Eupolis atque Cratīnus Aristophanēsque poētae
atque aliī, quōrum cōmoedia prīsca virōrum est,
sīquis erat dignus dēscrībī, quod malus ac fūr,
quod moechus foret aut sīcārius aut aliōquī
fāmōsus, multā cum lībertāte notābant.
hinc omnis pendet Lūcīlius, hōsce secūtus,
mūtātīs tantum pedibus numerīsque, facētus,
ēmūnctae nāris, dūrus conpōnere versūs.
nam fuit hōc vitiōsus: in hōrā saepe ducentōs,
ut magnum, versūs dictābat stāns pede in ūnō;
cum flueret lutulentus, erat quod tollere vellēs;
garrulus atque piger scrībendī ferre labōrem,
scrībendī rēctē: nam ut multum, nīl moror. ecce,
Crīspīnus minimō mē prōvocat ‘accipe, sī vīs,
accipiam tabulās; dētur nōbīs locus, hōra,
cūstōdēs; videāmus, uter plūs scrībere possit.'
dī bene fēcērunt, inopis mē quodque pusillī
fīnxērunt animī, rārō et perpauca loquentis;
at tū conclūsās hircīnīs follibus aurās
usque labōrantīs, dum ferrum molliat ignis,
ut māvīs, imitāre. beātus Fannius ultrō
dēlātīs capsīs et imāgine, cum mea nēmō
scrīpta legat, volgō recitāre timentis ob hanc rem,
quod sunt quōs genus hoc minimē juvat, utpote plūrīs
culpārī dignōs. quemvīs mediā ēlige turbā:
aut ob avāritiam aut miserā ambitiōne labōrat.
hic nūptārum īnsānit amōribus, hic puerōrum:
hunc capit argentī splendor; stupet Albius aere;
hic mūtat mercēs surgente ā sōle ad eum, quō
vespertīna tepet regiō, quīn per mala praeceps
fertur utī pulvis collēctus turbine, nēquid
summā dēperdat metuēns aut ampliet ut rem.
omnēs hī metuunt versūs, ōdēre poētās.
‘faenum habet in cornū, longē fuge; dummodo rīsum
excutiat sibi, nōn hic cuiquam parcet amīcō
et quodcumque semel chartīs inlēverit, omnīs
gestiet ā furnō redeuntīs scīre lacūque
et puerōs et anūs.' agedum pauca accipe contrā.
prīmum ego mē illōrum, dederim quibus esse poētīs,
excerpam numerō: neque enim conclūdere versum
dīxeris esse satis neque, sīquī scrībat utī nōs
sermōnī propiōra, putēs hunc esse poētam.
ingenium cui sit, cui mēns dīvīnior atque ōs
magna sonātūrum, dēs nōminis hujus honōrem.
idcircō quīdam cōmoedia necne poēma
esset, quaesīvēre, quod ācer spīritus ac vīs
nec verbīs nec rēbus inest, nisi quod pede certō
differt sermōnī, sermō merus. ‘at pater ārdēns
saevit, quod meretrīce nepōs īnsānus amīcā
fīlius uxōrem grandī cum dōte recūset,
ēbrius et, magnum quod dēdecus, ambulet ante
noctem cum facibus.' numquid Pompōnius istīs
audīret leviōra, pater sī vīveret? ergō
nōn satis est pūrīs versum perscrībere verbīs,
quem sī dissolvās, quīvīs stomachētur eōdem
quō persōnātus pactō pater. hīs, ego quae nunc,
ōlim quae scrīpsit Lūcīlius, ēripiās sī
tempora certa modōsque, et quod prius ōrdine verbum est
posterius faciās praepōnēns ultima prīmīs,
nōn, ut sī solvās ‘postquam Discordia taetra
bellī ferrātōs postīs portāsque refrēgit',
inveniās etiam disjectī membra poētae.
hāctenus haec: aliās, jūstum sit necne poēma.
nunc illud tantum quaeram, meritōne tibī sit
suspectum genus hoc scrībendī. Sulgius ācer
ambulat et Caprius, raucī male cumque libellīs,
magnus uterque timor latrōnibus; at bene sīquis
et vīvat pūrīs manibus, contemnat utrumque.
ut sīs tū similis Caelī Birrīque latrōnum,
nōn ego sim Caprī neque Sulgī: cūr metuās mē?
nūlla taberna meōs habeat neque pīla libellōs,
quīs manus īnsūdet volgī Hermogenisque Tigellī,
nec recitō cuiquam nisi amīcīs idque coāctus,
nōn ubivīs cōramve quibuslibet. in mediō quī
scrīpta forō recitent, sunt multī quīque lavantēs:
suāve locus vōcī resonat conclūsus. inānīs
hoc juvat, haud illud quaerentīs, num sine sēnsū,
tempore num faciant aliēnō. ‘laedere gaudēs'
inquit ‘et hoc studiō prāvus facis.' unde petītum
hoc in mē jacis? est auctor quis dēnique eōrum,
vīxī cum quibus? absentem quī rōdit, amīcum
quī nōn dēfendit aliō culpante, solūtōs
quī captat rīsūs hominum fāmamque dicācis,
fingere quī nōn vīsa potest, conmissa tacēre
quī nequit: hic niger est, hunc tū, Rōmāne, cavētō.
saepe tribus lectīs videās cēnāre quaternōs,
ē quibus ūnus amet quāvīs aspergere cūnctōs
praeter eum quī praebet aquam; post hunc quoque pōtus,
condita cum vērāx aperit praecordia Līber:
hic tibi cōmis et urbānus līberque vidētur
īnfēstō nigrīs: ego sī rīsī, quod ineptus
pāstillōs Rūfillus olet, Gargōnius hircum,
līvidus et mordāx videor tibi? mentio sīquae
dē Capitōlīnī fūrtīs injecta Petillī
tē cōram fuerit, dēfendās, ut tuus est mōs:
‘mē Capitōlīnus convictōre ūsus amīcōque
ā puerō est causāque meā permulta rogātus
fēcit et incolumis laetor quod vīvit in urbe;
sed tamen admīror, quō pactō jūdicium illud
fūgerit': hic nigrae sūcus lollīginis, haec est
aerūgō mera; quod vitium procul āfore chartīs,
atque animō prius, ut sīquid prōmittere dē mē
possum aliud vērē, prōmittō. līberius sī
dīxero quid, sī forte jocōsius, hoc mihi jūris
cum veniā dabis: īnsuēvit pater optimus hoc mē,
ut fugerem exemplīs vitiōrum quaeque notandō.
cum mē hortārētur, parcē frūgāliter atque
vīverem utī contentus eō quod mī ipse parāsset:
‘nōnne vidēs, Albī ut male vīvat fīlius utque
Bājus inops? magnum documentum, nē patriam rem
perdere quis velit.' ā turpī meretrīcis amōre
cum dēterrēret: ‘Scētānī dissimilis sīs.'
nē sequerer moechās, concessā cum venere ūtī
possem: ‘dēprēnsī nōn bella est fāma Trebōnī'
ajēbat. ‘sapiēns, vītātū quidque petītū
sit melius, causās reddet tibi; mī satis est, sī
trāditum ab antīquīs mōrem servāre tuamque,
dum cūstōdis egēs, vītam fāmamque tuērī
incolumem possum; simul ac dūrāverit aetās
membra animumque tuum, nābis sine cortice.' sīc mē
fōrmābat puerum dictīs et, sīve jubēbat
ut facerem quid, ‘habēs auctōrem, quō faciās hoc'
ūnum ex jūdicibus sēlēctīs obiciēbat,
sīve vetābat, ‘an hoc inhonestum et inūtile factū
necne sit, addubitēs, flagret rūmōre malō cum
hic atque ille?' avidōs vīcīnum fūnus ut aegrōs
exanimat mortisque metū sibi parcere cōgit,
sīc tenerōs animōs aliēna opprobria saepe
absterrent vitiīs. ex hōc ego sānus ab illīs
perniciem quaecumque ferunt, mediocribus et quīs
ignōscās vitiīs teneor. fortassis et istinc
largiter abstulerit longa aetās, līber amīcus,
cōnsilium proprium; neque enim, cum lectulus aut mē
porticus excēpit, dēsum mihi. ‘rēctius hoc est;
hoc faciēns vīvam melius; sīc dulcis amīcīs
occurram; hoc quīdam nōn bellē: numquid ego illī
inprūdēns ōlim faciam simile?' haec ego mēcum
conpressīs agitō labrīs; ubi quid datur ōtī,
inlūdō chartīs. hoc est mediocribus illīs
ex vitiīs ūnum; cui sī concēdere nōlīs,
multa poētārum veniat manus, auxiliō quae
sit mihi nam multō plūrēs sumus, ac velutī tē
Jūdaeī cōgēmus in hanc concēdere turbam.