Jam super Herculeās faucēs nemorōsaque Tempē
Haemoniae dēserta petēns dispendia silvae
cornipedem exhaustum cursū stimulīsque negantem
Magnus agēns incerta fugae vestīgia turbat
inplicitāsque errōre viās. pavet ille fragōrem
mōtōrum ventīs nemorum, comitumque suōrum
quī post terga redit trepidum laterīque timentem
exanimat. quamvīs summō dē culmine lāpsus
nōndum vīle suī pretium scit sanguinis esse,
sēque, memor fātī, tantae mercēdis habēre
crēdit adhūc jugulum, quantam prō Caesaris ipse
āvolsā cervīce daret. dēserta sequentem
nōn patitur tūtīs fātum cēlāre latebrīs
clāra virī faciēs. multī, Pharsālica castra
cum peterent nōndum fāmā prōdente ruīnās,
occursū stupuēre ducis vertīgine rērum
attonitī, clādisque suae vix ipse fidēlis
auctor erat. gravis est Magnō quīcumque malōrum
testis adest. cūnctīs ignōtus gentibus esse
māllet et obscūrō tūtus trānsīre per urbēs
nōmine; sed poenās longī Fortūna favōris
exigit ā miserō, quae tantō pondere fāmae
rēs premit adversās fātīsque priōribus urguet.
nunc festīnātōs nimium sibi sentit honōrēs
āctaque lauriferae damnat Sullāna juventae,
nunc et Cōryciās classēs et Pontica signa
dējectum meminisse piget. sīc longius aevum
dēstruit ingentīs animōs et vīta superstēs
imperiō. nisi summa diēs cum fīne bonōrum
adfuit et celerī praevertit trīstia lētō,
dēdecorī est fortūna prior. quisquamne secundīs
trādere sē fātīs audet nisi morte parātā?
lītora contigerat per quae Pēnēius amnis
Ēmathiā jam clāde rubēns exībat in aequor.
inde ratis trepidum ventīs ac flūctibus inpār,
flūmineīs vix tūta vadīs, ēvēxit in altum.
cujus adhūc rēmīs quatitur Corcȳra sinusque
Leucadiī, Cilicum dominus terraeque Liburnae
exiguam vector pavidus corrēpsit in alnum.
cōnscia cūrārum sēcrētae in lītora Lesbī
flectere vēla jubet, quā tunc tellūre latēbās
maestior, in mediīs quam sī, Cornēlia, campīs
Ēmathiae stārēs. trīstīs praesāgia cūrās
exagitant, trepidā quatitur formīdine somnus,
Thessaliam nox omnis habet; tenebrīsque remōtīs
rūpis in abruptae scopulōs extrēmaque curris
lītora; prōspiciēns flūctūs nūtantia longē
semper prīma vidēs venientis vēla carīnae,
quaerere nec quicquam dē fātō conjugis audēs.
ēn ratis, ad vestrōs quae tendit carbasa portūs!
quid ferat ignōrās, et nunc tibi summa pavōris
nūntius armōrum trīstis rūmorque sinister.
victus adest conjūnx. quid perdis tempora lūctūs?
cum possīs jam flēre timēs. tum puppe propinquā
prōsiluit crīmenque deum crūdēle notāvit,
dēfōrmem pallōre ducem voltūsque prementem
cānitiem atque ātrō squālentīs pulvere vestēs.
obvia nox miserae caelum lūcemque tenebrīs
abstulit atque animam clausit dolor; omnia nervīs
membra relicta labant, riguērunt corda, diūque
spē mortis dēcepta jacet. jam fūne ligātō
lītoribus lūstrat vacuās Pompejus harēnās.
quem postquam propius famulae vīdēre fidēlēs,
nōn ultrā gemitūs tacitōs incessere fātum
permīsēre sibī, frūstrāque attollere terrā
sēmianimem cōnantur eram; quam pectore Magnus
ambit et astrictōs refovet conplexibus artūs.
coeperat in summum revocātō sanguine corpus
Pompēī sentīre manūs maestamque marītī
posse patī faciem: prohibet succumbere fātīs
Magnus et inmodicōs castīgat vōce dolōrēs.
'nōbile cūr rōbur fortūnae volnere prīmō
fēmina tantōrum titulīs īnsignis avōrum
frangis? habēs aditum mānsūrae in saecula fāmae.
laudis in hōc sexū nōn lēgum jūra nec arma,
ūnica māteria est conjūnx miser. ērige mentem,
et tua cum fātīs pietās dēcertet, et ipsum
quod sum victus amā. nunc sum tibi glōria major,
ā mē quod fascēs et quod pia turba senātūs
tantaque discessit rēgum manus. incipe Magnum
sōla sequī. dēfōrmis adhūc vīvente marītō
summus et augērī vetitus dolor: ultima dēbet
esse fidēs lūgēre virum. tū nūlla tulistī
bellō damna meō: vīvit post proelia Magnus
sed fortūna perit. quod dēflēs, illud amāstī.'
vōcibus hīs correpta virī vix aegra levāvit
membra solō tālīs gemitū rumpente querellās:
'ō utinam in thalamōs invīsī Caesaris īssem
īnfēlīx conjūnx et nūllī laeta marītō.
bis nocuī mundō: mē prōnuba dūcit Erīnys
Crassōrumque umbrae, dēvōtaque mānibus illīs
Assyriōs in castra tulī cīvīlia cāsūs,
praecipitēsque dedī populōs cūnctōsque fugāvī
ā causā meliōre deōs. ō maxime conjūnx,
ō thalamīs indigne meīs, hoc jūris habēbat
in tantum fortūna caput? cūr inpia nūpsī,
sī miserum factūra fuī? nunc accipe poenās,
sed quās sponte luam: quō sit tibi mollius aequor,
certa fidēs rēgum tōtusque parātior orbis,
sparge marī comitem. māllem fēlīcibus armīs
dēpendisse caput: nunc clādēs dēnique lūstrā,
Magne, tuās. ubicumque jacēs cīvīlibus armīs
nostrōs ulta torōs, ades hūc atque exige poenās,
Jūlia crūdēlis, plācātaque paelice caesā
Magnō parce tuō.' sīc fāta iterumque refūsa
conjugis in gremium cūnctōrum lūmina solvit
in lacrimās. dūrī flectuntur pectora Magnī,
siccaque Thessaliā cōnfūdit lūmina Lesbos.
tunc Mytilēnaeum plēnō jam lītore volgus
adfātur Magnum. 'sī maxima glōria nōbīs
semper erit tantī pignus servāsse marītī,
tū quoque dēvōtōs sacrō tibi foedere mūrōs
ōrāmus sociōsque larēs dignēre vel ūnā
nocte tuā: fac, Magne, locum, quem cūncta revīsant
saecula, quem veniēns hospes Rōmānus adōret.
nūlla tibī subeunda magis sunt moenia victō:
omnia victōris possunt spērāre favōrem,
haec jam crīmen habent. quid, quod jacet īnsula pontō,
Caesar eget ratibus? procerum pars magna coībit
certa locī; nōtō reparandum est lītore fātum.
accipe templōrum cultūs aurumque deōrum;
accipe, sī terrīs, sī puppibus ista juventūs
aptior est; tōtā, quantum valet, ūtere Lesbō.
accipe: nē Caesar rapiat, tū victus habētō.
hoc sōlum crīmen meritae bene dētrahe terrae,
nē nostram videāre fidem fēlīxque secūtus
et damnāsse miser.' tālī pietāte virōrum
laetus in adversīs et mundī nōmine gaudēns
esse fidem 'nūllum tōtō mihi' dīxit 'in orbe
grātius esse solum nōn parvō pignore vōbīs
ostendī: tenuit nostrōs hāc obside Lesbos
adfectūs; hīc sacra domus cārīque penātēs,
hīc mihi Rōma fuit. nōn ūlla in lītora puppem
ante dedī fugiēns, saevī cum Caesaris īram
jam scīrem meritam servātā conjuge Lesbon,
nōn veritus tantam veniae committere vōbīs
māteriam. sed jam satis est fēcisse nocentīs:
fāta mihī tōtum mea sunt agitanda per orbem.
heu nimium fēlīx aeternō nōmine Lesbos,
sīve docēs populōs rēgēsque admittere Magnum,
seu praestās mihi sōla fidem. nam quaerere certum est,
fās quibus in terrīs, ubi sit scelus. accipe, nūmen
sīquod adhūc mēcum es, vōtōrum extrēma meōrum:
dā similīs Lesbō populōs, quī Mārte subāctum
nōn intrāre suōs īnfēstō Caesare portūs,
nōn exīre vetent.' dīxit, maestamque carīnae
inposuit comitem. cūnctōs mūtāre putārēs
tellūrem patriaeque solum: sīc lītore tōtō
plangitur, īnfēstae tenduntur in aethera dextrae.
Pompejumque minus, cujus fortūna dolōrem
mōverat, ast illam, quam tōtō tempore bellī
ut cīvem vīdēre suam, discēdere cernēns
ingemuit populus; quam vix, sī castra marītī
victōris peteret, siccīs dīmittere mātrēs
jam poterant oculīs: tantō dēvīnxit amōre
hōs pudor, hōs probitās castīque modestia voltūs,
quod summissa animis, nūllī gravis hospita turbae,
stantis adhūc fātī vīxit quasi conjuge victō.
jam pelagō mediōs Tītān dēmissus ad ignēs
nec quibus abscondit nec sīquibus exerit orbem
tōtus erat. vigilēs Pompēī pectore cūrae
nunc sociās adeunt Rōmānī foederis urbēs
et variās rēgum mentēs, nunc invia mundī
arva super nimiōs sōlēs Austrumque jacentīs.
saepe labor maestus cūrārum odiumque futūrī
prōjēcit fessōs incertī pectoris aestūs,
rēctōremque ratis dē cūnctīs cōnsulit astrīs,
unde notet terrās, quae sit mēnsūra secandī
aequoris in caelō, Syriam quō sīdere servet
aut quotus in Plaustrō Libyam bene dērigat ignis.
doctus ad haec fātur tacitī servātor Olympī
'signiferō quaecumque fluunt lābentia caelō,
numquam stante polō miserōs fallentia nautās,
sīdera nōn sequimur, sed, quī nōn mergitur undīs
axis inocciduus geminā clārissimus Arctō,
ille regit puppēs. hic cum mihi semper in altum
surget et īnstābit summīs minor Ursa cerūchīs,
Bosporon et Scythiae curvantem lītora Pontum
spectāmus. quidquid dēscendet ab arbore summā
Arctophylax propiorque marī Cynosūra ferētur,
in Syriae portūs tendit ratis. inde Canōpōs
excipit, Austrālī caelō contenta vagārī
stēlla, timēns Boreān: illā quoque perge sinistrā
trāns Pharon, in mediō tanget ratis aequore Syrtim.
sed quō vēla darī, quō nunc pede carbasa tendī
nostra jubēs?' dubiō contrā cui pectore Magnus
'hoc sōlum tōtō' respondit 'in aequore servā,
ut sit ab Ēmathiīs semper tua longius ōrīs
puppis et Hesperiam pelagō caelōque relinquās:
cētera dā ventīs. comitem pignusque recēpī
dēpositum: tum certus eram quae lītora vellem,
nunc portum fortūna dabit'. sīc fātur; at ille
jūstō vēla modō pendentia cornibus aequīs
torsit et in laevum puppim dedit, utque secāret
quās Asinae cautēs et quās Chios asperat undās
hōs dedit in prōram, tenet hōs in puppe rudentēs.
aequora sēnsērunt mōtūs aliterque secante
jam pelagus rōstrō nec idem spectante carīnā
mūtāvēre sonum. nōn sīc moderātor equōrum,
dexteriōre rotā laevum cum circumit axem,
cōgit inoffēnsae currūs accēdere mētae.
ostendit terrās Tītān et sīdera tēxit.
sparsus ab Ēmathiā fūgit quīcumque procellā,
adsequitur Magnum; prīmusque ā lītore Lesbī
occurrit gnātus, procerum mox turba fidēlis.
nam neque dējectō fātīs aciēque fugātō
abstulerat Magnō rēgēs fortūna ministrōs:
terrārum dominōs et scēptra Ēōa tenentīs
exul habet comitēs. jubet īre in dēvia mundī
Dējotarum, quī sparsa ducis vestīgia lēgit.
'quandō' ait 'Ēmathiīs āmissus clādibus orbis,
quā Rōmānus erat, superest, fīdissime rēgum,
Ēōam temptāre fidem populōsque bibentīs
Euphrātēn et adhūc sēcūrum ā Caesare Tigrim.
nē pigeat Magnō quaerentem fāta remōtās
Mēdōrum penetrāre domōs Scythicōsque recessūs
et tōtum mūtāre diem, vōcēsque superbō
Arsacidae perferre meās: "sī foedera nōbīs
prīsca manent mihi per Latium jūrāta Tonantem,
per vestrōs astricta magōs, inplēte pharetrās
Armeniōsque arcūs Geticīs intendite nervīs,
sī vōs, ō Parthī, peterem cum Caspia claustra
et sequerer dūrōs aeternī Mārtis Alānōs,
passus Achaemeniīs lātē dēcurrere campīs
in tūtam trepidōs numquam Babylōna coēgī.
arva super Cȳrī Chaldaeīque ultima rēgnī,
quā rapidus Gangēs et quā Nȳsaeus Hydaspēs
accēdunt pelagō, Phoebī surgentis ab igne
jam propior quam Persis eram: tamen omnia vincēns
sustinuī nostrīs vōs tantum dēsse triumphīs,
sōlusque ē numerō rēgum tellūris Eōae
ex aequō mē Parthus adit. nec mūnere Magnī
stant semel Arsacidae; quis enim post volnera clādis
Assyriae jūstās Latiī conpescuit īrās?
tot meritīs obstricta meīs nunc Parthia ruptīs
excēdat claustrīs vetitam per saecula rīpam
Zeugmaque Pellaeum. Pompejō vincite, Parthī,
vincī Rōma volet."' rēgem pārēre jubentī
ardua nōn piguit, positīsque īnsignibus aulae
ēgreditur famulō raptōs indūtus amictūs.
in dubiīs tūtum est inopem simulāre tyrannō;
quantō igitur mundī dominīs sēcūrius aevum
vērus pauper agit! dīmissō in lītore rēge
ipse per Īcariae scopulōs, Ephesonque relinquēns
et placidī Colophōna maris, spūmantia parvae
rādit saxa Samī; spīrat dē lītore Cōō
aura fluēns; Cnidon inde fugit clāramque relinquit
sōle Rhodon magnōsque sinūs Telmessidos undae
conpēnsat mediō pelagī. Pamphȳlia puppī
occurrit tellūs, nec sē committere mūrīs
ausus adhūc ūllīs tē prīmum, parva Phasēlī,
Magnus adit; nam tē metuī vetat incola rārus
exhaustaeque domūs populīs, majorque carīnae
quam tua turba fuit. tendēns hinc carbasa rūrsus
jam Taurum Taurōque videt Dipsunta cadentem.
crēderet hoc Magnus, pācem cum praestitit undīs,
et sibi cōnsultum? Cilicum per lītora tūtus
parvā puppe fugit. sequitur pars magna senātūs
ad profugum collēcta ducem; parvīsque Syhedrīs,
quō portū mittitque ratēs recipitque Selīnūs,
in procerum coetū tandem maesta ōra resolvit
vōcibus hīs Magnus: 'comitēs bellīque fugaeque
atque īnstar patriae, quamvīs in lītore nūdō,
in Cilicum terrā, nūllīs circumdatus armīs
cōnsultem rēbusque novīs exōrdia quaeram,
ingentīs praestāte animōs. nōn omnis in arvīs
Ēmathiīs cecidī, nec sīc mea fāta premuntur
ut nequeam relevāre caput clādēsque receptās
excutere. an Libycae Marium potuēre ruīnae
ērigere in fascēs et plēnīs reddere fāstīs,
mē pulsum leviōre manū fortūna tenēbit?
mīlle meae Grāiō volvuntur in aequore puppēs,
mīlle ducēs; sparsit potius Pharsālia nostrās
quam subvertit opēs. sed mē vel sōla tuērī
fāma potest rērum tōtō quās gessimus orbe
et nōmen quod mundus amat. vōs pendite rēgna
vīribus atque fidē, Libyam Parthōsque Pharonque,
quemnam Rōmānīs deceat succurrere rēbus.
ast ego cūrārum vōbīs arcāna meārum
exprōmam mentisque meae quō pondera vergant.
aetās Nīliacī nōbīs suspecta tyrannī est,
ardua quippe fidēs rōbustōs exigit annōs.
hinc anceps dubiī terret sollertia Maurī;
namque memor generis Carthāginis inpia prōlēs
inminet Hesperiae, multusque in pectore vānō est
Hannibal, oblīquō maculat quī sanguine rēgnum
et Numidās contingit avōs. jam supplice Vārō
intumuit vīditque locō Rōmāna secundō.
quārē agite Ēōum, comitēs, properēmus in orbem.
dīvidit Euphrātēs ingentem gurgite mundum
Caspiaque inmēnsōs sēdūcunt claustra recessūs,
et polus Assyriās alter noctēsque diēsque
vertit, et abruptum est nostrō mare discolor undā
Ōceanusque suus. rēgnandī sōla voluptās.
celsior in campō sonipēs et fortior arcus,
nec puer aut senior lētālīs tendere nervōs
sēgnis, et ā nūllā mors est incerta sagittā.
prīmī Pellaeās arcū frēgēre sarīsās
Bactraque Mēdōrum sēdem mūrisque superbam
Assyriās Babylōna domōs. nec pīla timentur
nostra nimis Parthīs, audentque in bella venīre
expertī Scythicās Crassō pereunte pharetrās.
spīcula nec sōlō spargunt fīdentia ferrō,
strīdula sed multō saturantur tēla venēnō;
volnera parva nocent fātumque in sanguine summō est.
ō utinam nōn tanta mihī fīdūcia saevīs
esset in Arsacidīs! fātīs nimis aemula nostrīs
fāta movent Mēdōs, multumque in gente deōrum est.
effundam populōs aliā tellūre revolsōs
excītōsque suīs inmittam sēdibus ortūs.
quod sī nōs Ēōa fidēs et barbara fallent
foedera, volgātī suprā commercia mundī
naufragium fortūna ferat: nōn rēgna precābor
quae fēcī. sat magna feram sōlācia mortis
orbe jacēns aliō, nihil haec in membra cruentē,
nīl socerum fēcisse piē. sed, cūncta revolvēns
vītae fāta meae, semper venerābilis illā
orbis parte fuī, quantus Maeōtida suprā,
quantus apud Tanaīn tōtō cōnspectus in ortū!
quās magis in terrās nostrum fēlīcibus āctīs
nōmen abīt, aut unde redī majōre triumphō?
Rōma, favē coeptīs; quid enim tibi laetius umquam
praestiterint superī, quam, sī cīvīlia Parthō
mīlite bella gerās, tantam cōnsūmere gentem
et nostrīs miscēre malīs? cum Caesaris arma
concurrent Mēdīs, aut mē fortūna necesse est
vindicet aut Crassōs.' sīc fātus murmure sēnsit
cōnsilium damnāsse virōs; quōs Lentulus omnīs
virtūtīs stimulīs et nōbilitāte dolendī
praecessit dignāsque tulit modo cōnsule vōcēs.
'sīcine Thessalicae mentem frēgēre ruīnae?
ūna diēs mundī damnāvit fāta? secundum
Ēmathiam līs tanta datur? jacet omne cruentī
volneris auxilium? sōlōs tibi, Magne, relīquit
Parthōrum fortūna pedēs? quid trānsfuga mundī,
terrārum tōtōs tractūs caelumque perōsus,
āversōsque polōs aliēnaque sīdera quaeris,
Chaldaeōs cultūre focōs et barbara sacra
Parthōrum famulus? quid causa obtenditur armīs
lībertātis amor? miserum quid dēcipis orbem,
sī servīre potes? tē, quem Rōmāna regentem
horruit audītū, quem captōs dūcere rēgēs
vīdit ab Hyrcānīs, Indōque ā lītore, silvīs,
dējectum fātīs, humilem frāctumque vidēbit
ex tolletque animōs Latium vaesānus in orbem
sē simul et Rōmam Pompejō supplice mēnsus?
nīl animīs fātīsque tuīs effābere dignum:
exiget ignōrāns Latiae commercia linguae
ut lacrimīs sē, Magne, rogēs. patimurne pudōris
hoc volnus, clādēs ut Parthia vindicet ante
Hesperiās, quam Rōma suās? cīvīlibus armīs
ēlēgit tē nempe ducem: quid volnera nostra
in Scythicōs spargis populōs clādēsque latentīs?
quid Parthōs trānsīre docēs? sōlācia tantī
perdit Rōma malī, nūllōs admittere rēgēs
sed cīvī servīre suō? juvat īre per orbem
dūcentem saevās Rōmāna in moenia gentēs
signaque ab Euphrātē cum Crassīs capta sequentem?
quī sōlus rēgum fātō cēlante favōrem
dēfuit Ēmathiae, nunc tantās ille lacesset
audītī victōris opēs aut jungere fāta
tēcum, Magne, volet? nōn haec fīdūcia gentī est.
omnis, in Arctōīs populus quīcumque pruīnīs
nāscitur, indomitus bellīs et mortis amātor:
quidquid ad Ēōōs tractūs mundīque tepōrem
ībitur, ēmollit gentēs clēmentia caelī.
illīc et laxās vestēs et flūxa virōrum
vēlāmenta vidēs. Parthus per Mēdica rūra,
Sarmaticōs inter campōs effūsaque plānō
Tigridis arva solō, nūllī superābilis hostī est
lībertāte fugae; sed nōn, ubi terra tumēbit,
aspera cōnscendet montis juga, nec per opācās
bella geret tenebrās incertō dēbilis arcū,
nec franget nandō violentī verticis amnem,
nec tōta in pugnā perfūsus sanguine membra
exiget aestīvum calidō sub pulvere sōlem.
nōn ariēs illīs, nōn ūlla est māchina bellī
aut fossās inplēre valent, Parthōque sequentī
mūrus erit quodcumque potest opstāre sagittae.
pugna levis bellumque fugāx turmaeque vagantēs,
et melior cessisse locō quam pellere mīles;
inlita tēla dolīs, nec Mārtem comminus usquam
ausa patī virtūs, sed longē tendere nervōs
et quō ferre velint permittere volnera ventīs.
ēnsis habet vīrēs, et gēns quaecumque virōrum est
bella gerit gladiīs. nam Mēdōs proelia prīma
exarmant vacuāque jubent remeāre pharetrā.
nūlla manūs illīs, fīdūcia tōta venēnī est.
crēdis, Magne, virōs, quōs in discrīmina bellī
cum ferrō mīsisse parum est? temptāre pudendum
auxilium tantī est, tōtō dīvīsus ut orbe
ā terrā moriāre tuā, tibi barbara tellūs
incumbat, tē parva tegant ac vīlia busta,
invidiōsa tamen Crassō quaerente sepulchrum?
sed tua sors levior, quoniam mors ultima poena est
nec metuenda virīs. at nōn Cornēlia lētum
īnfandō sub rēge timet. num barbara nōbīs
est ignōta Venus, quae rītū caeca ferārum
polluit innumerīs lēgēs et foedera taedae
conjugibus thalamīque patent sēcrēta nefandī
inter mīlle nurūs? epulīs vaesāna merōque
rēgia nōn ūllīs exceptōs lēgibus audet
concubitūs: tot fēmineīs conplexibus ūnum
nōn lassat nox tōta marem. jacuēre sorōrēs
in rēgum thalamīs sacrātaque pignora mātrēs.
damnat apud gentēs sceleris nōn sponte perāctī
Oedipodīoniās īnfēlīx fābula Thēbās:
Parthōrum dominus quotiēns sīc sanguine mixtō
nāscitur Arsacidēs! cui fās inplēre parentem,
quid rear esse nefās? prōlēs tam clāra Metellī
stābit barbaricō conjūnx mīllēsima lectō.
quamquam nōn ūllī plūs rēgia, Magne, vacābit
saevitiā stimulāta Venus titulīsque virōrum;
nam, quō plūra juvent Parthum portenta, fuisse
hanc sciet et Crassī: ceu prīdem dēbita fātīs
Assyriīs trahitur clādis captīva vetustae.
haereat Ēōae volnus miserābile sortis,
nōn sōlum auxilium fūnestō ab rēge petīsse
sed gessisse prius bellum cīvīle pudēbit.
nam quod apud populōs crīmen socerīque tuumque
majus erit, quam quod vōbīs miscentibus arma
Crassōrum vindicta perīt? incurrere cūnctī
dēbuerant in Bactra ducēs et, nēqua vacārent
arma, vel Arctōum Dācīs Rhēnīque catervīs
imperiī nūdāre latus, dum perfida Sūsa
in tumulōs prōlāpsa ducum Babylōnque jacēret.
Assyriae pācī fīnem, Fortūna, precāmur;
et, sī Thessaliā bellum cīvīle perāctum est,
ad Parthōs quī vīcit eat. gēns ūnica mundī est
dē quā Caesareīs possim gaudēre triumphīs.
nōn tibi, cum prīmum gelidum trānsībis Araxēn,
umbra senis maestī Scythicīs cōnfīxa sagittīs
ingeret hās vōcēs? "tū, quem post fūnera nostra
ultōrem cinerum nūdae spērāvimus umbrae,
ad foedus pācemque venīs?" tum plūrima clādis
occurrent monimenta tibī: quae moenia truncī
lūstrārunt cervīce ducēs, ubi nōmina tanta
obruit Euphrātēs et nostra cadāvera Tigris
dētulit in terrās ac reddidit. īre per ista
sī potes, in mediā socerum quoque, Magne, sedentem
Thessaliā plācāre potes. quīn respicis orbem
Rōmānum? sī rēgna timēs prōjecta sub Austrō
īnfīdumque Jubam, petimus Pharon arvaque Lāgī.
Syrtibus hinc Libycīs tūta est Aegyptos, at inde
gurgite septēnō rapidus mare summovet amnis.
terra suīs contenta bonīs, nōn indiga mercis
aut Jovis: in sōlō tantā est fīdūcia Nīlō.
scēptra puer Ptolemaeus habet tibi dēbita, Magne,
tūtēlae commissa tuae. quis nōminis umbram
horreat? innocua est aetās. nē jūra fidemque
respectumque deum veterī spērāveris aulā;
nīl pudet adsuētōs scēptrīs: mītissima sors est
rēgnōrum sub rēge novō.' nōn plūra locūtus
inpulit hūc animōs. quantum, spēs ultima rērum,
lībertātis habēs! victa est sententia Magnī.
tum Cilicum līquēre solum Cyprōque citātās
inmīsēre ratēs, nūllās cui praetulit ārās
undae dīva memor Paphiae, sī nūmina nāscī
crēdimus aut quemquam fās est coepisse deōrum.
haec ubi dēseruit Pompejus lītora, tōtōs
ēmēnsus Cyprī scopulōs quibus exit in Austrum
inde maris vastī trānsversō vertitur aestū;
nec tenuit grātum nocturnō lūmine montem,
īnfimaque Aegyptī pugnācī lītora vēlō
vix tetigit, quā dīviduī pars maxima Nīlī
in vada dēcurrit Pēlūsia septimus amnis.
tempus erat quō Lībra parēs exāminat hōrās,
nōn ūnō plūs aequa diē, noctīque rependit
lūx minor hībernae vernī sōlācia damnī.
conperit ut rēgem Casiō sē monte tenēre,
flectit iter; nec Phoebus adhūc nec carbasa languent.
jam rapidō speculātor eques per lītora cursū
hospitis adventū pavidam conplēverat aulam.
cōnsiliī vix tempus erat; tamen omnia mōnstra
Pellaeae coiēre domūs, quōs inter Acōreus
jam placidus seniō frāctīsque modestior annīs
(hunc genuit cūstōs Nīlī crēscentis in arva
Memphis vāna sacrīs; illō cultōre deōrum
lūstra suae Phoebēs nōn ūnus vīxerat Āpis)
cōnsiliī vōx prīma fuit, meritumque fidemque
sacraque dēfūnctī jactāvit pignora patris.
sed melior suādēre malīs et nōsse tyrannōs
ausus Pompejum lētō damnāre Pothīnus
'jūs et fās multōs faciunt, Ptolemaee, nocentēs;
dat poenās laudāta fidēs, cum sustinet' inquit
'quōs fortūna premit. fātīs accēde deīsque,
et cole fēlīcēs, miserōs fuge. sīdera terrā
ut distant et flamma marī, sīc ūtile rēctō.
scēptrōrum vīs tōta perit, sī pendere jūsta
incipit, ēvertitque arcēs respectus honestī.
lībertās scelerum est quae rēgna invīsa tuētur
sublātusque modus gladiīs. facere omnia saevē
nōn inpūne licet, nisi cum facis. exeat aulā
quī volt esse pius. virtūs et summa potestās
nōn coeunt; semper metuet quem saeva pudēbunt.
nōn inpūne tuōs Magnus contempserit annōs,
quī tē nec victōs arcēre ā lītore nostrō
posse putat. neu nōs scēptrīs prīvāverit hospes
pignora sunt propiōra tibī: Nīlumque Pharonque,
sī rēgnāre piget, damnātae redde sorōrī.
Aegypton certē Latiīs tueāmur ab armīs.
quidquid nōn fuerit Magnī dum bella geruntur,
nec victōris erit. tōtō jam pulsus ab orbe,
postquam nūlla manet rērum fīdūcia, quaerit
cum quā gente cadat. rapitur cīvīlibus umbrīs.
nec socerī tantum arma fugit: fugit ōra senātūs,
cujus Thessalicās saturat pars magna volucrēs,
et metuit gentēs quās ūnō in sanguine mixtās
dēseruit, rēgēsque timet quōrum omnia mersit,
Thessaliaeque reus nūllā tellūre receptus
sollicitat nostrum, quem nōndum perdidit, orbem.
jūstior in Magnum nōbīs, Ptolemaee, querellae
causa data est. quid sēpositam semperque quiētam
crīmine bellōrum maculās Pharon, arvaque nostra
victōrī suspecta facīs? cūr sōla cadentī
haec placuit tellūs, in quam Pharsālica fāta
cōnferrēs poenāsque tuās? jam crīmen habēmus
pūrgandum gladiō. quod nōbīs scēptra senātus
tē suādente dedit, vōtīs tua fōvimus arma.
hoc ferrum, quod fāta jubent prōferre, parāvī
nōn tibi, sed victō; feriam tua vīscera, Magne,
mālueram socerī: rapimur quō cūncta feruntur.
tēne mihī dubitās an sit violāre necesse,
cum liceat? quae tē nostrī fīdūcia rēgnī
hūc agit, īnfēlīx? populum nōn cernis inermem
arvaque vix refugō fodientem mollia Nīlō?
mētīrī sua rēgna decet vīrēsque fatērī.
tū, Ptolemaee, potes Magnī fulcīre ruīnam,
sub quā Rōma jacet? bustum cinerēsque movēre
Thessalicōs audēs bellumque in rēgna vocāre?
ante aciem Ēmathiam nūllīs accessimus armīs:
Pompēī nunc castra placent, quae dēserit orbis?
nunc victōris opēs et cognita fāta lacessis?
adversīs nōn dēsse decet, sed laeta secūtōs:
nūlla fidēs umquam miserōs ēlēgit amīcōs.'
adsēnsēre omnēs scelerī. laetātur honōre
rēx puer īnsuētō, quod jam sibi tanta jubēre
permittant famulī. scelerī dēlēctus Achillās,
perfida quā tellūs Casiīs excurrit harēnīs
et vada testantur jūnctās Aegyptia Syrtēs,
exiguam sociīs mōnstrī gladiīsque carīnam
īnstruit. ō superī, Nīlusne et barbara Memphis
et Pēlūsiacī tam mollis turba Canōpī
hōs animōs? sīc fāta premunt cīvīlia mundum?
sīc Rōmāna jacent? ūllusne in clādibus istīs
est locus Aegyptō Phariusque admittitur ēnsis?
hanc certē servāte fidem, cīvīlia bella:
cognātās praestāte manūs externaque mōnstra
pellite, sī meruit tam clārō nōmine Magnus
Caesaris esse nefās. tantī, Ptolemaee, ruīnam
nōminis haut metuis, caelōque tonante profānās
īnseruisse manūs, inpūre ac sēmivir, audēs?
nōn domitor mundī nec ter Capitōlia currū
invectus rēgumque potēns vindexque senātūs
victōrisque gener, Phariō satis esse tyrannō
quod poterat, Rōmānus erat: quid vīscera nostra
scrūtāris gladiō? nescīs, puer inprobe, nescīs
quō tua sit fortūna locō: jam jūre sine ūllō
Nīlī scēptra tenēs; cecidit cīvīlibus armīs
quī tibi rēgna dedit. jam ventō vēla negārat
Magnus et auxiliō rēmōrum īnfanda petēbat
lītora; quem contrā nōn longā vecta birēmī
appulerat scelerāta manus, Magnōque patēre
fingēns rēgna Pharī celsae dē puppe carīnae
in parvam jubet īre ratem, lītusque malignum
incūsat bimaremque vadīs frangentibus aestum,
quī vetet externās terrīs adpellere classēs.
quod nisi fātōrum lēgēs intentaque jussū
ōrdinis aeternī miserae vīcīnia mortis
damnātum lētō traherent ad lītora Magnum,
nōn ūllī comitum sceleris praesāgia dērant:
quippe, fidēs sī pūra foret, sī rēgia Magnō
scēptrōrum auctōrī vērā pietāte patēret,
ventūrum tōtā Pharium cum classe tyrannum.
sed cēdit fātīs classemque relinquere jussus
obsequitur, lētumque juvat praeferre timōrī.
ībat in hostīlem praeceps Cornēlia puppem,
hōc magis inpatiēns ēgressō dēsse marītō
quod metuit clādēs. 'remanē, temerāria conjūnx,
et tū, nāte, precor, longēque ā lītore cāsūs
expectāte meōs et in hāc cervīce tyrannī
explōrāte fidem' dīxit. sed surda vetantī
tendēbat geminās āmēns Cornēlia palmās.
'quō sine mē crūdēlis abīs? iterumne relinquor,
Thessalicīs summōta malīs? numquam ōmine laetō
distrahimur miserī. poterās nōn flectere puppem,
cum fugerēs altō, latebrīsque relinquere Lesbī,
omnibus ā terrīs sī nōs arcēre parābās.
an tantum in flūctūs placeō comes?' haec ubi frūstrā
effūdit, prīmā pendet tamen ānxia puppe,
attonitōque metū nec quōquam āvertere vīsūs
nec Magnum spectāre potest. stetit ānxia classis
ad ducis ēventum, metuēns nōn arma nefāsque
sed nē summissīs precibus Pompejus adōret
scēptra suā dōnāta manū. trānsīre parantem
Rōmānus Phariā mīles dē puppe salūtat
Septimius, quī, prō superum pudor, arma satelles
rēgia gestābat positō dēfōrmia pīlō,
inmānis violentus atrōx nūllāque ferārum
mītior in caedēs. quis nōn, Fortūna, putāsset
parcere tē populīs, quod bellō haec dextra vacāret
Thessaliāque procul tam noxia tēla fugāssēs?
dispōnis gladiōs, nēquō nōn fīat in orbe,
heu, facinus cīvīle tibī. victōribus ipsīs
dēdecus et numquam superum caritūra pudōre
fābula, Rōmānus rēgī sīc pāruit ēnsis,
Pellaeusque puer gladiō tibi colla recīdit,
Magne, tuō. quā posteritās in saecula mittet
Septimium fāmā? scelus hoc quō nōmine dīcent
quī Brūtī dīxēre nefās? jam vēnerat hōrae
terminus extrēmae, Phariamque ablātus in alnum
perdiderat jam jūra suī. tum stringere ferrum
rēgia mōnstra parant. ut vīdit comminus ēnsīs,
involvit voltūs atque, indignātus apertum
fortūnae praebēre, caput; tum lūmina pressit
continuitque animam, nēquās effundere vōcēs
vellet et aeternam flētū corrumpere fāmam.
sed, postquam mucrōne latus fūnestus Achillās
perfōdit, nūllō gemitū cōnsēnsit ad ictum
respexitque nefās, servatque inmōbile corpus,
sēque probat moriēns atque haec in pectore volvit:
'saecula Rōmānōs numquam tacitūra labōrēs
attendunt, aevumque sequēns speculātur ab omnī
orbe ratem Phariamque fidem: nunc cōnsule fāmae.
fāta tibī longae flūxērunt prōspera vītae:
ignōrant populī, sī nōn in morte probārīs,
an scierīs adversa patī. nē cēde pudōrī
auctōremque dolē fātī: quācumque ferīris,
crēde manum socerī. spargant lacerentque licēbit,
sum tamen, ō superī, fēlīx, nūllīque potestās
hoc auferre deō. mūtantur prōspera vītā,
nōn fit morte miser. videt hanc Cornēlia caedem
Pompejusque meus: tantō patientius, ōrō,
claude, dolor, gemitūs: gnātus conjūnxque perēmptum,
sī mīrantur, amant.' tālis cūstōdia Magnō
mentis erat, jūs hoc animī morientis habēbat.
at nōn tam patiēns Cornēlia cernere saevum,
quam perferre, nefās miserandīs aethera conplet
vōcibus. 'ō conjūnx, ego tē scelerāta perēmī:
lētiferae tibi causa morae fuit āvia Lesbos,
et prior in Nīlī pervēnit lītora Caesar.
nam cui jūs aliī sceleris? sed, quisquis, in istud
ā superīs inmisse caput, vel Caesaris īrae
vel tibi prōspiciēns, nescīs, crūdēlis, ubi ipsa
vīscera sint Magnī: properās atque ingeris ictūs
quā vōtum est victō. poenās nōn morte minōrēs
pendat et ante meum videat caput. haud ego culpā
lībera bellōrum, quae mātrum sōla per undās
et per castra comes nūllīs absterrita fātīs
victum, quod rēgēs etiam timuēre, recēpī.
hoc meruī, conjūnx, in tūtā puppe relinquī?
perfide, parcēbās? tē fāta extrēma petente
vītā digna fuī? moriar, nec mūnere rēgis.
aut mihi praecipitem, nautae, permittite saltum,
aut laqueum collō tortōsque aptāre rudentēs,
aut aliquis Magnō dignus comes exigat ēnsem.
Pompejō praestāre potest quod Caesaris armīs
inputet. ō saevī, properantem in fāta tenētis?
vīvis adhūc, conjūnx, et jam Cornēlia nōn est
jūris, Magne, suī: prohibent accersere mortem;
servor victōrī.' sīc fāta interque suōrum
lāpsa manūs rapitur trepidā fugiente carīnā.
at, Magnī cum terga sonent et pectora ferrō,
permānsisse decus sacrae venerābile fōrmae
īrātamque deīs faciem, nīl ultima mortis
ex habitū voltūque virī mūtāsse fatentur
quī lacerum vīdēre caput. nam saevus in ipsō
Septimius sceleris majus scelus invenit āctū,
ac retegit sacrōs scissō vēlāmine voltūs
sēmianimis Magnī spīrantiaque occupat ōra
collaque in oblīquō pōnit languentia trānstrō.
tunc nervōs vēnāsque secat nōdōsaque frangit
ossa diū: nōndum artis erat caput ēnse rotāre.
at, postquam truncō cervīx abscīsa recessit,
vindicat hoc Pharius, dextrā gestāre, satelles.
dēgener atque operae mīles Rōmāne secundae,
Pompēī dīrō sacrum caput ēnse recīdis,
ut nōn ipse ferās? ō summī fāta pudōris!
inpius ut Magnum nōsset puer, illa verenda
rēgibus hirta coma et generōsā fronte decōra
caesariēs conprēnsa manū est, Phariōque verūtō,
dum vīvunt voltūs atque ōs in murmura pulsant
singultūs animae, dum lūmina nūda rigēscunt,
suffīxum caput est, quō numquam bella jubente
pāx fuit; hōc lēgēs Campumque et rōstra movēbat,
hāc faciē, Fortūna, tibī, Rōmāna, placēbās.
nec satis īnfandō fuit hoc vīdisse tyrannō:
volt sceleris superesse fidem. tunc arte nefandā
summōta est capitī tābēs, raptōque cerebrō
adsiccāta cutis, putrisque efflūxit ab altō
ūmor, et īnfūsō faciēs solidāta venēnō est.
ultima Lāgēae stirpis peritūraque prōlēs,
dēgener incestae scēptrīs cessūre sorōrī,
cum tibi sacrātō Macedōn servētur in antrō
et rēgum cinerēs extructō monte quiēscant,
cum Ptolemaeōrum mānēs seriemque pudendam
pȳramides claudant indignaque Mausōlēa,
lītora Pompejum feriunt, truncusque vadōsīs
hūc illūc jactātur aquīs. adeōne molesta
tōtum cūra fuit socerō servāre cadāver?
hāc Fortūna fidē Magnī tam prōspera fāta
pertulit, hāc illum summō dē culmine rērum
morte petit clādēsque omnīs exēgit in ūnō
saeva diē quibus inmūnēs tot praestitit annōs,
Pompejusque fuit quī numquam mixta vidēret
laeta malīs, fēlīx nūllō turbante deōrum
et nūllō parcente miser; semel inpulit illum
dīlātā Fortūna manū. pulsātur harēnīs,
carpitur in scopulīs haustō per volnera flūctū,
lūdibrium pelagī, nūllāque manente figūrā
ūna nota est Magnō capitis jactūra revolsī.
ante tamen Phariās victor quam tangat harēnās
Pompejō raptim tumulum fortūna parāvit,
nē jaceat nūllō vel nē meliōre sepulchrō.
ē latebrīs pavidus dēcurrit ad aequora Cordus.
quaestor ab Īcariō Cinyrēae lītore Cyprī
īnfaustus Magnī fuerat comes. ille per umbrās
ausus ferre gradum victum pietāte timōrem
conpulit ut mediīs quaesītum corpus in undīs
dūceret ad terram traheretque in lītora Magnum.
lūcis maesta parum per dēnsās Cynthia nūbēs
praebēbat, cānō sed discolor aequore truncus
cōnspicitur. tenet ille ducem conplexibus artīs
ēripiente marī; tunc victus pondere tantō
expectat flūctūs pelagōque juvante cadāver
inpellit. postquam siccō jam lītore sēdit,
incubuit Magnō lacrimāsque effūdit in omne
volnus, et ad superōs obscūraque sīdera fātur
'nōn pretiōsa petit cumulātō tūre sepulchra
Pompejus, Fortūna, tuus, nōn pinguis ad astra
ut ferat ē membrīs Ēōōs fūmus odōrēs,
ut Rōmāna suum gestent pia colla parentem,
praeferat ut veterēs fērālis pompa triumphōs,
ut resonent trīstī cantū fora, tōtus ut ignēs
prōjectīs maerēns exercitus ambiat armīs.
dā vīlem Magnō plēbēī fūneris arcam
quae lacerum corpus siccōs effundat in ignēs;
rōbora nōn dēsint miserō nec sordidus ustor.
sit satis, ō superī, quod nōn Cornēlia fūsō
crīne jacet subicīque facem conplexa marītum
imperat, extrēmō sed abest ā mūnere bustī
īnfēlīx conjūnx nec adhūc ā lītore longē est.'
sīc fātus parvōs juvenis procul aspicit ignēs
corpus vīle suīs nūllō cūstōde cremantīs.
inde rapit flammās sēmustaque rōbora membrīs
subdūcit. 'quaecumque es,' ait 'neglecta nec ūllī
cāra tuō sed Pompejō fēlīcior umbra,
quod jam conpositum violat manus hospita bustum,
dā veniam: sīquid sēnsūs post fāta relictumest,
cēdis et ipsa rogō paterisque haec damna sepulchrī,
tēque pudet sparsīs Pompēī mānibus ūrī.'
sīc fātus plēnusque sinūs ārdente favīllā
pervolat ad truncum, quī flūctū paene relātus
lītore pendēbat. summās dīmōvit harēnās
et collēcta procul lacerae fragmenta carīnae
exiguā trepidus posuit scrobe. nōbile corpus
rōbora nūlla premunt, nūllā strue membra recumbunt:
admōtus Magnum, nōn subditus, accipit ignis.
ille sedēns juxtā flammās 'ō maxime' dīxit
'ductor et Hesperiī majestās nōminis ūna,
sī tibi jactātū pelagī, sī fūnere nūllō
trīstior iste rogus, mānēs animamque potentem
officiīs āverte meīs: injūria fātī
hoc fās esse jubet; nē pontī bēlua quicquam,
nē fera, nē volucrēs, nē saevī Caesaris īra
audeat, exiguam, quantum potes, accipe flammam
Rōmānā succēnse manū. fortūna recursūs
sī det in Hesperiam, nōn hāc in sēde quiescent
tam sacrī cinerēs, sed tē Cornēlia, Magne,
accipiet nostrāque manū trānsfundet in urnam.
intereā parvō signēmus lītora saxō,
ut nota sit bustī; sīquis plācāre perēmptum
forte volet plēnōs et reddere mortis honōrēs,
inveniat truncī cinerēs et nōrit harēnās
ad quās, Magne, tuum referat caput.' haec ubi fātus,
excitat invalidās admōtō fōmite flammās.
carpitur et lentum Magnus dēstillat in ignem
tābe fovēns bustum. sed jam percusserat astra
aurōrae praemissa diēs: ille ōrdine ruptō
fūneris attonitus latebrās in lītore quaerit.
quam metuis, dēmēns, istō prō crīmine poenam
quō tē fāma loquāx omnīs accēpit in annōs?
condita laudābit Magnī socer inpius ossa:
ī modo sēcūrus veniae fassusque sepulchrum
posce caput. cōgit pietās inpōnere fīnem
officiō. sēmusta rapit resolūtaque nōndum
ossa satis nervīs et inustīs plēna medullīs
aequoreā restinguit aquā congestaque in ūnum
parvā clausit humō. tunc, nē levis aura retēctōs
auferret cinerēs, saxō conpressit harēnam,
nautaque nē bustum religātō fūne movēret
īnscrīpsit sacrum sēmustō stīpite nōmen:
'hīc situs est Magnus'. placet hoc, Fortūna, sepulchrum
dīcere Pompēī, quō condī māluit illum
quam terrā caruisse socer? temerāria dextra,
cūr obicis Magnō tumulum mānēsque vagantīs
inclūdis? situs est quā terra extrēma refūsō
pendet in Ōceanō; Rōmānum nōmen et omne
imperium Magnō tumulī est modus: obrue saxa
crīmine plēna deum. sī tōta est Herculis Oetē
et juga tōta vacant Bromiō Nȳsēia, quārē
ūnus in Aegyptō Magnī lapis? omnia Lāgī
arva tenēre potest, sī nūllō caespite nōmen
haeserit. errēmus populī cinerumque tuōrum,
Magne, metū nūllās Nīlī calcēmus harēnās.
quod sī tam sacrō dignāris nōmine saxum
adde āctūs tantōs monimentaque maxuma rērum,
adde trucīs Lepidī mōtūs Alpīnaque bella
armaque Sertōrī revocātō cōnsule victa
et currūs quōs ēgit eques, commercia tūta
gentibus et pavidōs Cilicās maris, adde subāctam
barbariem gentēsque vagās et quidquid in Eurō
rēgnōrum Boreāque jacet. dīc semper ab armīs
cīvīlem repetīsse togam, ter curribus actīs
contentum multōs patriae dōnāsse triumphōs.
quis capit haec tumulus? surgit miserābile bustum
nōn ūllīs plēnum titulīs, nōn ōrdine tantō
fāstōrum; solitumque legī super alta deōrum
culmina et extructōs spoliīs hostīlibus arcūs
haud procul est īmā Pompēī nōmen harēnā
dēpressum tumulō, quod nōn legat advena rēctus,
quod nisi mōnstrātum Rōmānus trānseat hospes.
noxia cīvīlī tellūs Aegyptia fātō,
haud equidem inmeritō Cūmānae carmine vātis
cautum, nē Nīlī Pēlūsia tangeret ōra
Hesperius mīles rīpāsque aestāte tumentīs.
quid tibi, saeva, precer prō tantō crīmine, tellūs?
vertat aquās Nīlus quō nāscitur orbe retentus,
et sterilēs egeant hībernīs imbribus agrī,
tōtaque in Aethiopum putrēs solvāris harēnās.
nōs in templa tuam Rōmāna accēpimus Īsim
sēmideōsque canēs et sīstra jubentia lūctūs
et quem tū plangēns hominem testāris Osīrim;
tū nostrōs, Aegypte, tenēs in pulvere mānēs.
tū quoque, cum saevō dederīs jam templa tyrannō,
nōndum Pompēī cinerēs, ō Rōma, petīstī;
exul adhūc jacet umbra ducis. sī saecula prīma
victōris timuēre minās, nunc excipe saltem
ossa tuī Magnī, sī nōndum subruta flūctū
invīsā tellūre sedent. quis busta timēbit?
quis sacrīs dignam mōvisse verēbitur umbram?
imperet hoc nōbīs utinam scelus et velit ūtī
nostrō Rōma sinū: satis ō nimiumque beātus,
sī mihi contingat mānēs trānsferre revolsōs
Ausoniam, sī tāle ducis violāre sepulchrum.
forsitan, aut sulcō sterilī cum poscere fīnem
ā superīs aut Rōma volet fērālibus Austrīs
ignibus aut nimiīs aut terrae tēcta moventī,
cōnsiliō jussūque deum trānsībis in urbem,
Magne, tuam, summusque feret tua busta sacerdōs.
nam quis ad exustam Cancrō torrente Syēnēn
ībit et imbriferā siccās sub Plīade Thēbās
spectātor Nīlī, quis rubrī stāgna profundī
aut Arabum portūs mercis mūtātor Eōae,
Magne, petet, quem nōn tumulī venerābile saxum
et cinis in summīs forsan turbātus harēnīs
āvertet mānēsque tuōs plācāre jubēbit
et Casiō praeferre Jovī? nīl ista nocēbunt
fāmae busta tuae: templīs aurōque sepultus
vīlior umbra forēs. nunc est prō nūmine summō
hōc tumulō Fortūna jacēns; augustius ārīs
victōris Libycō pulsātur in aequore saxum.
Tarpēīs quī saepe deīs sua tūra negārunt
inclūsum Tuscō venerantur caespite fulmen.
prōderit hoc ōlim, quod nōn mānsūra futūrīs
ardua marmoreō surrēxit pondere mōlēs.
pulveris exiguī sparget nōn longa vetustās
congeriem, bustumque cadet, mortisque perībunt
argūmenta tuae. veniet fēlīcior aetās
quā sit nūlla fidēs saxum mōnstrantibus illud;
atque erit Aegyptus populīs fortasse nepōtum
tam mendāx Magnī tumulō quam Crēta Tonantis.