Quī fit, Maecēnās, ut nēmō, quam sibi sortem
seu ratiō dederit seu fors objēcerit, illā
contentus vīvat, laudet dīversa sequentīs?
‘ō fortūnātī mercātōrēs' gravis annīs
mīles ait, multō jam frāctus membra labōre;
contrā mercātor nāvim jactantibus Austrīs:
‘mīlitia est potior. quid enim? concurritur: hōrae
mōmentō cita mors venit aut victōria laeta.'
agricolam laudat jūris lēgumque perītus,
sub gallī cantum cōnsultor ubi ōstia pulsat;
ille, datīs vadibus quī rūre extractus in urbem est,
sōlōs fēlīcīs vīventīs clāmat in urbe.
cētera dē genere hōc (adeō sunt multa) loquācem
dēlassāre valent Fabium. nē tē morer, audī,
quō rem dēdūcam. sī quis deus ‘ēn ego' dīcat
‘jam faciam quod voltis: eris tū, quī modo mīles,
mercātor; tū, cōnsultus modo, rūsticus: hinc vōs,
vōs hinc mūtātīs discēdite partibus. eia,
quid stātis?' nōlint. atquī licet esse beātīs.
quid causae est, meritō quīn illīs Juppiter ambās
īrātus buccās īnflet neque sē fore posthāc
tam facilem dīcat, vōtīs ut praebeat aurem?
praetereā, nē sīc ut quī joculāria rīdēns
percurram: quamquam rīdentem dīcere vērum
quid vetat? ut puerīs ōlim dant crustula blandī
doctōrēs, elementa velint ut discere prīma:
sed tamen āmōtō quaerāmus sēria lūdō:
ille gravem dūrō terram quī vertit arātrō,
perfidus hic caupō, mīles nautaeque, per omne
audācēs mare quī currunt, hāc mente labōrem
sēsē ferre, senēs ut in ōtia tūta recēdant,
ajunt, cum sibi sint congesta cibāria: sīcut
parvola (nam exemplō est) magnī formīca labōris
ōre trahit quodcumque potest atque addit acervō
quem struit, haud ignāra ac nōn incauta futūrī.
quae, simul inversum contrīstat Aquārius annum,
nōn usquam prōrēpit et illīs ūtitur ante
quaesītīs sapiēns, cum tē neque fervidus aestus
dēmoveat lucrō neque hiems, ignis mare ferrum,
nīl obstet tibi, dum nē sit tē dītior alter.
quid juvat inmēnsum tē argentī pondus et aurī
fūrtim dēfossā timidum dēpōnere terrā?
quod, sī conminuās, vīlem redigātur ad assem?
at nī id fit, quid habet pulcrī cōnstrūctus acervus?
mīlia frūmentī tua trīverit ārea centum:
nōn tuus hoc capiet venter plūs ac meus: ut, sī
rēticulum pānis vēnālīs inter onustō
forte vehās umerō, nihilō plūs accipiās quam
quī nīl portārit. vel dīc quid rēferat intrā
nātūrae fīnīs vīventī, jūgera centum an
mīlle aret? ‘at suāve est ex magnō tollere acervō.'
dum ex parvō nōbīs tantundem haurīre relinquās,
cūr tua plūs laudēs cumerīs grānāria nostrīs?
ut tibi sī sit opus liquidī nōn amplius urnā
vel cyathō et dīcās ‘magnō dē flūmine māllem
quam ex hōc fonticulō tantundem sūmere.' eō fit,
plēnior ut sīquōs dēlectet cōpia jūstō,
cum rīpā simul āvolsōs ferat Aufidus ācer.
at quī tantulī eget quantō est opus, is neque līmō
turbātam haurit aquam neque vītam āmittit in undīs.
at bona pars hominum dēcepta cupīdine falsō
‘nīl satis est', inquit, ‘quia tantī quantum habeās sīs':
quid faciās illī? jubeās miserum esse, libenter
quātenus id facit: ut quīdam memorātur Athēnīs
sordidus ac dīves, populī contemnere vōcēs
sīc solitus: ‘populus mē sībilat, at mihi plaudō
ipse domī, simul ac nummōs contemplor in arcā.'
Tantalus ā labrīs sitiēns fugientia captat
flūmina– quid rīdēs? mūtātō nōmine dē tē
fābula nārrātur: congestīs undique saccīs
indormīs inhiāns et tamquam parcere sacrīs
cōgeris aut pictīs tamquam gaudēre tabellīs.
nescīs, quō valeat nummus, quem praebeat ūsum?
pānis emātur, holus, vīnī sextārius, adde
quīs hūmāna sibī doleat nātūra negātīs.
an vigilāre metū exanimem, noctēsque diēsque
formīdāre malōs fūrēs, incendia, servōs,
nē tē conpīlent fugientēs, hoc juvat? hōrum
semper ego optārim pauperrimus esse bonōrum.
at sī condoluit temptātum frīgore corpus
aut alius cāsus lectō tē adflīxit, habēs quī
adsideat, fōmenta paret, medicum roget, ut tē
suscitet ac reddat gnātīs cārīsque propinquīs?
nōn uxor salvum tē volt, nōn fīlius; omnēs
vīcīnī ōdērunt, nōtī, puerī atque puellae.
mīrāris, cum tū argentō post omnia pōnās,
sī nēmō praestet, quem nōn mereāris, amōrem?
an sī cognātōs, nūllō nātūra labōre
quōs tibi dat, retinēre velīs servāreque amīcōs,
īnfēlīx operam perdās, ut sīquis asellum
in campō doceat pārentem currere frēnīs?
dēnique sit fīnis quaerendī, cumque habeās plūs,
pauperiem metuās minus et fīnīre labōrem
incipiās, partō quod avēbās, nē faciās quod
Ummidius quīdam; nōn longa est fābula: dīves
ut mētīrētur nummōs, ita sordidus, ut sē
nōn umquam servō melius vestīret, ad usque
suprēmum tempus, nē sē pēnūria victūs
opprimeret, metuēbat. at hunc līberta secūrī
dīvīsit medium, fortissima Tyndaridārum.
‘quid mī igitur suādēs? ut vīvam Naevius aut sīc
ut Nōmentānus?' pergis pugnantia sēcum
frontibus adversīs conpōnere: nōn ego avārum
cum veto tē, fierī vappam jubeō ac nebulōnem:
est inter Tanain quiddam socerumque Visellī:
est modus in rēbus, sunt certī dēnique fīnēs,
quōs ultrā citrāque nequit cōnsistere rēctum.
illūc, unde abiī, redeō, quī nēmō, ut avārus,
sē probet ac potius laudet dīversa sequentīs,
quodque aliēna capella gerat distentius ūber,
tābēscat neque sē majōrī pauperiōrum
turbae conparet, hunc atque hunc superāre labōret.
sīc festīnantī semper locuplētior obstat,
ut, cum carceribus missōs rapit ungula currūs,
īnstat equīs aurīga suōs vincentibus, illum
praeteritum temnēns extrēmōs inter euntem.
inde fit, ut rārō, quī sē vīxisse beātum
dīcat et exāctō contentus tempore vītā
cēdat utī convīva satur, reperīre queāmus.
jam satis est. nē mē Crīspīnī scrīnia lippī
conpīlāsse putēs, verbum nōn amplius addam.