Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Letter 1§ 10.1 Letter 2§ 10.2 Letter 3a§ 10.3a Letter 3b§ 10.3b Letter 4§ 10.4 Letter 5§ 10.5 Letter 6§ 10.6 Letter 7§ 10.7 Letter 8§ 10.8 Letter 9§ 10.9 Letter 10§ 10.10 Letter 11§ 10.11 Letter 12§ 10.12 Letter 13§ 10.13 Letter 14§ 10.14 Letter 15§ 10.15 Letter 16§ 10.16 Letter 17a§ 10.17a Letter 17b§ 10.17b Letter 18§ 10.18 Letter 19§ 10.19 Letter 20§ 10.20 Letter 21§ 10.21 Letter 22§ 10.22 Letter 23§ 10.23 Letter 24§ 10.24 Letter 25§ 10.25 Letter 26§ 10.26 Letter 27§ 10.27 Letter 28§ 10.28 Letter 29§ 10.29 Letter 30§ 10.30 Letter 31§ 10.31 Letter 32§ 10.32 Letter 33§ 10.33 Letter 34§ 10.34 Letter 35§ 10.35 Letter 36§ 10.36 Letter 37§ 10.37 Letter 38§ 10.38 Letter 39§ 10.39 Letter 40§ 10.40 Letter 41§ 10.41 Letter 42§ 10.42 Letter 43§ 10.43 Letter 44§ 10.44 Letter 45§ 10.45 Letter 46§ 10.46 Letter 47§ 10.47 Letter 48§ 10.48 Letter 49§ 10.49 Letter 50§ 10.50 Letter 51§ 10.51 Letter 52§ 10.52 Letter 53§ 10.53 Letter 54§ 10.54 Letter 55§ 10.55 Letter 56§ 10.56 Letter 57§ 10.57 Letter 58§ 10.58 Letter 59§ 10.59 Letter 60§ 10.60 Letter 61§ 10.61 Letter 62§ 10.62 Letter 63§ 10.63 Letter 64§ 10.64 Letter 65§ 10.65 Letter 66§ 10.66 Letter 67§ 10.67 Letter 68§ 10.68 Letter 69§ 10.69 Letter 70§ 10.70 Letter 71§ 10.71 Letter 72§ 10.72 Letter 73§ 10.73 Letter 74§ 10.74 Letter 75§ 10.75 Letter 76§ 10.76 Letter 77§ 10.77 Letter 78§ 10.78 Letter 79§ 10.79 Letter 80§ 10.80 Letter 81§ 10.81 Letter 82§ 10.82 Letter 83§ 10.83 Letter 84§ 10.84 Letter 85§ 10.85 Letter 86a§ 10.86a Letter 86b§ 10.86b Letter 87§ 10.87 Letter 88§ 10.88 Letter 89§ 10.89 Letter 90§ 10.90 Letter 91§ 10.91 Letter 92§ 10.92 Letter 93§ 10.93 Letter 94§ 10.94 Letter 95§ 10.95 Letter 96§ 10.96 Letter 97§ 10.97 Letter 98§ 10.98 Letter 99§ 10.99 Letter 100§ 10.100 Letter 101§ 10.101 Letter 102§ 10.102 Letter 103§ 10.103 Letter 104§ 10.104 Letter 105§ 10.105 Letter 106§ 10.106 Letter 107§ 10.107 Letter 108§ 10.108 Letter 109§ 10.109 Letter 110§ 10.110 Letter 111§ 10.111 Letter 112§ 10.112 Letter 113§ 10.113 Letter 114§ 10.114 Letter 115§ 10.115 Letter 116§ 10.116 Letter 117§ 10.117 Letter 118§ 10.118 Letter 119§ 10.119 Letter 120§ 10.120 Letter 121§ 10.121
Pliny the Younger · Letters

Book 8, Letter 6

Text kindly provided by Perseus

C. Plinius Montano suo s.

Cognovisse iam ex epistula mea debes, adnotasse me nuper monumentum Pallantis sub hac inscriptione: 'Huic senatus ob fidem pietatemque erga patronos ornamenta praetoria decrevit et sestertium centies quinquagies, cuius honore contentus fuit.'

Postea mihi visum est pretium operae ipsum senatus consultum quaerere. Inveni tam copiosum et effusum, ut ille superbissimus titulus modicus atque etiam demissus videretur. Conferant se misceantque, non dico illi veteres, Africani Achaici Numantini, sed hi proximi Marii Sullae Pompei - nolo progredi longius -: infra Pallantis laudes iacebunt.

Urbanos qui illa censuerunt putem an miseros? Dicerem urbanos, si senatum deceret urbanitas; miseros, sed nemo tam miser est ut illa cogatur. Ambitio ergo et procedendi libido? Sed quis adeo demens, ut per suum, per publicum dedecus procedere velit in ea civitate, in qua hic esset usus florentissimae dignitatis, ut primus in senatu laudare Pallantem posset?

Mitto quod Pallanti servo praetoria ornamenta offeruntur - quippe offeruntur a servis -, mitto quod censent non exhortandum modo verum etiam compellendum ad usum aureorum anulorum; erat enim contra maiestatem senatus, si ferreis praetorius uteretur.

Levia haec et transeunda, illa memoranda quod nomine Pallantis senatus - nec expiata postea curia est -, Pallantis nomine senatus gratias agit Caesari, quod et ipse cum summo honore mentionem eius prosecutus esset et senatui facultatem fecisset testandi erga eum benevolentiam suam.

Quid enim senatui pulchrius, quam ut erga Pallantem satis gratus videretur? Additur: 'Ut Pallas, cui se omnes pro virili parte obligatos fatentur, singularis fidei singularis industriae fructum meritissimo ferat'. Prolatos imperii fines, redditos exercitus rei publicae credas.

Astruitur his: 'Cum senatui populoque Romano liberalitatis gratior repraesentari nulla materia posset, quam si abstinentissimi fidelissimique custodis principalium opum facultates adiuvare contigisset'. Hoc tunc votum senatus, hoc praecipuum gaudium populi, haec liberalitatis materia gratissima, si Pallantis facultates adiuvare publicarum opum egestione contingeret.

Iam quae sequuntur? Voluisse quidem senatum censere dandum ex aerario sestertium centies quinquagies et quanto ab eius modi cupiditatibus remotior eius animus esset, tanto impensius petere a publico parente, ut eum compelleret ad cedendum senatui.

Id vero deerat, ut cum Pallante auctoritate publica ageretur, Pallas rogaretur ut senatui cederet, ut illi superbissimae abstinentiae Caesar ipse patronus, ipse advocaretur, ne sestertium centies quinquagies sperneret. Sprevit, quod solum potuit tantis opibus publice oblatis arrogantius facere, quam si accepisset.

Senatus tamen id quoque similis querenti laudibus tulit, his quidem verbis: sed cum princeps optimus parensque publicus rogatus a Pallante eam partem sententiae, quae pertinebat ad dandum ei ex aerario sestertium centies quinquagies, remitti voluisset, testari senatum, et se libenter ac merito hanc summam inter reliquos honores ob fidem diligentiamque Pallanti decernere coepisse, voluntati tamen principis sui, cui in nulla re fas putaret repugnare, in hac quoque re obsequi.

Imaginare Pallantem velut intercedentem senatus consulto moderantemque honores suos et sestertium centies quinquagies ut nimium recusantem, cum praetoria ornamenta tamquam minus recepisset;

imaginare Caesarem liberti precibus vel potius imperio coram senatu obtemperantem - imperat enim libertus patrono, quem in senatu rogat -; imaginare senatum usquequaque testantem merito libenterque se hanc summam inter reliquos honores Pallanti coepisse decernere et perseveraturum fuisse, nisi obsequeretur principis voluntati, cui non esset fas in ulla re repugnare. Ita ne sestertium centies quinquagies Pallas ex aerario ferret, verecundia ipsius obsequio senatus opus fuit in hoc praecipue non obsecuturi, si in ulla re putasset fas esse non obsequi.

Finem existimas? Mane dum et maiora accipe: 'Utique, cum sit utile principis benignitatem promptissimam ad laudem praemiaque merentium illustrari ubique et maxime iis locis, quibus incitari ad imitationem praepositi rerum eius curae possent, et Pallantis spectatissima fides atque innocentia exemplo provocare studium tam honestae aemulationis posset, ea quae X. kal. Februarias quae proximae fuissent in amplissimo ordine optimus princeps recitasset senatusque consulta de iis rebus facta in aere inciderentur, idque aes figeretur ad statuam loricatam divi Iulii'.

Parum visum tantorum dedecorum esse curiam testem: delectus est celeberrimus locus, in quo legenda praesentibus, legenda futuris proderentur. Placuit aere signari omnes honores fastidiosissimi mancipii, quosque repudiasset quosque quantum ad decernentes pertinet gessit. Incisa et insculpta sunt publicis aeternisque monumentis praetoria ornamenta Pallantis, sic quasi foedera antiqua, sic quasi sacrae leges.

Tanta principis, tanta senatus, tanta Pallantis ipsius - quid dicam nescio, ut vellent in oculis omnium figi Pallas insolentiam suam, patientiam Caesar, humilitatem senatus. Nec puduit rationem turpitudini obtendere, egregiam quidem pulchramque rationem, ut exemplo Pallantis praemiorum ad studium aemulationis ceteri provocarentur.

Ea honorum vilitas erat, illorum etiam quos Pallas non dedignabatur. Inveniebantur tamen honesto loco nati, qui peterent cuperentque quod dari liberto promitti servis videbant.

Quam iuvat quod in tempora illa non incidi, quorum sic me tamquam illis vixerim pudet! Non dubito similiter affici te. Scio quam sit tibi vivus et ingenuus animus: ideo facilius est ut me; quamquam indignationem quibusdam in locis fortasse ultra epistulae modum extulerim, parum doluisse quam nimis credas. Vale.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation