C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Septimus.
Te quoque Thessalico iam serus ab hospite vesper
dividit et iam te tua gaudia, virgo, relinquunt,
noxque ruit soli veniens non mitis amanti.
ergo ubi cunctatis extremo in limine plantis
contigit aegra toros et mens incensa tenebris,
nec pereat quo scire malo, tandemque fateri
ipsa volens errore trahor? non haec mihi certe
quos ego cur iterum demens iterumque recordor
mens mihi? cognati potius iam vellera Phrixi
accipiat, quae sola petit quaeque una laborum
aut meus Aesonias quando pater ibit ad urbes?
felices, mediis qui se dare fluctibus ausi
nec tantas timuere vias talemque secuti
nec minus insomnem lux orta refecit amantem,
At sua longarum Minyas iam cura viarum
admonet, inque ipso nequiquam tempore regem
vota prius captasque deis accendere praedas
pellis et oblatis clarescant atria villis.
prosilit ora viri talique effunditur ira:
'orbe satos alio, sua litora regnaque habentes,
quis furor has mediis tot fluctibus egit in oras.
quisve mei vos tantus amor? tu prima malorum
Cyaneae? venit Scythicas en hospes in oras.
quinquaginta Asiam (pudet heu) penetrarit Iason
una ratis, spolium ut vivo de rege reportet?
imperet et nullo dignetur vincere bello?
cur age non templis sacrata avellere dona
omnibus atque ipsas gremiis abducere natas,
praedo, libet? vobisne domos, vobisne parentes
esse putem, ratis infandis quos sola rapinis
saevaque pascit hiems et quos, credamus ut ipsis,
rex suus inlisit pelago vetuitque reverti?
scilicet Aeoliae pecudis poteretur ut auro.
ante meus caesa descendet Caucasus umbra
ac prior Haemonias repetet super aequora praedas,
[gap]
si tamen his aliter perstas non cedere terris,
nescio quid plus puppe viris, baud ipse morabor
quae petitis; modo nostra prior tu perfice iussa.
Martius ante urbem longis iacet horridus annis
me quoque cunctantes interdum agnoscere tauri.
his magis atque magis rabiem nunc nostra senectus
luxuriemque dedit, solitoque superbior ignis
ore fremit. succede meae, fortissime, laudi
et nostros recole, hospes, agros. nec semina derunt,
quae prius ipse dabam, et messes, quas solus obibam.
consiliis nox una satis, tecumque retracta
cumque tuis haec iussa deis, ac siquid in isto est
ipse incertus adhuc, tenebris te protinus illis
miles et armata florescant pube novales.'
Filia prima trucis vocem mirata tyranni
seque miser ne posse putet. perstrinxerat horror
ipsum etiam et maesta stabat defixus in ira.
tum tamen, infando quae det responsa tyranno,
colligit et tandem obtutu consurgit ab alto.
'non' ait 'hos reditus, non hanc, Aeeta, dedisti
spem Minyis, cum prima tuis pro moenibus arma
iussa dolos? alium hic Pelian, alia aequora cerno.
defuerit; mos iussa pati nec cedere duris.
unum oro, seu me illa suis seges obruet hastis,
hauriet adverso seu crastinus ignis hiatu,
nuntius hinc saevas Peliae mittatur ad aures,
hic periisse viros, et me, si vestra fuisset
ulla fides, reducem patriae potuisse referri'.
Talibus attonitos dictis natamque patremque
at trepida et medios inter deserta parentes
virgo silet nec fixa solo servare parumper
lumina nee potuit maestos non flectere vultus
respexitque fores et adhuc invenit euntem,
visus et heu miserae tunc pulchrior hospes amanti
discedens: tales umeros, ea terga relinquit.
illa domum atque ipsos paulum procedere postes
qualis ubi extremas Io vaga sentit harenas
ire maria Phariaeque vocant trans aequora matres:
circuit haut aliter foribusque impendet apertis,
hospitis aut solo maeret defecta cubili
aut venit in carae gremium refugitque sororis
atque loqui conata silet, rursusque recedens
Phrixus, ut aligeri Circen rapuere dracones.
tum comitum visu fruitur miseranda suarum
blandior et patriae circumfert oscula dextrae.
sic adsueta toris et mensae dulcis erili
ante fugam totos lustrat queribunda penates.
'pergis', ait 'demens, teque illius angit imago
saltem, fata virum si iam suprema ferebant,
iussus ad ignotos potius foret ire tyrannos
o utinam et tandem non hac moreretur in urbe.
namque et sidereo nostri de sanguine Phrixi
dicitur, et caram vidi indoluisse sororem,
nesciat atque meum non oderit ille parentem.'
agnoscit, modo Thessalicas raptata per urbes:
corripit et saevae ferit agmina matris Orestes:
credit agens, falsaque redit de strage dearum
fessus et in miserae conlabitur ora sororis.
His ubi nequiquam nutantem Colchida curis
Iuno videt necdum extremo parere furori,
non iam mentitae vultum vocemque resumit
[gap]
mensque obnixa malo, tenues sublimis in auras
tollitur et fulvo Venerem vestigat Olympo.
illa nimis sed dura manet conversaque in iram
i, precor, atque istum quo me frustratur amorem
vince, precor, patriis ut tandem evadere tectis
audeat atque meum casu defendere ab omni
illum etiam totis adstantem noctibus anguem,
qui nemus omne suum quique aurea (respice porro)
vellera tot spiris circum, tot ductibus implet,
'nec tibi, cum primos adgressa es flectere sensus
virginis ignotaque animum contingere cura,
nostra tibi, quis mota loco labefactaque cessit.
pectora me dubiusque pudor: iam foedera faxo
Colchis et aequali dominam lustrare caterva.
nec te nunc Hecates subeat metus, aut mea forte
continuo transibit amor, cantuque trilingui
ipsam flammiferos cogam compescere tauros.'
[gap]
et iuvenem Aesonium praedicto sistere luco.
protinus hinc Iris Minyas, Cytherea petivit
rupibus, attonitos Aeaea in moenia vultus
speque metuque tenens et adhuc ignara futuri.
Vix primas occulta Venus prospexerat arces,
virginis ecce novus mentem perstringere languor
incipit; ingeminant commotis questibus aestus.
ergo iterum sensus varios super hospite volvens
maeret et absenti nequiquam talia fatur:
'si tibi Thessalicis, nunc si tua forte venenis
mater et heu, siqua est, posset succurrere coniunx.
quidve tuos virgo possim nisi flere labores?
hoc satis ipse ...........
non ullum meminisse putat, cumque omnibus odit
me quoque. siquando fuerit tamen ulla potestas,
ossaque, quis tauri saevusque pepercerit ignis,
dilexisse viri tumuloque has reddere curas.'
Dixerat. ecce toro Venus improvisa resedit,
sicut erat mutata deam mentitaque pictis
vestibus et magica Circen Titanida virga.
ipsa, velut lenti fallatur imagine somni,
paulatim putat esse patris. tum flebile gaudens
prosiluit saevaeque ultro tulit oscula divae
ac prior: 'o tandem, vix tandem reddita Circe
dura tuis, quae te biiugis serpentibus egit
ante et Thessalicae Phasin petiere carinae
perque tot infelix frustra vada venit Iason,
quam patriae te movit amor.' tum cetera rumpit
occurritque Venus: 'tu nunc mihi causa viarum
cetera parce queri neu me meliora secutam
argue; quippe etiam repetentur munera divum.
fas mihi non habiles, fas et tibi linquere Colchos.
et nunc Ausonii coniunx ego regia Pici,
meque vides Tusci dominam maris. at tibi quinam
Sauromatae, miseranda, proci? cui vadis Hibero
(ei mihi) vel saevo coniunx non una Gelono?'
Ilia deae contra iamdudum spernere voces.
'non ita me immemorem magnae Perseidos' inquit
'cernis, ut infelix thalamos ego cogar in illos.
unde metus aestusque mihi, quaeque aspera, mater,
perpetior durae iamdudum incendia mentis.
redde diem noctemque mihi, da prendere vestes
somniferas ipsaque oculos componere virga.
tu quoque nil, mater, prodes mihi; fortior ante
sola fui. tristes thalamos infestaque cerno
talia verba dabat conlapsaque flebat iniquae
in Veneris Medea sinus pestemque latentem
oscula permixtumque odiis inspirat amorem;
dumque illam variis maerentem vocibus ambit
atque attolle genas', lacrimisque haec infit obortis:
unus ibi ante alios qui tum mihi pulchrior omnis
visus erat (longeque ducem mirabar et ipsa)
advolat atque unam comitum ratus esse tuarum
"per tibi siquis" ait "morituri protinus horror
haec precor, haec dominae referas ad virginis aurem,
qua datur, basque manus, ut possum, a litore tendo.
ipsae, quas mecum per mille pericula traxi,
defecere deae; spes et via sola salutis,
quam dederit, si forte dabit. ne vota repellat,
expediit totque ora simul vulgata procorum
cur non hospitibus fas sit succurrere dignis
occidat aeterna tandem Cadmeia morte
[iam seges et viso fumantes hospite tauri.]
ei mihi, quod nullas hic possum exsolvere grates.
hanc animam sciat esse suam. miserebitur ergo?
die, ait, an potius" — strictumque ruebat in ensem.
adloquio casuque viri, te passa rogari
sum potius; tu laude nova, tu supplice digno
Torserat illa gravi iamdudum lumina vultu
vix animos dextramque tenens, quin ipsa loquentis
iret in ora deae: tanta pudor aestuat ira
verba cavens; horror molles invaserat annos.
saevus Echionia ceu Penthea Bacchus in aula
deserit infectis per roscida cornua vittis,
tympanaque et mollem subito miser accipit hastam:
haud aliter deserta pavet perque omnia circum
contra saevus amor, contra periturus Iason
heu quid agat? videt externo se prodere patrem
dura viro, famam scelerum iamque ipsa suorum
Tartara; pulsat humum manibusque immurmurat uncis
noctis eram Ditemque ciens, succurrere tandem
quem propter furit; absentem saevissima poscit
saepe suas misero promittere destinat artes
proclamat neque opem ignoto viresque daturam,
atque toro proiecta manet, cum visa vocari
tum thalami penetrale petit, quae maxima norat
auxilia Haemoniae quaerens pro rege carinae.
utque procul magicis spirantia tecta venenis
omnia, quae ponto, quae manibus emit imis
'tunc sequeris' ait 'quidquam aut patiere pudendum,
effugia?' haec dicens, qua non velocior ulla
cunctaturque super morituraque colligit iras.
o nimium iucunda dies, quam cara sub ipsa
'occidis heu; primo potes hoc durare sub aevo?
nec tu lucis' ait 'nec videris ulla iuventae
cur tibi fallaces placuit coniungere dextras
protinus? ipsa etiam, fateor, tunc ipsa volebam.
rursus ad Haemonii iuvenis curamque metumque
sive mori, quodcumque velit. maiora precatur
carmina, maiores Hecaten immittere vires
cingitur inde sinus et, qua sibi fida magis vis
nulla, Prometheae florem de sanguine fibrae
quae sacer ille nives inter tristesque pruinas
tollitur e scopulis et rostro inrorat aperto.
idem nec longi languesct finibus aevi
immortale virens, idem stat fulmina contra
intulit et validas scopulis effodit aristas;
mox famulae monstrata seges, quae lampade Phoebes
sub decima iuga feta metit saevitque per omnes
relliquias saniemque dei; gemit inritus ille
Talibus infelix contra sua regna venenis
adloquiis iunctoque trahit per moenia passu.
qualis adhuc teneros supremum pallida fetus
mater ab excelso produxit in aera nido
illos caerulei primus ferit horror Olympi,
respexitque deam paulumque his vocibus haesit:
'ipse rogat certe meque ipse implorat Iason?
nullane culpa subest? labes non ulla pudoris,
nullus amor, nec turpe viro servire precanti?'
et iam iam magico per opaca silentia Colchis
numina cumque suis averti collibus amnes.
inciderat; stupet ipsa gravi nox tardior umbra;
pervenere trabes divaeque triformis in umbram,
hic subito ante oculos nondum speratus Iason
emicuit viditque prior conterrita virgo,
obvius ut sera cum se sub nocte magistris
impingit pecorique pavor, qualesve profundum
per chaos occurrunt caecae sine vocibus umbrae,
inciderant ambo attoniti iuxtaque subibant,
abietibus tacitis aut immotis cyparissis
Ergo ut erat vultu defixus uterque silenti
noxque suum peragebat iter, iam iam ora levare
Aesoniden farique cupit Medea priorem.
quam simul effusis pavitantem fletibus
flagrantesque genas vidit miserumque pudorem,
has tandem voces dedit et solatus amantem est:
nempe venis? an et ipsa mea laetabere morte?
ne, precor, infando similem te, virgo, parenti
hascine nunc grates, haec exspectata laborum
dona dari decuit? sic te sub teste remitti
quodque meus vestris cecidit pro moenibus Iphis
aut Scythiae tanta inde manus? iussisset abire
spem mihi promissam per quae discrimina rursus
et reddat qua lege, vides. occumbere tandem
possumus, idque sedet, quam non quaecumque subire
patris iussa tui; numquam sine vellere abibo
hinc ego, degenerem nee me tu prima videbis.
Haec ait. illa tremens, ut supplicis aspicit ora
conticuisse viri iamque et sua verba reposci,
nec quibus incipiat demens videt, ordine nec quo,
quove tenus, prima cupiens effundere voce
haeret et attollens vix tandem lumina fatur:
'quid, precor, in nostras venisti, Thessale, terras?
occideras, nempe hanc animam cras saeva manebant
sola tibi quoniam tantis in casibus adsum
sed fatis sum victa tuis; cape munera supplex
heu formae ne crede tuae.' Titania iamque
gramina Perseasque sinu depromere vires
si te forte potest, etiam nunc deprecor, hospes,
dixerat: extemplo (neque enim matura ruebant
cum gemitu et multo iuveni medicamina fletu
non secus ac patriam pariter famamque decusque
Inde ubi facta nocens et non revocabilis umquam
Aesonidae et totum septeno murmure fertur
per clipeum atque viro graviorem reddidit hastam,
iamque sui tauris languent absentibus ignes.
'nunc age et has' inquit 'cristas galeamque resume,
hanc iace per medias, cum verteris aequora, messes;
protinus in sese conversa furoribus ibit
cuncta phalanx, atque ipse fremens mirabitur et me
respiciet fortasse pater.' sic deinde locuta
aequora, pandentes Minyas iam vela videbat
se sine. tum vero extremo percussa dolore
arripit Aesoniden dextra ac summissa profatur:
'sis memor, oro, mei, contra memor ipsa manebo,
quod caeli spectabo latus? sed te quoque tangat
atque hunc te meminisse velis et nostra fateri
an me mox merita morituram patris ab ira
nec queror et pro te lucem quoque laeta relinquam.'
protinus hospes ad haec (tacitis nam cantibus illum
me potius, recipe ingratos atque exue cantus.
si non et genitor te primam amplectitur Aeson,
teque tuo longe fulgentem vellere gaudens
respice ad has voces et iam, precor, adnue, coniunx.
atque per has nostri iuro discriminis horas:
si te sceptra, domum, si te liquisse parentes,
tum me non tauros iuvet evasisse ferosque
terrigenas, tum me tectis tua turbet in ipsis
flamma tuaeque artes; nullus succurrere contra
adicias meque in medio terrore relinquas.'
audiit atque simul meritis periuria poenis
nunc deicit vultus aeger pudor, et mora dictis
redditur, ac rursus conterret Iasona virgo:
'accipe, perdomitis quae deinde pericula tauris
nondum cuncta tibi, fateor, promissa peregi.
saevior ingenti Mavortis in arbore restat,
dixerat, utque virum doceat, quae monstra supersint,
protinus immensis recubantem anfractibus anguem
turbat et Haemonii subito ducis obicit umbram.
ille, quod haud alias, stetit et trepidantia torsit
sibila, seque metu postquam sua vellera circum
sustulit atque omnis spiris exhorruit arbor,
incipit inde sequi et vacuo furit ore per auras.
'quis fragor hic? quaenam tantae, die virgo, ruinae?'
exclamat stricto Aesonides stans frigidus ense.
illa trahit ridens tandemque ait angue represso:
ipsam caeruleis squalentem nexibus ornum
ipsaque pervigilis calcantem lumina monstri:
seque sub extremis in moenia rettulit umbris.
extulerat, quantis nox una diremerit undis
utque prius totum sileat mare. dumque ea longe
dicta ferens, iam Circaeis Mavortis in agris
stare virum: daret aeripedes in proelia tauros.
[gap]
exeat Haemonio messis memoranda colono,
terga mihi diros servent infecta cruores.'
fatur et effusis pandi iubet aequora tauris.
pars et Echionii subeunt immania dentis
semina, pars diri portant grave robur aratri.
at sua magnanimum contra Pagasaea iuventus
quem iam lassa dies austrique ardentis harenae,
nix et caerulei Boreae ferus abstulit horror,
Caucaseaeque trabes omnisque Aeetia tellus
ira Iovis torsit geminos mortalibus ignes,
aut duo cum pariter ruperunt vincula venti
dantque fugam: sic tunc claustris evasit uterque
taurus et immani proflavit turbine flammas
arduus atque atro volvens incendia fluctu.
horruit Argoae legio ratis, horruit audax
qui modo virgineis servari cantibus Idas
flebat et invito prospexit Colchida vultu.
non tulit ipse moras seseque immisit Iason;
diversos postquam ire videt, galeamque minantem
[gap]
[gap]
cunctatus paulum subito furit. aequora non sic
in scopulos irata ruunt eademque recedunt
frigidus, et viso pallescit flamma veneno.
cornua, dein totis propendens viribus haeret.
respicit hinc socios immania vincula poscens
Aesonides, iamque ora premit trahiturque trahitque
obnixusque genu superat cogitque trementes
exarmat lentumque offert timideque minantem,
in caput inque umeros ipsa vi molis et irae
proruit. invadit totusque incumbit Iason
utque dedit vinclis validoque obstrinxit aratro,
terga recentis equi primumque invasit habenis
murmur et in summa Lapithes apparuit Ossa.
fertilis arva secet, plena sic semina dextra
Martius hic primum ter vomere fusus ab ipso
clangor et ex omni sonuertnt cornua sulco;
armarique phalanx totisque insurgere campis.
vidit et infesta vibrantes casside terras,
aequat humo truncos; rutilum thoraca sequenti
nec magis aut illis aut illis milibus ultra
sufficit, ad dirae quam cum Tirynthius hydrae
agmina Palladios defessus respicit ignes.
et galeae nexus ac vincula dissipat imae,
cunctaturque tamen totique occurrere bello
ipse cupit; spes nulla datur, sic undique densant
[gap]
in medios torsit; conversae protinus hastae.
haud secus accensas subito Medea cohortes
implicat et miseros agit in sua proelia fratres:
talis erat. stupet Aeetes ultroque furentes
ipse viros revocare cupit, sed cuncta iacebant
linquitur, atque hausit subito sua funera tellus.
Protinus in fluvium fumantibus evolat armis
intrat equis uritque gravem sudoribus Hebrum,
aut niger ex antris rutilique a fulminis aestu
dignatur; nec, si ipse sibi terga ingerat ultro
qui pepigit, velit in pacem dextramque reverti
amplius; ambo truces, ambo abscessere minantes.