Quīnque diēs tibi pollicitus mē rūre futūrum,
Sextīlem tōtum mendāx dēsīderor. Atquī,
sī mē vīvere vīs sānum rēctēque valentem,
quam mihi dās aegrō, dabis aegrōtāre timentī,
Maecēnās, veniam, dum fīcus prīma calorque
dissignātōrem decorat līctōribus ātrīs,
dum puerīs omnis pater et mātercula pallet.
Officiōsaque sēdulitās et opella forēnsis
addūcit febrīs et testāmenta resignat.
Quodsī brūma nivēs Albānīs inlinet agrīs,
ad mare dēscendet vātēs tuus et sibi parcet
contractusque leget; tē, dulcis amīce, revīset
cum Zephyrīs, sī concēdēs, et hirundine prīmā.
Nōn quō mōre pirīs vēscī Calaber jubet hospes
tū mē fēcistī locuplētem. ‘Vēscere, sōdēs.’
‘Jam satis est.’ ‘At tū, quantum vīs, tolle.’ ‘Benignē.’
‘Nōn invīsa ferēs puerīs mūnuscula parvīs.’
‘Tam teneor dōnō quam sī dīmittar onustus.’
‘Ut libet; haec porcīs hodiē comedenda relinquēs.’
Prōdigus et stultus dōnat quae spernit et ōdit;
haec seges ingrātōs tulit et feret omnibus annīs.
Vir bonus et sapiēns dignīs ait esse parātus,
nec tamen ignōrat quid distent aera lupīnīs;
dignum praestābō mē etiam prō laude merentis.
Quodsī mē nōlēs usquam discēdere, reddēs
forte latus, nigrōs angustā fronte capillōs,
reddēs dulce loquī, reddēs rīdēre decōrum et
inter vīna fugam Cinarae maerēre protervae.
Forte per angustam tenuis volpēcula rīmam
rēpserat in cumeram frūmentī, pastaque rūrsus
īre forās plēnō tendēbat corpore frūstrā;
cui mustēla procul: ‘Sī vīs’ ait ‘effugere istinc,
macra cavum repetēs artum, quem macra subistī.’
Hāc ego sī compellor imāgine, cūncta resignō;
nec somnum plēbis laudō satur altilium nec
ōtia dīvitiīs Arabum līberrima mūtō.
Saepe verēcundum laudāstī rēxque paterque
audīstī cōram nec verbō parcius absēns;
īnspice sī possum dōnāta repōnere laetus.
Haud male Tēlemachus, prōlēs patientis Ulixei:
‘Nōn est aptus equīs Ithacē locus, ut neque plānīs
porrēctus spatiīs nec multae prōdigus herbae;
Atrīdē, magis apta tibī tua dōna relinquam.’
Parvum parva decent; mihi jam nōn rēgia Rōma,
sed vacuum Tībur placet aut inbelle Tarentum.
Strēnuus et fortis causīsque Philippus agendīs
clārus, ab officiīs octāvam circīter hōram
dum redit atque forō nimium distāre Carīnās
jam grandis nātū queritur, cōnspexit, ut ajunt,
adrāsum quendam vacuā tōnsōris in umbrā
cultellō propriōs pūrgantem lēniter unguīs.
‘Dēmētrī’, (puer hic nōn laevē jussa Philippī
accipiēbat) ‘abī, quaere et refer, unde domō, quis,
cujus fortūnae, quō sit patre quōve patrōnō.’
It, redit et nārrat Voltejum nōmine Mēnam,
praecōnem, tenuī cēnsū, sine crīmine, nōtum
et properāre locō et cessāre, et quaerere et ūtī,
gaudentem parvīsque sodālibus et lare certō
et lūdīs et post dēcīsa negōtia Campō.
‘Scītārī libet ex ipsō quodcumque refers; dīc
ad cēnam veniat.’ Nōn sānē crēdere Mēna,
mīrārī sēcum tacitus. Quid multa? ‘Benignē,’
respondet. ‘Neget ille mihī?’ ‘Negat improbus et tē
neglegit aut horret.’ Voltejum māne Philippus
vīlia vēndentem tunicātō scrūta popellō
occupat et salvēre jubet prior; ille Philippō
excūsāre labōrem et mercennāria vincla,
quod nōn māne domum vēnisset, dēnique quod nōn
prōvīdisset eum. ‘Sīc ignōvisse putātō
mē tibi, sī cēnās hodiē mēcum.’ ‘Ut libet.’ ‘Ergō
post nōnam veniēs; nunc ī, rem strēnuus augē.’
Ut ventum ad cēnam est, dīcenda tacenda locūtus
tandem dormītum dīmittitur. Hic ubi saepe
occultum vīsus dēcurrere piscis ad hāmum,
māne cliēns et jam certus convīva, jubētur
rūra suburbāna indictīs comes īre Latīnīs.
Impositus mannīs arvum caelumque Sabīnum
nōn cessat laudāre. Videt rīdetque Philippus,
et sibi dum requiem, dum rīsūs undique quaerit,
dum septem dōnat sēstertia, mūtua septem
prōmittit, persuādet utī mercētur agellum.
Mercātur. Nē tē longīs ambāgibus ultrā
quam satis est morer, ex nitidō fit rūsticus atque
sulcōs et vīnēta crepat mera, praeparat ulmōs,
inmoritur studiīs et amōre senēscit habendī.
Vērum ubi ovēs fūrtō, morbō periēre capellae,
spem mentīta seges, bōs est ēnectus arandō,
offēnsū damnīs mediā dē nocte caballum
arripit īrātusque Philippī tendit ad aedīs.
Quem simul aspexit scabrum intōnsumque Philippus:
‘Dūrus’ ait, ‘Voltei, nimis attentusque vidēris
esse mihī.’ ‘Pol, mē miserum, patrōne, vocārēs,
sī vellēs’ inquit ‘vērum mihi pōnere nōmen.
Quod tē per Genium dextramque deōsque Penātīs
obsecrō et obtestor, vītae mē redde priōrī.’
Quī semel aspexit quantum dīmissa petītīs
praestent, mātūrē redeat repetatque relicta.
Mētīrī sē quemque suō modulō ad pede vērum est.