Quis nostrum tam animo agresti[1] ac duro fuit ut Rosci morte nuper non commoveretur[2]? qui cum esset senex mortuus, tamen propter excellentem artem ac venustatem videbatur omnino mori non debuisse. Ergo ille corporis motu tantum amorem sibi conciliarat a nobis omnibus; nos[3] animorum incredibilis motus celeritatemque ingeniorum neglegemus[4]?
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices,—utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis—quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de eis[5] ipsis rebus quae tum agerentur[6] dicere ex tempore, quotiens[7] revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari ut ad veterum scriptorum laudem perveniret[8]. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem? Atque [9] sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia ex[10] doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere et mentis viribus excitari et quasi divino quodam spiritu inflari[11]. Qua re suo iure noster ille Ennius “sanctos” appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati[12] nobis esse videantur[13].
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa atque[14] solitudines voci[15] respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum[16] vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant itaque etiam delubrum eius[17] in oppido dedicaverunt, permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.