Quamvīs, Scaeva, satis per tē tibi cōnsulis et scīs,
quō tandem pactō deceat majōribus ūtī,
disce, docendus adhūc quae cēnset amīculus, ut sī
caecus iter mōnstrāre velit; tamen aspice, sī quid
et nōs, quod cūrēs proprium fēcisse, loquāmur.
Sī tē grāta quiēs et prīmam somnus in hōram
dēlectat, sī tē pulvis strepitusque rotārum,
sī laedit caupōna, Ferentīnum īre jubēbō;
nam neque dīvitibus contingunt gaudia sōlīs,
nec vīxit male, quī nātus moriēnsque fefellit.
Sī prōdesse tuīs paulōque benignius ipsum
tē tractāre volēs, accēdēs siccus ad ūnctum.
‘Sī prandēret holus patienter, rēgibus ūtī
nōllet Aristippus.’ ‘Sī scīret rēgibus ūtī,
fastīdīret holus, quī mē notat.’ Utrius hōrum
verba probēs et facta, docē, vel jūnior audī
cūr sit Aristippī potior sententia. Namque
mordācem Cynicum sīc ēlūdēbat, ut ajunt:
‘Scurror ego ipse mihī, populō tū; rēctius hoc et
splendidius multō est. Equus ut mē portet, alat rēx,
officium faciō; tū poscis vīlia, vērum
dante minor, quamvīs fers tē nūllīus egentem.’
Omnis Aristippum decuit color et status et rēs,
temptantem majōra ferē, praesentibus aequum,
contrā, quem duplicī pannō patientia vēlat,
mīrābor, vītae via sī conversa decēbit.
Alter purpureum nōn expectābit amictum;
quidlibet indūtus celeberrima per loca vādet
persōnamque feret, nōn inconcinnus utramque;
alter Mīlētī textam cane pejus et anguī
vītābit chlanidem, moriētur frīgore, sī nōn
rettuleris pannum; refer et sine vīvat ineptus.
Rēs gerere et captōs ostendere cīvibus hostīs
attingit solium Jovis et caelestia temptat;
prīncipibus placuisse virīs nōn ultima laus est.
Nōn cuivīs hominī contingit adīre Corinthum.
Sēdit quī timuit nē nōn succēderet; esto;
quid? Quī pervēnit, fēcitne virīliter? Atquī
hīc est aut nusquam quod quaerimus. Hic onus horret,
ut parvīs animīs et parvō corpore majus;
hic subit et perfert. Aut virtūs nōmen ināne est,
aut decus et pretium rēctē petit experiēns vir.
Cōram rēge suō dē paupertāte tacentēs
plūs poscente ferent; distat, sūmāsne prudenter
an rapiās; atquī rērum caput hoc erat, hic fōns.
‘Indōtāta mihī soror est, paupercula māter,
et fundus nec vēndibilis nec pāscere firmus’,
quī dīcit, clāmat: ‘Vīctum date!’; succinit alter:
‘Et mihi’; dīviduō findētur mūnere quadra.
Sed tacitus pāscī sī posset corvus, habēret
plūs dapis et rixae multō minus invidiaeque.
Brundisium comes aut Surrentum ductus amoenum
quī queritur salebrās et acerbum frīgus et imbrēs,
aut cistam effrāctam et subducta viātica plōrat,
nōta refert meretrīcis acūmina, saepe catellam,
saepe periscelidem raptam sibi flentis, utī mox
nūlla fidēs damnīs vērīsque dolōribus adsit.
Nec semel inrīsus triviīs attollere cūrat
frāctō crūre planum, licet illī plūrima mānet
lacrima, per sānctum jūrātus dīcat Osīrim:
‘Crēdite, nōn lūdō; crūdēlēs, tollite claudum.’
‘Quaere peregrīnum’, vīcīnia rauca reclāmat.