Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
P. Ovidius Naso · Metamorphoses

Book 11

Text kindly provided by Hypotactic

Carmine dum tālī silvās animōsque ferārum
Thrēicius vātēs et saxa sequentia dūcit,
ecce nurūs Ciconum tēctae lymphāta ferīnīs
pectora velleribus tumulī dē vertice cernunt
Orphea percussīs sociantem carmina nervīs.
ē quibus ūna levēs jactātō crīne per aurās,
'ēn,' ait 'ēn, hic est nostrī contemptor!' et hastam
vātis Apollineī vōcālia mīsit in ōra,
quae foliīs praesūta notam sine vulnere fēcit;
alterius tēlum lapis est, quī missus in ipsō
āere concentū victus vōcisque lyraeque est
ac velutī supplex prō tam furiālibus ausīs
ante pedēs jacuit. sed enim temerāria crēscunt
bella modusque abiit īnsānaque rēgnat Erīnȳs;
cūnctaque tēla forent cantū mollīta, sed ingēns
clāmor et īnfrāctō Berecyntia tībia cornū
tympanaque et plausūs et Bacchēī ululātūs
obstrepuēre sonō citharae, tum dēnique saxa
nōn exaudītī rubuērunt sanguine vātis.
ac prīmum attonitās etiamnum vōce canentis
innumerās volucrēs anguēsque agmenque ferārum
maenades Orphēī titulum rapuēre theātrī;
inde cruentātīs vertuntur in Orphea dextrīs
et coeunt ut avēs, sī quandō lūce vagantem
noctis avem cernunt, strūctōque utrimque theātrō
ceu mātūtīnā cervus peritūrus harēnā
praeda canum est, vātemque petunt et fronde virentēs
coniciunt thyrsōs nōn haec in mūnera factōs.
hae glaebās, illae dīreptōs arbore rāmōs,
pars torquent silicēs; neu dēsint tēla furōrī,
forte bovēs pressō subigēbant vōmere terram,
nec procul hinc multō frūctum sūdōre parantēs
dūra lacertōsī fodiēbant arva colōnī,
agmine quī vīsō fugiunt operisque relinquunt
arma suī, vacuōsque jacent dispersa per agrōs
sarculaque rāstrīque gravēs longīque ligōnēs;
quae postquam rapuēre ferae cornūque minācēs
dīvulsēre bovēs, ad vātis fāta recurrunt
tendentemque manūs et in illō tempore prīmum
inrita dīcentem nec quicquam vōce moventem
sacrilegae perimunt, perque ōs, prō Juppiter! illud
audītum saxīs intellēctumque ferārum
sēnsibus in ventōs anima exhālāta recessit.
Tē maestae volucrēs, Orpheu, tē turba ferārum,
tē rigidī silicēs, tē carmina saepe secūtae
flēvērunt silvae, positīs tē frondibus arbor
tōnsa comās lūxit; lacrimīs quoque flūmina dīcunt
incrēvisse suīs, obstrūsaque carbasa pullō
nāides et dryades passōsque habuēre capillōs.
membra jacent dīversa locīs, caput, Hebre, lyramque
excipis: et (mīrum!) mediō dum lābitur amne,
flēbile nescio quid queritur lyra, flēbile lingua
murmurat exanimis, respondent flēbile rīpae.
jamque mare invectae flūmen populāre relinquunt
et Mēthymnaeae potiuntur lītore Lesbī:
hīc ferus expositum peregrīnīs anguis harēnīs
ōs petit et sparsōs stillantī rōre capillōs.
tandem Phoebus adest morsūsque īnferre parantem
arcet et in lapidem rictūs serpentis apertōs
congelat et patulōs, ut erant, indūrat hiātūs.
Umbra subit terrās, et quae loca vīderat ante,
cūncta recognōscit quaerēnsque per arva piōrum
invenit Eurydicēn cupidīsque amplectitur ulnīs;
hīc modo conjūnctīs spatiantur passibus ambō,
nunc praecēdentem sequitur, nunc praevius anteit
Eurydicēnque suam jam tūtō respicit Orpheus.
Nōn inpūne tamen scelus hoc sinit esse Lyaeus
āmissōque dolēns sacrōrum vāte suōrum
prōtinus in silvīs mātrēs Ēdōnidas omnēs,
quae vīdēre nefās, tortā rādīce ligāvit;
quippe pedum digitōs in quantum est quaeque secūta,
trāxit et in solidam dētrūsit acūmina terram,
utque suum laqueīs, quōs callidus abdidit auceps,
crūs ubi commīsit volucris sēnsitque tenērī,
plangitur ac trepidāns adstringit vincula mōtū:
sīc, ut quaeque solō dēfīxa cohaeserat hārum,
exsternāta fugam frūstrā temptābat, at illam
lenta tenet rādīx exsultantemque coercet,
dumque ubi sint digitī, dum pēs ubi, quaerit, et unguēs,
aspicit in teretēs lignum succēdere sūrās
et cōnāta femur maerentī plangere dextrā
rōbora percussit, pectus quoque rōbora fīunt,
rōbora sunt umerī; nōdōsaque bracchia vērōs
esse putēs rāmōs, et nōn fallāre putandō.
Nec satis hoc Bacchō est, ipsōs quoque dēserit agrōs
cumque chorō meliōre suī vīnēta Timōlī
Pactōlonque petit, quamvīs nōn aureus illō
tempore nec cārīs erat invidiōsus harēnīs.
hunc adsuēta cohors, satyrī bacchaeque, frequentant,
at Sīlēnus abest: titubantem annīsque merōque
rūricolae cēpēre Phryges vīnctumque corōnīs
ad rēgem dūxēre Midān, cui Thrācius Orpheus
orgia trādiderat cum Cecropiō Eumolpō.
quī simul agnōvit socium comitemque sacrōrum,
hospitis adventū fēstum geniāliter ēgit
per bis quīnque diēs et jūnctās ōrdine noctēs,
et jam stēllārum sublīme coēgerat agmen
Lūcifer ūndecimus, Lȳdōs cum laetus in agrōs
rēx venit et juvenī Sīlēnum reddit alumnō.
huic deus optandī grātum, sed inūtile, fēcit
mūneris arbitrium gaudēns altōre receptō.
ille male ūsūrus dōnīs ait 'effice, quicquid
corpore contigerō, fulvum vertātur in aurum.'
adnuit optātīs nocitūraque mūnera solvit
Līber et indoluit, quod nōn meliōra petīsset.
laetus abit gaudetque malō Berecyntius hērōs
pollicitīque fidem tangendō singula temptat
vixque sibī crēdēns, nōn altā fronde virentem
īlice dētrāxit virgam: virga aurea facta est;
tollit humō saxum: saxum quoque palluit aurō;
contigit et glaebam: contāctū glaeba potentī
massa fit; ārentēs Cereris dēcerpsit aristās:
aurea messis erat; dēmptum tenet arbore pōmum:
Hesperidas dōnāsse putēs; sī postibus altīs
admōvit digitōs, postēs radiāre videntur;
ille etiam liquidīs palmās ubi lāverat undīs,
unda fluēns palmīs Danaēn ēlūdere posset;
vix spēs ipse suās animō capit aurea fingēns
omnia. gaudentī mēnsās posuēre ministrī
exstrūctās dapibus nec tostae frūgis egentēs:
tum vērō, sīve ille suā Cereālia dextrā
mūnera contigerat, Cereālia dōna rigēbant,
sīve dapēs avidō convellere dente parābat,
lammina fulva dapēs admōtō dente premēbat;
miscuerat pūrīs auctōrem mūneris undīs:
fūsile per rictūs aurum fluitāre vidērēs.
Attonitus novitāte malī dīvesque miserque
effugere optat opēs et quae modo vōverat, ōdit.
cōpia nūlla famem relevat; sitis ārida guttur
ūrit, et invīsō meritus torquētur ab aurō
ad caelumque manūs et splendida bracchia tollēns
'dā veniam, Lēnaee pater! peccāvimus' inquit,
'sed miserēre, precor, speciōsōque ēripe damnō!'
mīte deum nūmen: Bacchus peccāsse fatentem
restituit pactīque fidē data mūnera solvit
'nē' ve 'male optātō maneās circumlitus aurō,
vāde' ait 'ad magnīs vīcīnum Sardibus amnem
perque jugum rīpae lābentibus obvius undīs
carpe viam, dōnec veniās ad flūminis ortūs,
spūmigerōque tuum fontī, quā plūrimus exit,
subde caput corpusque simul, simul ēlue crīmen.'
rēx jussae succēdit aquae: vīs aurea tīnxit
flūmen et hūmānō dē corpore cessit in amnem;
nunc quoque jam veteris perceptō sēmine vēnae
arva rigent aurō madidīs pallentia glaebīs.
Ille perōsus opēs silvās et rūra colēbat
Pānaque montānīs habitantem semper in antrīs,
pingue sed ingenium mānsit, nocitūraque, ut ante,
rūrsus erant dominō stultae praecordia mentis.
nam freta prōspiciēns lātē riget arduus altō
Tmōlus in ascēnsū clīvōque extēnsus utrōque
Sardibus hinc, illinc parvīs fīnītur Hypaepīs.
Pān ibi dum tenerīs jactat sua carmina nymphīs
et leve cērātā modulātur harundine carmen
ausus Apollineōs prae sē contemnere cantūs,
jūdice sub Tmōlō certāmen vēnit ad inpār.
Monte suō senior jūdex cōnsēdit et aurēs
līberat arboribus: quercū coma caerula tantum
cingitur, et pendent circum cava tempora glandēs.
isque deum pecoris spectāns 'in jūdice' dīxit
'nūlla mora est.' calamīs agrestibus īnsonat ille
barbaricōque Midān (aderat nam forte canentī)
carmine dēlēnit; post hunc sacer ōra retorsit
Tmōlus ad ōs Phoebī: vultum sua silva secūta est.
ille caput flāvum laurō Parnāside vīnctus
verrit humum Tyriō saturātā mūrice pallā
īnstrūctamque fidem gemmīs et dentibus Indīs
sustinet ā laevā, tenuit manus altera plēctrum;
artificis status ipse fuit. tum stāmina doctō
pollice sollicitat, quōrum dulcēdine captus
Pāna jubet Tmōlus citharae submittere cannās.
Jūdicium sānctīque placet sententia montis
omnibus, arguitur tamen atque injūsta vocātur
ūnīus sermōne Midae; nec Dēlius aurēs
hūmānam stolidās patitur retinēre figūram,
sed trahit in spatium villīsque albentibus inplet
īnstabilēsque īmās facit et dat posse movērī:
cētera sunt hominis, partem damnātur in ūnam
induiturque aurēs lentē gradientis asellī.
ille quidem cēlāre cupit turpīque pudōre
tempora purpureīs temptat vēlāre tiārīs;
sed solitus longōs ferrō resecāre capillōs
vīderat hoc famulus, quī cum nec prōdere vīsum
dēdecus audēret, cupiēns efferre sub aurās,
nec posset reticēre tamen, sēcēdit humumque
effodit et, dominī quālēs adspexerit aurēs,
vōce refert parvā terraeque inmurmurat haustae
indiciumque suae vōcis tellūre regestā
obruit et scrobibus tacitus discēdit opertīs.
crēber harundinibus tremulīs ibi surgere lūcus
coepit et, ut prīmum plēnō mātūruit annō,
prōdidit agricolam: lēnī nam mōtus ab austrō
obruta verba refert dominīque coarguit aurēs.
Ultus abit Tmōlō liquidumque per āera vectus
angustum citrā pontum Nephelēidos Hellēs
Lāomedontēīs Lātōius adstitit arvīs.
dextera Sīgēī, Rhoetēī laeva profundī
āra Panomphaeō vetus est sacrāta Tonantī:
inde novae prīmum mōlīrī moenia Trōjae
Lāomedonta videt susceptaque magna labōre
crēscere difficilī nec opēs exposcere parvās
cumque tridentigerō tumidī genitōre profundī
mortālem induitur fōrmam Phrygiaeque tyrannō
aedificat mūrōs pactus prō moenibus aurum.
stābat opus: pretium rēx īnfitiātur et addit,
perfidiae cumulum, falsīs perjūria verbīs.
'nōn inpūne ferēs' rēctor maris inquit, et omnēs
inclīnāvit aquās ad avārae lītora Trōjae
inque fretī fōrmam terrās conplēvit opēsque
abstulit agricolīs et flūctibus obruit agrōs.
poena neque haec satis est: rēgis quoque fīlia mōnstrō
poscitur aequoreō, quam dūra ad saxa revīnctam
vindicat Alcīdēs prōmissaque mūnera dictōs
poscit equōs tantīque operis mercēde negātā
bis perjūra capit superātae moenia Trōjae.
nec, pars mīlitiae, Telamōn sine honōre recessit
Hesionēque datā potitur. nam conjuge Pēleus
clārus erat dīvā nec avī magis ille superbus
nōmine quam socerī, siquidem Jovis esse nepōtī
contigit haut ūnī, conjūnx dea contigit ūnī.
Namque senex Thetidī Prōteus 'dea' dīxerat 'undae,
concipe: māter eris juvenis, quī fortibus annīs
ācta patris vincet majorque vocābitur illō.'
ergō, nē quicquam mundus Jove majus habēret,
quamvīs haut tepidōs sub pectore sēnserat ignēs,
Juppiter aequoreae Thetidis cōnūbia fūgit,
in suaque Aeacidēn succēdere vōta nepōtem
jussit et amplexūs in virginis īre marīnae.
Est sinus Haemoniae curvōs falcātus in arcūs,
bracchia prōcurrunt: ubi, sī foret altior unda,
portus erat; summīs inductum est aequor harēnīs;
lītus habet solidum, quod nec vestīgia servet
nec remorētur iter nec opertum pendeat algā;
myrtea silva subest bicolōribus obsita bācīs.
est specus in mediō, nātūrā factus an arte,
ambiguum, magis arte tamen: quō saepe venīre
frēnātō delphīne sedēns, Theti, nūda solēbās.
illīc tē Pēleus, ut somnō vīncta jacēbās,
occupat, et quoniam precibus temptāta repugnās,
vim parat, innectēns ambōbus colla lacertīs;
quod nisi vēnissēs variātīs saepe figūrīs
ad solitās artēs, ausō foret ille potītus;
sed modo tū volucris: volucrem tamen ille tenēbat;
nunc gravis arbor erās: haerēbat in arbore Pēleus;
tertia fōrma fuit maculōsae tigridis: illā
territus Aeacidēs ā corpore bracchia solvit.
inde deōs pelagī vīnō super aequora fūsō
et pecoris fibrīs et fūmō tūris adōrat,
dōnec Carpathius mediō dē gurgite vātēs
'Aeacidē,' dīxit 'thalamīs potiēre petītīs,
tū modo, cum rigidō sōpīta quiēscit in antrō,
ignāram laqueīs vinclōque innecte tenācī.
nec tē dēcipiat centum mentīta figūrās,
sed preme, quicquid erit, dum, quod fuit ante, refōrmet.'
dīxerat haec Prōteus et condidit aequore vultum
admīsitque suōs in verba novissima flūctūs.
Prōnus erat Tītān inclīnātōque tenēbat
Hesperium tēmōne fretum, cum pulchra relictō
Nēreis ingreditur cōnsuēta cubīlia pontō;
vix bene virgineōs Pēleus invāserat artūs:
illa novat fōrmās, dōnec sua membra tenērī
sentit et in partēs dīversās bracchia tendī.
tum dēmum ingemuit, 'neque' ait 'sine nūmine vincis'
exhibita estque Thetis: cōnfessam amplectitur hērōs
et potitur vōtīs ingentīque inplet Achille.
Fēlīx et nātō, fēlīx et conjuge Pēleus,
et cui, sī dēmās jugulātī crīmina Phōci,
omnia contigerant: frāternō sanguine sontem
expulsumque domō patriā Trāchīnia tellūs
accipit. hīc rēgnum sine vī, sine caede gerēbat
Lūciferō genitōre satus patriumque nitōrem
ōre ferēns Cēyx, illō quī tempore maestus
dissimilisque suī frātrem lūgēbat adēmptum.
quō postquam Aeacidēs fessus cūrāque viāque
vēnit et intrāvit paucīs comitantibus urbem,
quōsque gregēs pecorum, quae sēcum armenta trahēbat,
haut procul ā mūrīs sub opācā valle relīquit;
cōpia cum facta est adeundī tēcta tyrannī,
vēlāmenta manū praetendēns supplice, quī sit
quōque satus, memorat, tantum sua crīmina cēlat
mentīturque fugae causam; petit, urbe vel agrō
sē juvet. hunc contrā placidō Trāchīnius ōre
tālibus adloquitur: 'mediae quoque commoda plēbī
nostra patent, Pēleu, nec inhospita rēgna tenēmus;
adicis huic animō mōmenta potentia, clārum
nōmen avumque Jovem; nē tempora perde precandō!
quod petis, omne ferēs tuaque haec prō parte vocātō,
quāliacumque vidēs! utinam meliōra vidērēs!'
et flēbat: moveat tantōs quae causa dolōrēs,
Pēleusque comitēsque rogant; quibus ille profātur:
'forsitan hanc volucrem, raptō quae vīvit et omnēs
terret avēs, semper pennās habuisse putētis:
vir fuit (et tanta est animī cōnstantia jam tum
ācer erat bellōque ferōx ad vimque parātus)
nōmine Daedaliōn. illō genitōre creātus,
quī vocat Aurōram caelōque novissimus exit,
culta mihī pāx est, pācis mihi cūra tenendae
conjugiīque fuit, frātrī fera bella placēbant:
illīus virtūs rēgēs gentēsque subēgit,
quae nunc Thisbaeās agitat mūtāta columbās.
nāta erat huic Chionē, quae dōtātissima fōrmā
mīlle procōs habuit, bis septem nūbilis annīs.
forte revertentēs Phoebus Majāque creātus,
ille suīs Delphīs, hic vertice Cyllēnaeō,
vīdēre hanc pariter, pariter trāxēre colōrem.
spem veneris differt in tempora noctis Apollō;
nōn fert ille morās virgāque movente sopōrem
virginis ōs tangit: tāctū jacet illa potentī
vimque deī patitur; nox caelum sparserat astrīs:
Phoebus anum simulat praereptaque gaudia sūmit.
ut sua mātūrus conplēvit tempora venter,
ālipedis dē stirpe deī versūta propāgō
nāscitur Autolycus fūrtum ingeniōsus ad omne,
candida dē nigrīs et dē candentibus ātra
quī facere adsuerat, patriae nōn dēgener artis;
nāscitur ē Phoebō (namque est ēnīxa gemellōs)
carmine vōcālī clārus citharāque Philammōn.
quid peperisse duōs et dīs placuisse duōbus
et fortī genitōre et prōgenitōre nitentī
esse satam prōdest? an obest quoque glōria multīs?
obfuit huic certē! quae sē praeferre Diānae
sustinuit faciemque deae culpāvit, at illī
īra ferōx mōta est "factīs" que "placēbimus" inquit.
nec mora, curvāvit cornū nervōque sagittam
inpulit et meritam trājēcit harundine linguam.
lingua tacet, nec vōx temptātaque verba sequuntur,
cōnantemque loquī cum sanguine vīta relīquit;
quam miser amplexāns ego tum patriumque dolōrem
corde tulī frātrīque piō sōlācia dīxī,
quae pater haut aliter quam cautēs murmura pontī
accipit et nātam dēlāmentātur adēmptam;
ut vērō ārdentem vīdit, quater impetus illī
in mediōs fuit īre rogōs, quater inde repulsus
concita membra fugae mandat similisque juvencō
spīcula crābrōnum pressā cervīce gerentī,
quā via nūlla, ruit. jam tum mihi currere vīsus
plūs homine est, ālāsque pedēs sūmpsisse putārēs.
effugit ergō omnēs vēlōxque cupīdine lētī
vertice Parnāsī potitur; miserātus Apollō,
cum sē Daedaliōn saxō mīsisset ab altō,
fēcit avem et subitīs pendentem sustulit ālīs
ōraque adunca dedit, curvōs dedit unguibus hāmōs,
virtūtem antīquam, majōrēs corpore vīrēs,
et nunc accipiter, nūllī satis aequus, in omnēs
saevit avēs aliīsque dolēns fit causa dolendī.'
Quae dum Lūciferō genitus mīrācula nārrat
dē cōnsorte suō, cursū festīnus anhēlō
advolat armentī cūstōs Phōcēus Onētor
et 'Pēleu, Pēleu! magnae tibi nūntius adsum
clādis' ait. quodcumque ferat, jubet ēdere Pēleus,
pendet et ipse metū trepidī Trāchīnius ōris;
ille refert 'fessōs ad lītora curva juvencōs
adpuleram, mediō cum Sōl altissimus orbe
tantum respiceret, quantum superesse vidēret,
parsque boum fulvīs genua inclīnārat harēnīs
lātārumque jacēns campōs spectābat aquārum,
pars gradibus tardīs illūc errābat et illūc;
nant aliī celsōque exstant super aequora collō.
templa marī subsunt nec marmore clāra neque aurō,
sed trabibus dēnsīs lūcōque umbrōsa vetustō:
Nēreides Nēreusque tenent (hōs nāvita pontī
ēdidit esse deōs, dum rētia lītore siccat);
jūncta palūs huic est dēnsīs obsessa salictīs,
quam restāgnantis fēcit maris unda palūdem:
inde fragōre gravī strepitāns loca proxima terret,
bēlua vasta, lupus! ulvīsque palūstribus exit,
oblitus et spūmīs et crassō sanguine rictūs
fulmineōs, rubrā suffūsus lūmina flammā.
quī quamquam saevit pariter rabiēque famēque,
ācrior est rabiē: neque enim jejūnia cūrat
caede boum dīramque famem fīnīre, sed omne
vulnerat armentum sternitque hostīliter omne.
pars quoque dē nōbīs fūnestō saucia morsū,
dum dēfēnsāmus, lētō est data; sanguine lītus
undaque prīma rubet dēmūgītaeque palūdēs.
sed mora damnōsa est, nec rēs dubitāre remittit:
dum superest aliquid, cūnctī coeāmus et arma,
arma capessāmus conjūnctaque tēla ferāmus!'
dīxerat agrestis: nec Pēlea damna movēbant,
sed memor admissī Nērēida conligit orbam
damna sua īnferiās exstīnctō mittere Phōcō.
induere arma virōs violentaque sūmere tēla
rēx jubet Oetaeus; cum quīs simul ipse parābat
īre, sed Alcyonē conjūnx excīta tumultū
prōsilit et nōndum tōtōs ōrnāta capillōs
disicit hōs ipsōs colloque īnfūsa marītī,
mittat ut auxilium sine sē, verbīsque precātur
et lacrimīs, animāsque duās ut servet in ūnā.
Aeacidēs illī: 'pulchrōs, rēgīna, piōsque
pōne metūs! plēna est prōmissī grātia vestrī.
nōn placet arma mihī contrā nova mōnstra movērī;
nūmen adōrandum pelagī est!' erat ardua turris,
arce focus summā, fessīs nota grāta carīnīs:
ascendunt illūc strātōsque in lītore taurōs
cum gemitū adspiciunt vastātōremque cruentō
ōre ferum, longōs īnfectum sanguine villōs.
inde manūs tendēns in apertī lītora pontī
caeruleam Pēleus Psamathēn, ut fīniat īram,
ōrat, opemque ferat; nec vōcibus illa rogantis
flectitur Aeacidae, Thetis hanc prō conjuge supplex
accēpit veniam. sed enim revocātus ab ācrī
caede lupus perstat, dulcēdine sanguinis asper,
dōnec inhaerentem lacerae cervīce juvencae
marmore mūtāvit: corpus praeterque colōrem
omnia servāvit, lapidis color indicat illum
jam nōn esse lupum, jam nōn dēbēre timērī.
nec tamen hāc profugum cōnsistere Pēlea terrā
fāta sinunt, Magnētas adit vagus exul et illīc
sūmit ab Haemoniō pūrgāmina caedis Acastō.
Intereā frātrisque suī frātremque secūtīs
ānxia prōdigiīs turbātus pectora Cēyx,
cōnsulat ut sacrās, hominum oblectāmina, sortēs,
ad Clarium parat īre deum; nam templa profānus
invia cum Phlegyīs faciēbat Delphica Phorbās.
cōnsiliī tamen ante suī, fīdissima, certam
tē facit, Alcyonē; cui prōtinus intima frīgus
ossa recēpērunt, buxōque simillimus ōra
pallor obit, lacrimīsque genae maduēre profūsīs.
ter cōnāta loquī, ter flētibus ōra rigāvit
singultūque piās interrumpente querellās
'quae mea culpa tuam,' dīxit 'cārissime, mentem
vertit? ubi est quae cūra meī prior esse solēbat?
jam potes Alcyonē sēcūrus abesse relictā?
jam via longa placet? jam sum tibi cārior absēns?
at, puto, per terrās iter est, tantumque dolēbō,
nōn etiam metuam, cūraeque timōre carēbunt.
aequora mē terrent et pontī trīstis imāgō:
et lacerās nūper tabulās in lītore vīdī
et saepe in tumulīs sine corpore nōmina lēgī.
nēve tuum fallāx animum fīdūcia tangat,
quod socer Hippotadēs tibi sit, quī carcere fortēs
contineat ventōs, et, cum velit, aequora plācet.
cum semel ēmissī tenuērunt aequora ventī,
nīl illīs vetitum est: incommendātaque tellūs
omnis et omne fretum est, caelī quoque nūbila vexant
excutiuntque ferīs rutilōs concursibus ignēs.
quō magis hōs nōvī (nam nōvī et saepe paternā
parva domō vīdī), magis hōc reor esse timendōs.
quod tua sī flectī precibus sententia nūllīs,
cāre, potest, conjūnx, nimiumque es certus eundī,
mē quoque tolle simul! certē jactābimur ūnā,
nec nisi quae patiar, metuam, pariterque ferēmus,
quicquid erit, pariter super aequora lāta ferēmur.'
Tālibus Aeolidis dictīs lacrimīsque movētur
sīdereus conjūnx: neque enim minor ignis in ipsō est;
sed neque prōpositōs pelagī dīmittere cursūs,
nec vult Alcyonēn in partem adhibēre perīclī
multaque respondit timidum sōlantia pectus.
nōn tamen idcircō causam probat; addidit illīs
hoc quoque lēnīmen, quō sōlō flexit amantem:
'longa quidem est nōbīs omnis mora, sed tibi jūrō
per patriōs ignēs, sī mē modo fāta remittant,
ante reversūrum, quam lūna bis inpleat orbem.'
hīs ubi prōmissīs spēs est admōta recursūs,
prōtinus ēductam nāvālibus aequore tinguī
aptārīque suīs pīnum jubet armāmentīs;
quā rūrsus vīsā velutī praesāga futūrī
horruit Alcyonē lacrimāsque ēmīsit obortās
amplexūsque dedit trīstīque miserrima tandem
ōre 'valē' dīxit conlāpsaque corpore tōtō est;
ast juvenēs quaerente morās Cēȳce redūcunt
ōrdinibus geminīs ad fortia pectora rēmōs
aequālīque ictū scindunt freta: sustulit illa
ūmentēs oculōs stantemque in puppe recurvā
concussāque manū dantem sibi signa marītum
prīma videt redditque notās; ubi terra recessit
longius, atque oculī nequeunt cognōscere vultūs,
dum licet, īnsequitur fugientem lūmine pīnum;
haec quoque ut haut poterat spatiō submōta vidērī,
vēla tamen spectat summō fluitantia mālō;
ut nec vēla videt, vacuum petit ānxia lectum
sēque torō pōnit: renovat lectusque torusque
Alcyonēs lacrimās et quae pars admonet absit.
Portibus exierant, et mōverat aura rudentēs:
obvertit laterī pendentēs nāvita rēmōs
cornuaque in summā locat arbore tōtaque mālō
carbasa dēdūcit venientēsque accipit aurās.
aut minus, aut certē medium nōn amplius aequor
puppe secābātur, longēque erat utraque tellūs,
cum mare sub noctem tumidīs albēscere coepit
flūctibus et praeceps spīrāre valentius eurus.
'ardua jamdūdum dēmittite cornua' rēctor
clāmat 'et antemnīs tōtum subnectite vēlum.'
hic jubet; inpediunt adversae jussa procellae,
nec sinit audīrī vōcem fragor aequoris ūllam:
sponte tamen properant aliī subdūcere rēmōs,
pars mūnīre latus, pars ventīs vēla negāre;
ēgerit hic flūctūs aequorque refundit in aequor,
hic rapit antemnās; quae dum sine lēge geruntur,
aspera crēscit hiems, omnīque ē parte ferōcēs
bella gerunt ventī fretaque indignantia miscent.
ipse pavet nec sē, quī sit status, ipse fatētur
scīre ratis rēctor, nec quid jubeatve vetetve:
tanta malī mōlēs tantōque potentior arte est.
quippe sonant clāmōre virī, strīdōre rudentēs,
undārum incursū gravis unda, tonitribus aethēr.
flūctibus ērigitur caelumque aequāre vidētur
pontus et inductās aspergine tangere nūbēs;
et modo, cum fulvās ex īmō vertit harēnās,
concolor est illīs, Stygiā modo nigrior undā,
sternitur interdum spūmīsque sonantibus albet.
ipsa quoque hīs agitur vicibus Trāchīnia puppis
et nunc sublīmis velutī dē vertice montis
dēspicere in vallēs īmumque Acheronta vidētur,
nunc, ubi dēmissam curvum circumstetit aequor,
suspicere īnfernō summum dē gurgite caelum.
saepe dat ingentem flūctū latus icta fragōrem
nec levius pulsāta sonat, quam ferreus ōlim
cum lacerās ariēs bālistave concutit arcēs,
utque solent sūmptīs incursū vīribus īre
pectore in arma ferī prōtentaque tēla leōnēs,
sīc, ubi sē ventīs admīserat unda coortīs,
ībat in alta ratis multōque erat altior illīs;
jamque labant cuneī, spoliātaque tegmine cērae
rīma patet praebetque viam lētālibus undīs.
ecce cadunt largī resolūtīs nūbibus imbrēs,
inque fretum crēdās tōtum dēscendere caelum,
inque plagās caelī tumefactum ascendere pontum.
vēla madent nimbīs, et cum caelestibus undīs
aequoreae miscentur aquae; caret ignibus aethēr,
caecaque nox premitur tenebrīs hiemisque suīsque.
discutiunt tamen hās praebentque micantia lūmen
fulmina: fulmineīs ārdēscunt ignibus imbrēs.
dat quoque jam saltūs intrā cava texta carīnae
flūctus; et ut mīles, numerō praestantior omnī,
cum saepe adsiluit dēfēnsae moenibus urbis,
spē potitur tandem laudisque accēnsus amōre
inter mīlle virōs mūrum tamen occupat ūnus,
sīc ubi pulsārunt noviēns latera ardua flūctūs,
vastius īnsurgēns decimae ruit impetus undae
nec prius absistit fessam oppugnāre carīnam,
quam velut in captae dēscendat moenia nāvis.
pars igitur temptābat adhūc invādere pīnum,
pars maris intus erat: trepidant haud sētius omnēs,
quam solet urbs aliīs mūrum fodientibus extrā
atque aliīs mūrum trepidāre tenentibus intus.
dēficit ars, animīque cadunt, totidemque videntur,
quot veniunt flūctūs, ruere atque inrumpere mortēs.
nōn tenet hic lacrimās, stupet hic, vocat ille beātōs,
fūnera quōs maneant, hic vōtīs nūmen adōrat
bracchiaque ad caelum, quod nōn videt, inrita tollēns
poscit opem; subeunt illī frāterque parēnsque,
huic cum pignoribus domus et cuicumque relictum est;
Alcyonē Cēȳca movet, Cēȳcis in ōre
nūlla nisi Alcyonē est et, cum dēsīderet ūnam,
gaudet abesse tamen; patriae quoque vellet ad ōrās
respicere inque domum suprēmōs vertere vultūs,
vērum, ubi sit, nescit: tantā vertīgine pontus
fervet, et inductā piceīs ē nūbibus umbrā
omne latet caelum, duplicātaque noctis imāgō est.
frangitur incursū nimbōsī turbinis arbor,
frangitur et regimen, spoliīsque animōsa superstes
unda, velut victrīx, sinuātaque dēspicit undās;
nec levius, quam sīquis Athon Pindumve revulsōs
sēde suā tōtōs in apertum ēverterit aequor,
praecipitāta cadit pariterque et pondere et ictū
mergit in īma ratem; cum quā pars magna virōrum
gurgite pressa gravī neque in āera reddita fātō
fūncta suō est, aliī partēs et membra carīnae
trunca tenent: tenet ipse manū, quā scēptra solēbat,
fragmina nāvigiī Cēyx socerumque patremque
invocat heu! frūstrā, sed plūrima nantis in ōre
Alcyonē conjūnx: illam meminitque refertque,
illius ante oculōs ut agant sua corpora flūctūs
optat et exanimis manibus tumulētur amīcīs.
dum natat, absentem, quotiēns sinit hīscere flūctus,
nōminat Alcyonēn ipsīsque inmurmurat undīs.
ecce super mediōs flūctūs niger arcus aquārum
frangitur et ruptā mersum caput obruit undā.
Lūcifer obscūrus nec quem cognōscere possēs
illā lūce fuit, quoniamque excēdere caelō
nōn licuit, dēnsīs tēxit sua nūbibus ōra.
Aeolis intereā, tantōrum ignāra malōrum,
dīnumerat noctēs et jam, quās induat ille,
festīnat vestēs, jam quās, ubi vēnerit ille,
ipsa gerat, reditūsque sibī prōmittit inānēs.
omnibus illa quidem superīs pia tūra ferēbat,
ante tamen cūnctōs Jūnōnis templa colēbat
prōque virō, quī nūllus erat, veniēbat ad ārās
utque foret sospes conjūnx suus utque redīret,
optābat, nūllamque sibī praeferret; at illī
hoc dē tot vōtīs poterat contingere sōlum.
At dea nōn ultrā prō fūnctō morte rogārī
sustinet utque manūs fūnestās arceat ārīs,
'Īri, meae' dīxit 'fīdissima nūntia vōcis,
vīse sopōriferam Somnī vēlōciter aulam
exstīnctīque jubē Cēȳcis imāgine mittat
somnia ad Alcyonēn vērōs nārrantia cāsūs.'
dīxerat: induitur vēlāmina mīlle colōrum
Īris et arquātō caelum curvāmine signāns
tēcta petit jussī sub nūbe latentia rēgis.
Est prope Cimmeriōs longō spēlunca recessū,
mōns cavus, ignāvī domus et penetrālia Somnī,
quō numquam radiīs oriēns mediusve cadēnsve
Phoebus adīre potest: nebulae cālīgine mixtae
exhālantur humō dubiaeque crepuscula lūcis.
nōn vigil āles ibī cristātī cantibus ōris
ēvocat Aurōram, nec vōce silentia rumpunt
sollicitīve canēs canibusve sagācior ānser;
nōn fera, nōn pecudēs, nōn mōtī flāmine rāmī
hūmānaeve sonum reddunt convīcia linguae.
mūta quiēs habitat; saxō tamen exit ab īmō
rīvus aquae Lēthēs, per quem cum murmure lābēns
invītat somnōs crepitantibus unda lapillīs.
ante forēs antrī fēcunda papāvera flōrent
innumeraeque herbae, quārum dē lacte sopōrem
Nox legit et spargit per opācās ūmida terrās.
jānua, nē versō strīdōrem cardine reddat,
nūlla domō tōtā est, cūstōs in līmine nūllus;
at mediō torus est ebenō sublīmis in antrō,
plūmeus, atricolor, pullō vēlāmine tēctus,
quō cubat ipse deus membrīs languōre solūtīs.
hunc circā passim variās imitantia fōrmās
Somnia vāna jacent totidem, quot messis aristās,
silva gerit frondēs, ējectās lītus harēnās.
Quō simul intrāvit manibusque obstantia virgō
Somnia dimōvit, vestis fulgōre relūxit
sacra domus, tardāque deus gravitāte jacentēs
vix oculōs tollēns iterumque iterumque relābēns
summaque percutiēns nūtantī pectora mentō
excussit tandem sibi sē cubitōque levātus,
quid veniat, (cognōvit enim) scītātur, at illa:
'Somne, quiēs rērum, placidissime, Somne, deōrum,
pāx animī, quem cūra fugit, quī corpora dūrīs
fessa ministeriīs mulcēs reparāsque labōrī,
Somnia, quae vērās aequent imitāmine fōrmās,
Herculeā Trāchīne jubē sub imāgine rēgis
Alcyonēn adeant simulācraque naufraga fingant.
imperat hoc Jūnō.' postquam mandāta perēgit,
Īris abit: neque enim ulterius tolerāre sopōris
vim poterat, lābīque ut somnum sēnsit in artūs,
effugit et remeat per quōs modo vēnerat arcūs.
At pater ē populō nātōrum mīlle suōrum
excitat artificem simulātōremque figūrae
Morphea: nōn illō quisquam sollertius alter
exprimit incessūs vultumque sonumque loquendī;
adicit et vestēs et cōnsuētissima cuique
verba; sed hic sōlōs hominēs imitātur, at alter
fit fera, fit volucris, fit longō corpore serpēns:
hunc Icelon superī, mortāle Phobētora vulgus
nōminat; est etiam dīversae tertius artis
Phantasos: ille in humum saxumque undamque trabemque,
quaeque vacant animā, fallāciter omnia trānsit;
rēgibus hī ducibusque suōs ostendere vultūs
nocte solent, populōs aliī plēbemque pererrant.
praeterit hōs senior cūnctīsque ē frātribus ūnum
Morphea, quī peragat Thaumantidos ēdita, Somnus
ēligit et rūrsus mollī languōre solūtus
dēposuitque caput strātōque recondidit altō.
Ille volat nūllōs strepitūs facientibus ālīs
per tenebrās intrāque morae breve tempus in urbem
pervenit Haemoniam, positīsque ē corpore pennīs
in faciem Cēȳcis abit sūmptāque figūrā
lūridus, exanimī similis, sine vestibus ūllīs,
conjugis ante torum miserae stetit: ūda vidētur
barba virī, madidīsque gravis fluere unda capillīs.
tum lectō incumbēns flētū super ōra profūsō
haec ait: 'agnōscis Cēȳca, miserrima conjūnx,
an mea mūtāta est faciēs nece? respice: nōscēs
inveniēsque tuō prō conjuge conjugis umbram!
nīl opis, Alcyonē, nōbīs tua vōta tulērunt!
occidimus! falsō tibi mē prōmittere nōlī!
nūbilus Aegaeō dēprēndit in aequore nāvem
auster et ingentī jactātam flāmine solvit,
ōraque nostra tuum frūstrā clāmantia nōmen
inplērunt flūctūs. nōn haec tibi nūntiat auctor
ambiguus, nōn ista vagīs rūmōribus audīs:
ipse ego fāta tibī praesēns mea naufragus ēdō.
surge, age, dā lacrimās lūgubriaque indue nec mē
indēplōrātum sub inānia Tartara mitte!'
adicit hīs vōcem Morpheus, quam conjugis illa
crēderet esse suī (flētūs quoque fundere vērōs
vīsus erat), gestumque manūs Cēȳcis habēbat.
ingemit Alcyonē; lacrimās movetatque lacertōs
per somnum corpusque petēns amplectitur aurās
exclāmatque: 'manē! quō tē rapis? ībimus ūnā.'
vōce suā speciēque virī turbāta sopōrem
excutit et prīmō, sī sit, circumspicit, illīc,
quī modo vīsus erat; nam mōtī vōce ministrī
intulerant lūmen. postquam nōn invenit usquam,
percutit ōra manū laniatque ā pectore vestēs
pectoraque ipsa ferit nec crīnēs solvere cūrat:
scindit et altrīcī, quae lūctūs causa, rogantī
'nūlla est Alcyonē, nūlla est' ait. 'occidit ūnā
cum Cēȳce suō. sōlantia tollite verba!
naufragus interiit: vīdī agnōvīque manūsque
ad discēdentem cupiēns retinēre tetendī.
umbra fuit, sed et umbra tamen manifēsta virīque
vēra meī. nōn ille quidem, sī quaeris, habēbat
adsuētōs vultūs nec quō prius, ōre nitēbat:
pallentem nūdumque et adhūc ūmente capillō
īnfēlīx vīdī. stetit hōc miserābilis ipsō
ecce locō'; et quaerit, vestīgia sīqua supersint.
'hoc erat, hoc, animō quod dīvīnante timēbam,
et nē mē fugiēns ventōs sequerēre rogābam.
at certē vellem, quoniam peritūrus abībās,
mē quoque dūxissēs: multum fuit ūtile tēcum
īre mihī; neque enim dē vītae tempore quicquam
nōn simul ēgissem, nec mors discrēta fuisset.
nunc absēns periī, jactor quoque flūctibus absēns,
et sine mē mē pontus habet. crūdēlior ipsō
sit mihi mēns pelagō, sī vītam dūcere nītar
longius et tantō pugnem superesse dolōrī!
sed neque pugnābō nec tē, miserande, relinquam
et tibi nunc saltem veniam comes, inque sepulcrō
sī nōn urna, tamen junget nōs littera: sī nōn
ossibus ossa meīs, at nōmen nōmine tangam.'
plūra dolor prohibet, verbōque intervenit omnī
plangor, et attonitō gemitūs ā corde trahuntur.
Māne erat: ēgreditur tēctīs ad lītus et illum
maesta locum repetit, dē quō spectārat euntem,
dumque morātur ibī dumque 'hīc retinācula solvit,
hōc mihi discēdēns dedit ōscula lītore' dīcit
dumque notāta locīs reminīscitur ācta fretumque
prōspicit, in liquidā, spatiō distante, tuētur
nescio quid quasi corpus aquā, prīmōque, quid illud
esset, erat dubium; postquam paulum adpulit unda,
et, quamvīs aberat, corpus tamen esse liquēbat,
quī foret, ignōrāns, quia naufragus, ōmine mōta est
et, tamquam ignōtō lacrimam daret, 'heu! miser,' inquit
'quisquis es, et sīqua est conjūnx tibi!' flūctibus āctum
fit propius corpus: quod quō magis illa tuētur,
hōc minus et minus est mentis, sua, jamque propinquae
admōtum terrae, jam quod cognōscere posset,
cernit: erat conjūnx! 'ille est!' exclāmat et ūnā
ōra, comās, vestem lacerat tendēnsque trementēs
ad Cēȳca manūs 'sīc, ō cārissime conjūnx,
sīc ad mē, miserande, redīs?' ait. adjacet undīs
facta manū mōlēs, quae prīmās aequoris īrās
frangit et incursūs quae praedēlassat aquārum.
īnsilit hūc, mīrumque fuit potuisse: volābat
percutiēnsque levem modo nātīs āera pennīs
stringēbat summās āles miserābilis undās,
dumque volat, maestō similem plēnumque querellae
ōra dedēre sonum tenuī crepitantia rōstrō.
ut vērō tetigit mūtum et sine sanguine corpus,
dīlēctōs artūs amplexa recentibus ālīs
frīgida nēquīquam dūrō dedit ōscula rōstrō.
sēnserit hoc Cēyx, an vultum mōtibus undae
tollere sit vīsus, populus dubitābat, at ille
sēnserat: et tandem, superīs miserantibus, ambō
ālite mūtantur; fātīs obnoxius īsdem
tunc quoque mānsit amor nec conjugiāle solūtum
foedus in ālitibus: coeunt fīuntque parentēs,
perque diēs placidōs hībernō tempore septem
incubat Alcyonē pendentibus aequore nīdīs.
tunc jacet unda maris: ventōs cūstōdit et arcet
Aeolus ēgressū praestatque nepōtibus aequor.
Hōs aliquis senior jūnctim freta lāta volantēs
spectat et ad fīnem servātōs laudat amōrēs:
proximus, aut īdem, sī fors tulit, 'hic quoque,' dīxit
'quem mare carpentem substrictaque crūra gerentem
aspicis,' (ostendēns spatiōsum in guttura mergum)
'rēgia prōgeniēs, et sī dēscendere ad ipsum
ōrdine perpetuō quaeris, sunt hujus orīgō
Īlus et Assaracus raptusque Jovī Ganymēdēs
Lāomedōnque senex Priamusque novissima Trōjae
tempora sortītus; frāter fuit Hectoris iste:
quī nisi sēnsisset prīmā nova fāta juventā,
forsitan īnferius nōn Hectore nōmen habēret,
quamvīs est illum prōlēs ēnīxa Dymantis,
Aesacon umbrōsā fūrtim peperisse sub Īdā
fertur Alexiroē, Grānīcō nāta bicornī.
ōderat hic urbēs nitidāque remōtus ab aulā
sēcrētōs montēs et inambitiōsa colēbat
rūra nec Īliacōs coetūs nisi rārus adībat.
nōn agreste tamen nec inexpugnābile amōrī
pectus habēns silvās captātam saepe per omnēs
aspicit Hesperiēn patriā Cebrēnida rīpā
injectōs umerīs siccantem sōle capillōs.
vīsa fugit nymphē, velutī perterrita fulvum
cerva lupum longēque lacū dēprēnsa relictō
accipitrem fluviālis anas; quam Trōius hērōs
īnsequitur celeremque metū celer urget amōre.
ecce latēns herbā coluber fugientis aduncō
dente pedem strīnxit vīrūsque in corpore līquit;
cum vītā suppressa fuga est: amplectitur āmēns
exanimem clāmatque "piget, piget esse secūtum!
sed nōn hoc timuī, neque erat mihi vincere tantī.
perdidimus miseram nōs tē duo: vulnus ab angue,
ā mē causa data est! ego sum scelerātior illō,
quī tibi morte meā mortis sōlācia mittam."
dīxit et ē scopulō, quem rauca subēderat unda,
sē dedit in pontum. Tēthȳs miserāta cadentem
molliter excēpit nantemque per aequora pennīs
tēxit, et optātae nōn est data cōpia mortis.
indignātur amāns, invītum vīvere cōgī
obstārīque animae miserā dē sēde volentī
exīre, utque novās umerīs adsūmpserat ālās,
subvolat atque iterum corpus super aequora mittit.
plūma levat cāsūs: furit Aesacos inque profundum
prōnus abit lētīque viam sine fīne retemptat.
fēcit amor maciem: longa internōdia crūrum,
longa manet cervīx, caput est ā corpore longē;
aequora amat nōmenque tenet, quia mergitur illō.'

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation