Quid faciat laetās segetēs, quō sīdere terram
vertere, Maecēnās, ulmīsque adjungere vītīs
conveniat, quae cūra boum, quī cultus habendō
sit pecorī, apibus quanta experientia parcīs,
hinc canere incipiam. vōs, ō clārissima mundī
lūmina, lābentem caelō quae dūcitis annum;
Līber et alma Cerēs, vestrō sī mūnere tellūs
Chāoniam pinguī glandem mūtāvit aristā,
pōculaque inventīs Achelōia miscuit ūvīs;
et vōs, agrestum praesentia nūmina, Faunī
(ferte simul Faunīque pedem Dryadesque puellae:
mūnera vestra canō); tūque ō, cui prīma frementem
fūdit equum magnō tellūs percussa tridentī,
Neptūne; et cultor nemorum, cui pinguia Cēae
ter centum niveī tondent dūmēta juvencī;
ipse nemus linquēns patrium saltūsque Lycaeī
Pān, ovium custōs, tua sī tibi Maenala cūrae,
adsīs, ō Tegeaee, favēns, oleaeque Minerva
inventrīx, uncīque puer mōnstrātor arātrī,
et teneram ab rādīce ferēns, Silvāne, cupressum:
dīque deaeque omnēs, studium quibus arva tuērī,
quīque novās alitis nōn ūllō sēmine frūgēs
quīque satis largum caelō dēmittitis imbrem.
tūque adeō, quem mox quae sint habitūra deōrum
concilia incertum est, urbīsne invīsere, Caesar,
terrārumque velīs cūram, et tē maximus orbis
auctōrem frūgum tempestātumque potentem
accipiat cingēns māternā tempora myrtō;
an deus immēnsī veniās maris ac tua nautae
nūmina sōla colant, tibi serviat ultima Thūlē,
tēque sibī generum Tēthȳs emat omnibus undīs;
anne novum tardīs sīdus tē mēnsibus addās,
quā locus Ērigonēn inter Chēlāsque sequentīs
panditur (ipse tibī jam bracchia contrahit ārdēns
Scorpius et caelī jūstā plūs parte relīquit);
quidquid eris (nam tē nec spērant Tartara rēgem,
nec tibi rēgnandī veniat tam dīra cupīdō,
quamvīs Ēlysiōs mīrētur Graecia campōs
nec repetīta sequī cūret Prōserpina mātrem),
dā facilem cursum atque audācibus adnue coeptīs,
ignārōsque viae mēcum miserātus agrestīs
ingredere et vōtīs jam nunc adsuēsce vocārī.
Vēre novō, gelidus cānīs cum montibus ūmor
līquitur et Zephyrō putris sē glaeba resolvit,
dēpressō incipiat jam tum mihi taurus arātrō
ingemere et sulcō attrītus splendēscere vōmer.
illa seges dēmum vōtīs respondet avārī
agricolae, bis quae sōlem, bis frīgora sēnsit;
illius immēnsae rūpērunt horrea messēs.
ac prius ignōtum ferrō quam scindimus aequor,
ventōs et varium caelī praediscere mōrem
cūra sit ac patriōs cultūsque habitūsque locōrum,
et quid quaeque ferat regiō et quid quaeque recūset.
hīc segetēs, illīc veniunt fēlīcius ūvae,
arboreī fētūs alibī atque injussa virēscunt
grāmina. nōnne vidēs, croceōs ut Tmōlus odōrēs,
India mittit ebur, mollēs sua tūra Sabaeī,
at Chalybes nūdī ferrum vīrōsaque Pontus
castorea, Ēliadum palmās Ēpīros equārum?
continuō hās lēgēs aeternaque foedera certīs
imposuit nātūra locīs, quō tempore prīmum
Deucaliōn vacuum lapidēs jactāvit in orbem,
unde hominēs nātī, dūrum genus. ergō age, terrae
pingue solum prīmīs extemplō ā mēnsibus annī
fortēs invertant taurī, glaebāsque jacentīs
pulverulenta coquat mātūrīs sōlibus aestās;
at sī nōn fuerit tellūs fēcunda, sub ipsum
Arctūrum tenuī sat erit suspendere sulcō:
illīc, officiant laetīs nē frūgibus herbae,
hīc, sterilem exiguus nē dēserat ūmor harēnam.
Alternīs īdem tōnsās cessāre novālīs
et sēgnem patiēre sitū dūrēscere campum;
aut ibi flāva serēs mūtātō sīdere farra,
unde prius laetum siliquā quassante legūmen
aut tenuīs fētūs viciae trīstisque lupīnī
sustulerīs fragilīs calamōs silvamque sonantem.
ūrit enim līnī campum seges, ūrit avēnae,
ūrunt Lēthaeō perfūsa papāvera somnō;
sed tamen alternīs facilis labor, ārida tantum
nē saturāre fimō pinguī pudeat sola nēve
effētōs cinerem immundum jactāre per agrōs.
sīc quoque mūtātīs requiēscunt fētibus arva,
nec nūlla intereā est inarātae grātia terrae.
saepe etiam sterilīs incendere prōfuit agrōs
atque levem stipulam crepitantibus ūrere flammīs:
sīve inde occultās vīrīs et pābula terrae
pinguia concipiunt, sīve illīs omne per ignem
excoquitur vitium atque exsūdat inūtilīs ūmor,
seu plūrīs calor ille viās et caeca relaxat
spīrāmenta, novās veniat quā sūcus in herbās,
seu dūrat magis et vēnās astringit hiantīs,
nē tenuēs pluviae rapidīve potentia sōlis
ācrior aut Boreae penetrābile frīgus adūrat.
multum adeō, rāstrīs glaebās quī frangit inertīs
vīmineāsque trahit crātīs, juvat arva, neque illum
flāva Cerēs altō nēquīquam spectat Olympō;
et quī, prōscissō quae suscitat aequore terga,
rūrsus in oblīquum versō perrumpit arātrō
exercetque frequēns tellūrem atque imperat arvīs.
Ūmida sōlstitia atque hiemēs ōrāte serēnās,
agricolae; hībernō laetissima pulvere farra,
laetus ager: nūllō tantum sē Mȳsia cultū
jactat et ipsa suās mīrantur Gargara messīs.
quid dīcam, jactō quī sēmine comminus arva
īnsequitur cumulōsque ruit male pinguis harēnae,
deinde satīs fluvium indūcit rīvōsque sequentīs,
et, cum exustus ager morientibus aestuat herbīs,
ecce superciliō clīvōsī trāmitis undam
ēlicit? illa cadēns raucum per lēvia murmur
saxa ciet, scatebrīsque ārentia temperat arva.
quid quī, nē gravidīs prōcumbat culmus aristīs,
luxuriem segetum tenerā dēpāscit in herbā,
cum prīmum sulcōs aequant sata, quīque palūdis
collēctum ūmōrem bibulā dēdūcit harēnā?
praesertim incertīs sī mēnsibus amnis abundāns
exit et obductō lātē tenet omnia līmō,
unde cavae tepidō sūdant ūmōre lacūnae.
Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labōrēs
versandō terram expertī, nihil improbus ānser
Strȳmoniaeque gruēs et amārīs intiba fibrīs
officiunt aut umbra nocet. pater ipse colendī
haud facilem esse viam voluit, prīmusque per artem
mōvit agrōs, cūrīs acuēns mortālia corda
nec torpēre gravī passus sua rēgna veternō.
ante Jovem nūllī subigēbant arva colōnī:
nē signāre quidem aut partīrī līmite campum
fās erat; in medium quaerēbant, ipsaque tellūs
omnia līberius nūllō poscente ferēbat.
ille malum vīrus serpentibus addidit ātrīs
praedārīque lupōs jussit pontumque movērī,
mellaque dēcussit foliīs ignemque remōvit
et passim rīvīs currentia vīna repressit,
ut variās ūsus meditandō extunderet artīs
paulātim, et sulcīs frūmentī quaereret herbam,
ut silicis vēnīs abstrūsum excūderet ignem.
tunc alnōs prīmum fluviī sēnsēre cavātās;
nāvita tum stēllīs numerōs et nōmina fēcit
Plēiadas, Hyadas, clāramque Lycāonis Arcton.
tum laqueīs captāre ferās et fallere viscō
inventum et magnōs canibus circumdare saltūs;
atque alius lātum fundā jam verberat amnem
alta petēns, pelagōque alius trahit ūmida līna.
tum ferrī rigor atque argūtae lammina serrae
(nam prīmī cuneīs scindēbant fissile lignum),
tum variae vēnēre artēs. labor omnia vīcit
improbus et dūrīs urgēns in rēbus egestās.
prīma Cerēs ferrō mortālīs vertere terram
īnstituit, cum jam glandēs atque arbuta sacrae
dēficerent silvae et vīctum Dōdōna negāret.
mox et frūmentīs labor additus, ut mala culmōs
ēsset rōbīgō sēgnisque horrēret in arvīs
carduus; intereunt segetēs, subit aspera silva
lappaeque tribolīque, interque nitentia culta
īnfēlīx lolium et sterilēs dominantur avēnae.
quod nisi et adsiduīs herbam īnsectābere rāstrīs
et sonitū terrēbis avīs et rūris opācī
falce premēs umbrās vōtīsque vocāveris imbrem,
heu magnum alterius frūstrā spectābis acervum
concussāque famem in silvīs sōlābere quercū.
Dīcendum et quae sint dūrīs agrestibus arma,
quīs sine nec potuēre serī nec surgere messēs:
vōmis et īnflexī prīmum grave rōbur arātrī,
tardaque Eleusīnae mātris volventia plaustra,
trībulaque traheaeque et inīquō pondere rāstrī;
virgea praetereā Celeī vīlisque supellēx,
arbuteae crātēs et mystica vannus Iacchī;
omnia quae multō ante memor prōvīsa repōnēs,
sī tē digna manet dīvīnī glōria rūris.
continuō in silvīs magnā vī flexa domātur
in būrim et curvī fōrmam accipit ulmus arātrī.
huic ā stirpe pedēs tēmō prōtentus in octō,
bīnae aurēs, duplicī aptantur dentālia dorsō.
caeditur et tilia ante jugō levis altaque fāgus
stīvaque, quae currūs ā tergō torqueat īmōs,
et suspēnsa focīs explōrat rōbora fūmus.
Possum multa tibī veterum praecepta referre,
nī refugis tenuīsque piget cognōscere cūrās.
ārea cum prīmīs ingentī aequanda cylindrō
et vertenda manū et crētā solidanda tenācī,
nē subeant herbae neu pulvere victa fatīscat,
tum variae inlūdant pestēs: saepe exiguus mūs
sub terrīs posuitque domōs atque horrea fēcit,
aut oculīs captī fōdēre cubīlia talpae,
inventusque cavīs būfō et quae plūrima terrae
mōnstra ferunt, populatque ingentem farris acervum
curculiō atque inopī metuēns formīca senectae.
contemplātor item, cum sē nux plūrima silvīs
induet in flōrem et rāmōs curvābit olentīs:
sī superant fētūs, pariter frūmenta sequentur
magnaque cum magnō veniet trītūra calōre;
at sī luxuriā foliōrum exūberat umbra,
nēquīquam pinguīs paleā teret ārea culmōs.
sēmina vīdī equidem multōs medicāre serentīs
et nitrō prius et nigrā perfundere amurcā,
grandior ut fētus siliquīs fallācibus esset
et quamvīs ignī exiguō properāta madērent.
vīdī lēcta diū et multō spectāta labōre
dēgenerāre tamen, nī vīs hūmāna quotannīs
maxima quaeque manū legeret: sīc omnia fātīs
in pejus ruere ac retrō sublāpsa referrī,
nōn aliter quam quī adversō vix flūmine lembum
rēmigiīs subigit, sī bracchia forte remīsit,
atque illum in praeceps prōnō rapit alveus amnī.
Praetereā tam sunt Arctūrī sīdera nōbīs
Haedōrumque diēs servandī et lūcidus Anguis,
quam quibus in patriam ventōsa per aequora vectīs
Pontus et ostriferī faucēs temptantur Abȳdī.
Lībra diē somnīque parēs ubi fēcerit hōrās
et medium lūcī atque umbrīs jam dīvidit orbem,
exercēte, virī, taurōs, serite hordea campīs
usque sub extrēmum brūmae intractābilis imbrem;
nec nōn et līnī segetem et Cereāle papāver
tempus humō tegere et jamdūdum incumbere arātrīs,
dum siccā tellūre licet, dum nūbila pendent.
vēre fabīs satiō; tum tē quoque, mēdica, putrēs
accipiunt sulcī et miliō venit annua cūra,
candidus aurātīs aperit cum cornibus annum
Taurus et āversō cēdēns Canis occidit astrō.
at sī trīticeam in messem rōbustaque farra
exercēbis humum sōlīsque īnstābis aristīs,
ante tibi Eōae Atlantides abscondantur
Cnōsiaque ārdentis dēcēdat stēlla Corōnae,
dēbita quam sulcīs committās sēmina quamque
invītae properēs annī spem crēdere terrae.
multī ante occāsum Majae coepēre; sed illōs
exspectāta seges vānīs ēlūsit avēnīs.
sī vērō viciamque serēs vīlemque phasēlum
nec Pēlūsiacae cūram aspernābere lentis,
haud obscūra cadēns mittet tibi signa Boōtēs:
incipe et ad mediās sēmentem extende pruīnās.
Idcircō certīs dīmēnsum partibus orbem
per duodēna regit mundī sōl aureus astra.
quīnque tenent caelum zōnae: quārum ūna coruscō
semper sōle rubēns et torrida semper ab ignī;
quam circum extrēmae dextrā laevāque trahuntur
caeruleae, glaciē concrētae atque imbribus ātrīs;
hās inter mediamque duae mortālibus aegrīs
mūnere concessae dīvum, et via secta per ambās,
oblīquus quā sē signōrum verteret ōrdō.
mundus, ut ad Scythiam Rīphaeāsque arduus arcēs
cōnsurgit, premitur Libyae dēvexus in Austrōs.
hic vertex nōbīs semper sublīmis; at illum
sub pedibus Styx ātra videt Mānēsque profundī.
maximus hīc flexū sinuōsō ēlābitur Anguis
circum perque duās in mōrem flūminis Arctōs,
Arctōs Ōceanī metuentīs aequore tingī.
illīc, ut perhibent, aut intempesta silet nox
semper et obtentā dēnsentur nocte tenebrae;
aut redit ā nōbīs Aurōra diemque redūcit,
nōsque ubi prīmus equīs Oriēns adflāvit anhēlīs
illīc sēra rubēns accendit lūmina Vesper.
hinc tempestātēs dubiō praediscere caelō
possumus, hinc messisque diem tempusque serendī,
et quandō īnfīdum rēmīs impellere marmor
conveniat, quandō armātās dēdūcere classīs,
aut tempestīvam silvīs ēvertere pīnum;
nec frūstrā signōrum obitūs speculāmur et ortūs
temporibusque parem dīversīs quattuor annum.
Frīgidus agricolam sī quandō continet imber,
multa, forent quae mox caelō properanda serēnō,
mātūrāre datur: dūrum prōcūdit arātor
vōmeris obtūnsī dentem, cavat arbore lintrēs,
aut pecorī signum aut numerōs impressit acervīs.
exacuunt aliī vallōs furcāsque bicornīs
atque Amerīna parant lentae retinācula vītī.
nunc facilis rubeā texātur fiscina virgā,
nunc torrēte ignī frūgēs, nunc frangite saxō.
quippe etiam fēstīs quaedam exercēre diēbus
fās et jūra sinunt: rīvōs dēdūcere nūlla
religiō vetuit, segetī praetendere saepem,
īnsidiās avibus mōlīrī, incendere veprēs
bālantumque gregem fluviō mersāre salūbrī.
saepe oleō tardī costās agitātor asellī
vīlibus aut onerat pōmīs, lapidemque revertēns
incūsum aut ātrae massam picis urbe reportat.
Ipsa diēs aliōs aliō dedit ōrdine lūna
fēlīcīs operum. quīntam fuge: pallidus Orcus
Eumenidesque satae; tum partū Terra nefandō
Coeumque Īapetumque creat saevumque Typhōea
et conjūrātōs caelum rescindere frātrēs.
ter sunt cōnātī impōnere Pēlio Ossam
scīlicet atque Ossae frondōsum involvere Olympum;
ter pater exstrūctōs disjēcit fulmine montīs.
septima post decimam fēlīx et pōnere vītem
et prēnsōs domitāre bovēs et līcia tēlae
addere. nōna fugae melior, contrāria fūrtīs.
Multa adeō gelidā melius sē nocte dedēre
aut cum sōle novō terrās inrōrat Eōus.
nocte levēs melius stipulae, nocte ārida prāta
tondentur, noctēs lentus nōn dēficit ūmor.
et quīdam sērōs hībernī ad lūminis ignīs
pervigilat ferrōque facēs īnspīcat acūtō.
intereā longum cantū sōlāta labōrem
argūtō conjūnx percurrit pectine tēlās,
aut dulcis mustī Volcānō dēcoquit ūmōrem
et foliīs undam trepidī dēspūmat aēnī.
at rubicunda Cerēs mediō succīditur aestū
et mediō tostās aestū terit ārea frūgēs.
nūdus arā, sere nūdus. hiems ignāva colōnō:
frīgoribus partō agricolae plērumque fruuntur
mūtuaque inter sē laetī convīvia cūrant.
invītat geniālis hiems cūrāsque resolvit,
ceu pressae cum jam portum tetigēre carīnae,
puppibus et laetī nautae imposuēre corōnās.
sed tamen et quernās glandēs tum stringere tempus
et laurī bācās oleamque cruentaque myrta,
tum gruibus pedicās et rētia pōnere cervīs
aurītōsque sequī leporēs, tum fīgere dammās
stuppea torquentem Baleāris verbera fundae,
cum nix alta jacet, glaciem cum flūmina trūdunt.
Quid tempestātēs autumnī et sīdera dīcam,
atque, ubi jam breviorque diēs et mollior aestās,
quae vigilanda virīs? vel cum ruit imbriferum vēr,
spīcea jam campīs cum messis inhorruit et cum
frūmenta in viridī stipulā lactentia turgent?
saepe ego, cum flāvīs messōrem indūceret arvīs
agricola et fragilī jam stringeret hordea culmō,
omnia ventōrum concurrere proelia vīdī,
quae gravidam lātē segetem ab rādīcibus īmīs
sublīmem expulsam ēruerent: ita turbine nigrō
ferret hiems culmumque levem stipulāsque volantīs.
saepe etiam immēnsum caelō venit agmen aquārum
et foedam glomerant tempestātem imbribus ātrīs
collēctae ex altō nūbēs; ruit arduus aethēr
et pluviā ingentī sata laeta boumque labōrēs
dīluit; implentur fossae et cava flūmina crēscunt
cum sonitū fervetque fretīs spīrantibus aequor.
ipse pater mediā nimbōrum in nocte coruscā
fulmina mōlītur dextrā, quō maxima mōtū
terra tremit, fūgēre ferae et mortālia corda
per gentīs humilis strāvit pavor; ille flagrantī
aut Atho aut Rhodopēn aut alta Ceraunia tēlō
dēicit; ingeminant Austrī et dēnsissimus imber;
nunc nemora ingentī ventō, nunc lītora plangunt.
hoc metuēns caelī mēnsīs et sīdera servā,
frīgida Sāturnī sēsē quō stēlla receptet,
quōs ignis caelō Cyllēnius erret in orbīs.
in prīmīs venerāre deōs, atque annua magnae
sacra refer Cererī laetīs operātus in herbīs
extrēmae sub cāsum hiemis, jam vēre serēnō.
tum pinguēs agnī et tum mollissima vīna,
tum somnī dulcēs dēnsaeque in montibus umbrae.
cūncta tibī Cererem pūbēs agrestis adōret:
cui tū lacte favōs et mītī dīlue Bacchō,
terque novās circum fēlīx eat hostia frūgēs,
omnis quam chorus et sociī comitentur ovantēs
et Cererem clāmōre vocent in tēcta; neque ante
falcem mātūrīs quisquam suppōnat aristīs
quam Cererī tortā redimītus tempora quercū
det mōtūs incompositōs et carmina dīcat.
Atque haec ut certīs possēmus discere signīs,
aestūsque pluviāsque et agentīs frīgora ventōs,
ipse pater statuit quid mēnstrua lūna monēret,
quō signō caderent Austrī, quid saepe videntēs
agricolae propius stabulīs armenta tenērent.
continuō ventīs surgentibus aut freta pontī
incipiunt agitāta tumēscere et āridus altīs
montibus audīrī fragor, aut resonantia longē
lītora miscērī et nemorum incrēbrēscere murmur.
jam sibi tum ā curvīs male temperat unda carīnīs,
cum mediō celerēs revolant ex aequore mergī
clāmōremque ferunt ad lītora, cumque marīnae
in siccō lūdunt fulicae, nōtāsque palūdēs
dēserit atque altam suprā volat ardea nūbem.
saepe etiam stēllās ventō impendente vidēbis
praecipitīs caelō lābī, noctisque per umbram
flammārum longōs ā tergō albēscere tractūs;
saepe levem paleam et frondēs volitāre cadūcās
aut summā nantīs in aquā conlūdere plūmās.
at Boreae dē parte trucis cum fulminat et cum
Eurīque Zephyrīque tonat domus, omnia plēnīs
rūra natant fossīs atque omnis nāvita pontō
ūmida vēla legit. numquam imprūdentibus imber
obfuit: aut illum surgentem vallibus īmīs
āeriae fūgēre gruēs, aut būcula caelum
suspiciēns patulīs captāvit nāribus aurās,
aut argūta lacūs circumvolitāvit hirundō
et veterem in līmō rānae cecinēre querēlam.
saepius et tēctīs penetrālibus extulit ōva
angustum formīca terēns iter, et bibit ingēns
arcus, et ē pāstū dēcēdēns agmine magnō
corvōrum increpuit dēnsīs exercitus ālīs.
jam variae pelagī volucrēs et quae Āsia circum
dulcibus in stāgnīs rīmantur prāta Caystrī
certātim largōs umerīs īnfundere rōrēs,
nunc caput objectāre fretīs, nunc currere in undās
et studiō incassum videās gestīre lavandī.
tum cornīx plēnā pluviam vocat improba vōce
et sōla in siccā sēcum spatiātur harēnā.
nē nocturna quidem carpentēs pēnsa puellae
nescīvēre hiemem, testā cum ārdente vidērent
scintillāre oleum et putrīs concrēscere fungōs.
Nec minus ex imbrī sōlēs et aperta serēna
prōspicere et certīs poteris cognōscere signīs:
nam neque tum stēllīs aciēs obtūnsa vidētur,
nec frātris radiīs obnoxia surgere Lūna,
tenuia nec lānae per caelum vellera ferrī;
nōn tepidum ad sōlem pennās in lītore pandunt
dīlēctae Thetidī alcyonēs, nōn ōre solūtōs
immundī meminēre suēs jactāre maniplōs.
at nebulae magis īma petunt campōque recumbunt,
sōlis et occāsum servāns dē culmine summō
nēquīquam sērōs exercet noctua cantūs.
appāret liquidō sublīmis in āere Nīsus,
et prō purpureō poenās dat Scylla capillō:
quācumque illa levem fugiēns secat aethera pennīs,
ecce inimīcus atrōx magnō strīdōre per aurās
īnsequitur Nīsus; quā sē fert Nīsus ad aurās,
illa levem fugiēns raptim secat aethera pennīs.
tum liquidās corvī pressō ter gutture vōcēs
aut quater ingeminant, et saepe cubīlibus altīs
nescio quā praeter solitum dulcēdine laetī
inter sē in foliīs strepitant; juvat imbribus āctīs
prōgeniem parvam dulcīsque revīsere nīdōs.
haud equidem crēdō, quia sit dīvīnitus illīs
ingenium aut rērum fātō prūdentia major;
vērum ubi tempestās et caelī mōbilis ūmor
mūtāvēre viās et Juppiter ūvidus Austrīs
dēnset erant quae rāra modo, et quae dēnsa relaxat,
vertuntur speciēs animōrum, et pectora mōtūs
nunc aliōs, aliōs dum nūbila ventus agēbat,
concipiunt: hinc ille avium concentus in agrīs
et laetae pecudēs et ovantēs gutture corvī.
Sī vērō sōlem ad rapidum lūnāsque sequentīs
ōrdine respiciēs, numquam tē crāstina fallet
hōra, neque īnsidiīs noctis capiēre serēnae.
lūna revertentīs cum prīmum colligit ignīs,
sī nigrum obscūrō comprēnderit āera cornū,
maximus agricolīs pelagōque parābitur imber;
at sī virgineum suffūderit ōre rubōrem,
ventus erit: ventō semper rubet aurea Phoebē.
sīn ortū quārtō (namque is certissimus auctor)
pūra neque obtūnsīs per caelum cornibus ībit,
tōtus et ille diēs et quī nāscentur ab illō
exāctum ad mēnsem pluviā ventīsque carēbunt,
vōtaque servātī solvent in lītore nautae
Glaucō et Panopēae et Īnōō Melicertae.
sōl quoque et exoriēns et cum sē condet in undās
signa dabit; sōlem certissima signa sequentur,
et quae māne refert et quae surgentibus astrīs.
ille ubi nāscentem maculīs variāverit ortum
conditus in nūbem mediōque refūgerit orbe,
suspectī tibi sint imbrēs: namque urget ab altō
arboribusque satīsque Notus pecorīque sinister.
aut ubi sub lūcem dēnsa inter nūbila sēsē
dīversī rumpent radiī, aut ubi pallida surget
Tīthōnī croceum linquēns Aurōra cubīle,
heu, male tum mītīs dēfendet pampinus ūvās:
tam multa in tēctīs crepitāns salit horrida grandō.
hoc etiam, ēmēnsō cum jam dēcēdit Olympō,
prōfuerit meminisse magis; nam saepe vidēmus
ipsius in vultū variōs errāre colōrēs:
caeruleus pluviam dēnūntiat, igneus Eurōs;
sīn maculae incipiunt rutilō immiscērier ignī,
omnia tum pariter ventō nimbīsque vidēbis
fervere: nōn illā quisquam mē nocte per altum
īre neque ā terrā moneat convellere fūnem.
at sī, cum referetque diem condetque relātum,
lūcidus orbis erit, frūstrā terrēbere nimbīs
et clārō silvās cernēs Aquilōne movērī.
dēnique, quid Vesper sērus vehat, unde serēnās
ventus agat nūbēs, quid cōgitet ūmidus Auster,
sōl tibi signa dabit. sōlem quis dīcere falsum
audeat? ille etiam caecōs īnstāre tumultūs
saepe monet fraudemque et operta tumēscere bella;
ille etiam exstīnctō miserātus Caesare Rōmam,
cum caput obscūrā nitidum ferrūgine tēxit
impiaque aeternam timuērunt saecula noctem.
tempore quamquam illō tellūs quoque et aequora pontī,
obscēnaeque canēs importūnaeque volucrēs
signa dabant. quotiēns Cyclōpum effervere in agrōs
vīdimus undantem ruptīs fornācibus Aetnam,
flammārumque globōs liquefactaque volvere saxa!
armōrum sonitum tōtō Germānia caelō
audiit, īnsolitīs tremuērunt mōtibus Alpēs.
vōx quoque per lūcōs vulgō exaudīta silentīs
ingēns, et simulācra modīs pallentia mīrīs
vīsa sub obscūrum noctis, pecudēsque locūtae
(īnfandum!); sistunt amnēs terraeque dehīscunt,
et maestum inlacrimat templīs ebur aeraque sūdant.
prōluit īnsānō contorquēns vertice silvās
flūviōrum rēx Ēridanus campōsque per omnīs
cum stabulīs armenta tulit. nec tempore eōdem
trīstibus aut extīs fibrae appārēre minācēs
aut puteīs mānāre cruor cessāvit, et altae
per noctem resonāre lupīs ululantibus urbēs.
nōn aliās caelō cecidērunt plūra serēnō
fulgura nec dīrī totiēns ārsēre comētae.
ergō inter sēsē paribus concurrere tēlīs
Rōmānās aciēs iterum vīdēre Philippī;
nec fuit indignum superīs bis sanguine nostrō
Ēmathiam et lātōs Haemī pinguēscere campōs.
scīlicet et tempus veniet, cum fīnibus illīs
agricola incurvō terram mōlītus arātrō
exēsa inveniet scabrā rōbīgine pīla,
aut gravibus rāstrīs galeās pulsābit inānīs
grandiaque effossīs mīrābitur ossa sepulcrīs.
dī patriī Indigetēs et Rōmule Vestaque māter,
quae Tuscum Tiberim et Rōmāna Palātia servās,
hunc saltem ēversō juvenem succurrere saeclō
nē prohibēte. satis jam prīdem sanguine nostrō
Lāomedontēae luimus perjūria Trōjae;
jam prīdem nōbīs caelī tē rēgia, Caesar,
invidet atque hominum queritur cūrāre triumphōs,
quippe ubi fās versum atque nefās: tot bella per orbem,
tam multae scelerum faciēs, nōn ūllus arātrō
dignus honōs, squālent abductīs arva colōnīs,
et curvae rigidum falcēs cōnflantur in ēnsem.
hinc movet Euphrātēs, illinc Germānia bellum;
vīcīnae ruptīs inter sē lēgibus urbēs
arma ferunt; saevit tōtō Mārs impius orbe,
ut cum carceribus sēsē effūdēre quadrīgae,
addunt in spatia, et frūstrā retinācula tendēns
fertur equīs aurīga neque audit currus habēnās.