaudia, sontēs
extīnxēre deī, modo quem dīgressa relīquī
lascīvum et prōnō vexantem grāmina cursū?
heu ubi sīdereī vultūs? ubi verba ligātīs
imperfecta sonīs rīsūsque et murmura sōlī
intellēcta mihī? quotiēns tibi Lēmnon et Argō
suēta loquī et longā somnum suādēre querēlā!
sīc equidem lūctūs sōlābar et ūbera parvō
jam māterna dabam, cui nunc venit inritus orbae
lactis et īnfēlīx in vulnera līquitur imber.
nōsco deōs: ō dūra meī praesāgia somnī
nocturnīque metūs, et numquam impūne per umbrās
attonitae mihi vīsa Venus! quōs arguo dīvōs?
ipsa ego tē (quid enim timeam moritūra fatērī?)
exposuī fātīs. quae mentem īnsānia trāxit?
tantane mē tantae tenuēre oblīvia cūrae?
dum patriōs cāsūs fāmaeque exōrsa retractō
ambitiōsa meae (pietās haec magna fidēsque!),
exsolvī tibi, Lēmne, nefās; ubi lētifer anguis,
ferte, ducēs, meritī sī qua est mihi grātia dūrī,
sī quis honōs dictīs, aut vōs extinguite ferrō,
nē trīstēs dominōs orbamque inimīca revīsam
Eurydicēn, quamquam haud illī mea cūra dolendō
cesserit. hocne ferēns onus inlaetābile mātris
trānsfundam gremiō? quae mē prius īma sub umbrās
mergat humus!' simul haec terrāque et sanguine vultum
sordida magnōrum circā vestīgia rēgum
vertitur et tacitē maerentibus imputat undās.
et jam sacrificī subitus per tēcta Lycūrgī
nūntius implērat lacrimīs ipsumque domumque,
ipsum adventantem Persēī vertice sānctō
montis, ubi āversō dederat prōsecta Tonantī,
et caput īrātīs rediēns quassābat ab extīs.
hīc sēsē Argolicīs inmūnem servat ab armīs,
haud animī vacuus, sed templa āraeque tenēbant.
necdum etiam respōnsa deum monitūsque vetustī
exciderant vōxque ex adytīs accepta profundīs:
'prīma, Lycūrge, dabis Dircaeō fūnera bellō.'
id cavet, et maestus vīcīnī pulvere Mārtis
angitur ad lituōs peritūrīsque invidet armīs.
ecce (fidēs superum!) lacerās comitāta Thoantis
advehit exequiās, contrā subit obvia māter,
fēmineōs coetūs plangentiaque agmina dūcēns.
at nōn magnanimō pietās ignāva Lycūrgō:
fortior ille malīs, lacrimāsque īnsāna resorbet
īra patris, longō rapit arva morantia passū
vōciferāns: 'illa autem ubinam, cui parva cruōris
laetave damna meī? vīvitne? impellite raptam,
ferte citī comitēs; faxo omnis fābula Lēmnī
et pater et tumidae generis mendācia sacrī
exciderint.' ībat lētumque īnferre parābat
ēnse furēns raptō; venientī Oenēius hērōs
impiger objectā prōturbat pectora parmā,
ac simul īnfrendēns: 'siste hunc, vēsāne, furōrem,
quisquis es!' et pariter Capaneus ācerque reductō
adfuit Hippomedōn rēctōque Erymanthius ēnse,
ac juvenem multō praestringunt lūmine; at inde
agrestum prō rēge manus. quōs inter Adrastus
mītius et sociae veritus commercia vittae
Amphiarāus ait, 'nē, quaesō! absistite ferrō,
ūnus avum sanguis, nēve indulgēte furōrī,
tūque prior.' sed nōn sēdātō pectore Tȳdeus
subicit: 'anne ducem servātrīcemque cohortis
Īnachiae ingrātīs cōram tot mīlibus audēs
mactāre in tumulōs (quantī prō fūneris ultor!),
cui rēgnum genitorque Thoās et lūcidus Euhān
stirpis avus? timidōne parum, quod gentibus āctīs
undique in arma tuīs inter rapida agmina pācem
sōlus habēs? habeāsque, et tē victōria Grāium
inveniat tumulīs etiamnum haec fāta gementem.'
dīxerat, et tandem cūnctante modestior īrā
ille refert: 'equidem nōn vōs ad moenia Thēbēs
rēbar et hostīlēs hūc advēnisse catervās.
pergite in excidium sociī, sī tanta voluptās,
sanguinis, imbuite arma domī, atque haec inrita dūdum
templa Jovis (quid enim haud licitum?) ferat impius ignis,
sī vīlem, tantī premerent cum pectora lūctūs,
in famulam jūs esse ratus dominōque ducīque.
sed videt haec, videt ille deum rēgnātor, et ausīs,
sēra quidem, manet īra tamen.' sīc fātus, et arcēs
respicit. atque illīc aliō certāmine bellī
tēcta fremunt; volucrēs equitum praeverterat ālās
Fāma recēns, geminōs ālīs amplexa tumultūs:
illī ad fāta rapī atque illī jam occumbere lētō,
sīc meritam, Hypsipylēn iterant, crēduntque nec īrae
fit mora, jamque facēs et tēla penātibus īnstant,
vertere rēgna fremunt raptumque auferre Lycūrgum
cum Jove cumque ārīs; resonant ululātibus aedēs
fēmineīs, versusque dolor dat terga timōrī.
ālipedum currū sed enim sublīmis Adrastus
sēcum ante ōra virum fremibunda Thoantida portāns
it medius turmīs et, 'parcite, parcite!' clāmat,
'nīl āctum saevē, meritus nec tāle Lycūrgus
excidium, grātīque inventrīx flūminis ecce.'
sīc ubi dīversīs maria ēvertēre procellīs
hinc Boreās Eurusque, illinc niger imbribus Auster,
pulsa diēs rēgnantque hiemēs, venit aequoris altī
rēx sublīmis equīs, geminusque ad spūmea Trītōn
frēna natāns lātē pelagō dat signa cadentī,
et jam plāna Thetis, montēsque et lītora crēscunt.
quis superum tantō sōlātus fūnera vōtō
pēnsāvit lacrimās inopīnaque gaudia maestae
rettulit Hypsipylae? tū gentis conditor, Euhān,
quī geminōs juvenēs Lēmnī dē lītore vectōs
intulerās Nemeae mīrandaque fāta parābās.
causa viae genetrīx, nec inhospita tēcta Lycūrgī
praebuerant aditūs, et prōtinus ille tyrannō
nūntius extīnctae miserandō vulnere prōlis.
ergō adsunt comitēs (prō fors et caeca futūrī
mēns hominum!) rēgīque favent; sed Lēmnos ad aurēs
ut prīmum dictusque Thoās, per tēla manūsque
inruerant, mātremque avidīs complexibus ambō
dīripiunt flentēs alternaque pectora mūtant.
illa velut rūpēs inmōtō saxea vīsū
haeret et expertīs nōn audet crēdere dīvīs.
ut vērō et vultūs et signa Argōa relictīs
ēnsibus atque umerīs ambōrum intextus Iāsōn,
cessērunt lūctūs, turbātaque mūnere tantō
corruit, atque aliō maduērunt lūmina flētū.
addita signa polō, laetōque ululante tumultū
tergaque et aera deī mōtās crepuēre per aurās.
tunc pius Oeclīdēs, ut prīma silentia vulgī
mollior īra dedit, placidāsque accessus ad aurēs:
'audīte, ō ductor Nemeae lectīque potentēs
Īnachidae, quae certus agī manifestat Apollō.
iste quidem Argolicīs haud ōlim indēbitus armīs
lūctus adest, rēctō dēscendunt līmite Parcae:
et sitis interitū fluviōrum et lētifer anguis
et puer, heu nostrī signātus nōmine fātī,
Archemorus, cūncta haec superum dēmissa suprēmā
mente fluunt. differte animōs festīnaque tēla
pōnite; mānsūrīs dōnandus honōribus īnfāns.
et meruit; det pulchra suīs lībāmina Virtūs
mānibus, atque utinam plūrēs innectere pergās,
Phoebe, morās, semperque novīs bellāre vetēmur
cāsibus, et semper Thēbē fūnesta recēdat.
at vōs magnōrum trānsgressī fāta parentum
fēlīcēs, longum quibus hinc per saecula nōmen,
dum Lernaea palūs et dum pater Īnachus ībit,
dum Nemeā tremulās campīs jaculābitur umbrās,
nē flētū violāte sacrum, nē plangite dīvōs:
nam deus iste, deus, Pyliae nec fāta senectae
māluerit, Phrygiīs aut dēgere longius annīs.'
fīnierat, caelōque cavam nox induit umbram.