Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Letter 1§ 10.1 Letter 2§ 10.2 Letter 3a§ 10.3a Letter 3b§ 10.3b Letter 4§ 10.4 Letter 5§ 10.5 Letter 6§ 10.6 Letter 7§ 10.7 Letter 8§ 10.8 Letter 9§ 10.9 Letter 10§ 10.10 Letter 11§ 10.11 Letter 12§ 10.12 Letter 13§ 10.13 Letter 14§ 10.14 Letter 15§ 10.15 Letter 16§ 10.16 Letter 17a§ 10.17a Letter 17b§ 10.17b Letter 18§ 10.18 Letter 19§ 10.19 Letter 20§ 10.20 Letter 21§ 10.21 Letter 22§ 10.22 Letter 23§ 10.23 Letter 24§ 10.24 Letter 25§ 10.25 Letter 26§ 10.26 Letter 27§ 10.27 Letter 28§ 10.28 Letter 29§ 10.29 Letter 30§ 10.30 Letter 31§ 10.31 Letter 32§ 10.32 Letter 33§ 10.33 Letter 34§ 10.34 Letter 35§ 10.35 Letter 36§ 10.36 Letter 37§ 10.37 Letter 38§ 10.38 Letter 39§ 10.39 Letter 40§ 10.40 Letter 41§ 10.41 Letter 42§ 10.42 Letter 43§ 10.43 Letter 44§ 10.44 Letter 45§ 10.45 Letter 46§ 10.46 Letter 47§ 10.47 Letter 48§ 10.48 Letter 49§ 10.49 Letter 50§ 10.50 Letter 51§ 10.51 Letter 52§ 10.52 Letter 53§ 10.53 Letter 54§ 10.54 Letter 55§ 10.55 Letter 56§ 10.56 Letter 57§ 10.57 Letter 58§ 10.58 Letter 59§ 10.59 Letter 60§ 10.60 Letter 61§ 10.61 Letter 62§ 10.62 Letter 63§ 10.63 Letter 64§ 10.64 Letter 65§ 10.65 Letter 66§ 10.66 Letter 67§ 10.67 Letter 68§ 10.68 Letter 69§ 10.69 Letter 70§ 10.70 Letter 71§ 10.71 Letter 72§ 10.72 Letter 73§ 10.73 Letter 74§ 10.74 Letter 75§ 10.75 Letter 76§ 10.76 Letter 77§ 10.77 Letter 78§ 10.78 Letter 79§ 10.79 Letter 80§ 10.80 Letter 81§ 10.81 Letter 82§ 10.82 Letter 83§ 10.83 Letter 84§ 10.84 Letter 85§ 10.85 Letter 86a§ 10.86a Letter 86b§ 10.86b Letter 87§ 10.87 Letter 88§ 10.88 Letter 89§ 10.89 Letter 90§ 10.90 Letter 91§ 10.91 Letter 92§ 10.92 Letter 93§ 10.93 Letter 94§ 10.94 Letter 95§ 10.95 Letter 96§ 10.96 Letter 97§ 10.97 Letter 98§ 10.98 Letter 99§ 10.99 Letter 100§ 10.100 Letter 101§ 10.101 Letter 102§ 10.102 Letter 103§ 10.103 Letter 104§ 10.104 Letter 105§ 10.105 Letter 106§ 10.106 Letter 107§ 10.107 Letter 108§ 10.108 Letter 109§ 10.109 Letter 110§ 10.110 Letter 111§ 10.111 Letter 112§ 10.112 Letter 113§ 10.113 Letter 114§ 10.114 Letter 115§ 10.115 Letter 116§ 10.116 Letter 117§ 10.117 Letter 118§ 10.118 Letter 119§ 10.119 Letter 120§ 10.120 Letter 121§ 10.121
Pliny the Younger · Letters

Book 9, Letter 13

Text kindly provided by Perseus

C. Plinius Quadrato suo s.

Quanto studiosius intentiusque legisti libros quos de Helvidi ultione composui, tanto impensius postulas, ut perscribam tibi quaeque extra libros quaeque circa libros, totum denique ordinem rei cui per aetatem non interfuisti.

Occiso Domitiano statui mecum ac deliberavi, esse magnam pulchramque materiam insectandi nocentes, miseros vindicandi, se proferendi. Porro inter multa scelera multorum nullum atrocius videbatur, quam quod in senatu senator senatori, praetorius consulari, reo iudex manus intulisset.

Fuerat alioqui mihi cum Helvidio amicitia, quanta potuerat esse cum eo, qui metu temporum nomen ingens paresque virtutes secessu tegebat; fuerat cum Arria et Fannia, quarum altera Helvidi noverca, altera mater novercae. Sed non ita me iura privata, ut publicum fas et indignitas facti et exempli ratio incitabat.

Ac primis quidem diebus redditae libertatis pro se quisque inimicos suos, dumtaxat minores, incondito turbidoque clamore postulaverat simul et oppresserat. Ego et modestius et constantius arbitratus immanissimum reum non communi temporum invidia, sed proprio crimine urgere, cum iam satis primus ille impetus defremuisset et languidior in dies ira ad iustitiam redisset, quamquam tum maxime tristis amissa nuper uxore, mitto ad Anteiam - nupta haec Helvidio fuerat -; rogo ut veniat, quia me recens adhuc luctus limine contineret.

Ut venit, 'Destinatum est' inquam 'mihi maritum tuum non inultum pati. Nuntia Arriae et Fanniae' - ab exsilio redierant -, 'consule te, consule illas, an velitis ascribi facto, in quo ego comite non egeo; sed non ita gloriae meae faverim, ut vobis societate eius invideam.' Perfert Anteia mandata, nec illae morantur.

Opportune senatus intra diem tertium. Omnia ego semper ad Corellium rettuli, quem providentissimum aetatis nostrae sapientissimumque cognovi: in hoc tamen contentus consilio meo fui veritus ne vetaret; erat enim cunctantior cautiorque. Sed non sustinui inducere in animum, quominus illi eodem die facturum me indicarem, quod an facerem non deliberabam, expertus usu de eo quod destinaveris non esse consulendos quibus consultis obsequi debeas.

Venio in senatum, ius dicendi peto, dico paulisper maximo assensu. Ubi coepi crimen attingere, reum destinare, adhuc tamen sine nomine, undique mihi reclamari. Alius: 'Sciamus, quis sit de quo extra ordinem referas', alius: 'Quis est ante relationem reus?', alius: 'Salvi simus, qui supersumus.'

Audio imperturbatus interritus: tantum susceptae rei honestas valet, tantumque ad fiduciam vel metum differt, nolint homines quod facias an non probent. Longum est omnia quae tunc hinc inde iacta sunt recensere.

Novissime consul: 'Secunde, sententiae loco dices, si quid volueris.' 'Permiseras' inquam 'quod usque adhuc omnibus permisisti.'

Resido; aguntur alia. Interim me quidam ex consularibus amicis, secreto curatoque sermone, quasi nimis fortiter incauteque progressum corripit revocat, monet ut desistam, adicit etiam: 'Notabilem te futuris principibus fecisti.' 'Esto' inquam 'dum malis.'

Vix ille discesserat, rursus alter: 'Quid audes? Quo ruis? Quibus te periculis obicis? Quid praesentibus confidis incertus futurorum? Lacessis hominem iam praefectum aerarii et brevi consulem, praeterea qua gratia quibus amicitiis fultum!' Nominat quendam, qui tunc ad orientem amplissimum exercitum non sine magnis dubiisque rumoribus obtinebat.

Ad haec ego: "Omnia praecepi atque animo mecum ante peregi" nec recuso, si ita casus attulerit, luere poenas ob honestissimum factum, dum flagitiosissimum ulciscor.'

Iam censendi tempus. Dicit Domitius Apollinaris consul designatus, dicit Fabricius Veiento, Fabius Postuminus, Bittius Proculus collega Publici Certi, de quo agebatur, uxoris autem meae quam amiseram vitricus, post hos Ammius Flaccus. Omnes Certum nondum a me nominatum ut nominatum defendunt crimenque quasi in medio relictum defensione suscipiunt.

Quae praeterea dixerint, non est necesse narrare: in libris habes; sum enim cuncta ipsorum verbis persecutus.

Dicunt contra Avidius Quietus, Cornutus Tertullus: Quietus, iniquissimum esse querelas dolentium excludi, ideoque Arriae et Fanniae ius querendi non auferendum, nec interesse cuius ordinis quis sit, sed quam causam habeat;

Cornutus, datum se a consulibus tutorem Helvidi filiae petentibus matre eius et vitrico; nunc quoque non sustinere deserere officii sui partes, in quo tamen et suo dolori modum imponere et optimarum feminarum perferre modestissimum affectum; quas contentas esse admonere senatum Publici Certi cruentae adulationis et petere, si poena flagitii manifestissimi remittatur, nota certe quasi censoria inuratur.

Tum Satrius Rufus medio ambiguoque sermone 'Puto' inquit 'iniuriam factam Publicio Certo, si non absolvitur; nominatus est ab amicis Arriae et Fanniae, nominatus ab amicis suis. Nec debemus solliciti esse; idem enim nos, qui bene sentimus de homine, et iudicaturi sumus. Si innocens est, sicut et spero et malo et, donec aliquid probetur, credo, poteritis absolvere.'

Haec illi quo quisque ordine citabantur. Venitur ad me. Consurgo, utor initio quod in libro est, respondeo singulis. Mirum qua intentione, quibus clamoribus omnia exceperint, qui modo reclamabant: tanta conversio vel negotii dignitatem vel proventum orationis vel actoris Constantiam subsecuta est.

Finio. Incipit respondere Veiento; nemo patitur; obturbatur obstrepitur, adeo quidem ut diceret: 'Rogo, patres conscripti, ne me cogatis implorare auxilium tribunorum.' Et statim Murena tribunus: 'Permitto tibi, vir clarissime Veiento, dicere.' Tunc quoque reclamatur.

Inter moras consul citatis nominibus et peracta discessione mittit senatum, ac paene adhuc stantem temptantemque dicere Veientonem reliquit. Multum ille de hac - ita vocabat - contumelia questus est Homerico versu: ὦ γέρον, ἦ μάλα δή σε νέοι τείρουσι μαχηταί.

Non fere quisquam in senatu fuit, qui non me complecteretur exoscularetur certatimque laude cumularet, quod intermissum iam diu morem in publicum consulendi susceptis propriis simultatibus reduxissem; quod denique senatum invidia liberassem, qua flagrabat apud ordines alios, quod severus in ceteros senatoribus solis dissimulatione quasi mutua parceret.

Haec acta sunt absente Certo; fuit enim seu tale aliquid suspicatus sive, ut excusabatur, infirmus. Et relationem quidem de eo Caesar ad senatum non remisit; obtinui tamen quod intenderam:

nam collega Certi consulatum, successorem Certus accepit, planeque factum est quod dixeram in fine: 'Reddat praemium sub optimo principe, quod a pessimo accepit.' Postea actionem meam utcumque potui recollegi, addidi multa.

Accidit fortuitum, sed non tamquam fortuitum, quod editis libris Certus intra paucissimos dies implicitus morbo decessit.

Audivi referentes hanc imaginem menti eius hanc oculis oberrasse, tamquam videret me sibi cum ferro imminere. Verane haec, affirmare non ausim; interest tamen exempli, ut vera videantur.

Habes epistulam, si modum epistulae cogites, libris quos legisti non minorem; sed imputabis tibi qui contentus libris non fuisti. Vale.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation