C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Secundus.
Interea scelerum luctusque ignarus Iason
alta secat; neque enim patrios cognoscere casus
Iuno sinit, mediis ardens ne flectat ab undis
ac temere in Pelian et adhuc obstantia regis
iam Sciathos subsedit aquis, iam longa recessit
Sepias; attollit tondentes pabula Magnes
campus equos: vidisse putant Dolopeia busta
aequora, flumineo cuius redeuntia vento
vela legunt; remis insurgitur. inde salutant
Ossa redit. metus ecce deum damnataque bello
Pallene, circumque vident immania monstra
terrigenum caelo quondam adversata gigantum,
quos scopulis trabibusque parens miserata iugisque
induit et versos exstruxit in aethera montes.
quisque suas in rupe minas pugnamque metusque
servat adhuc; quatit ipse hiemes et torquet ab alto
fulmina crebra pater; scopulis sed maximus illis
horror abest, Sicula pressus tellure Typhoeus.
hunc profugum et sacras revomentem pectore flammas,
abstulit implicuitque vadis totiensque cruenta
Iamque Hyperionius metas maris urget Hiberi
currus et evectae prono laxantur habenae
aethere, cum palmas Tethys grandaeva sinusque
sustulit et rupto sonuit sacer aequore Titan.
ut faciem raptosque simul montesque locosque
ex oculis circumque graves videre tenebras.
ipsa quies rerum mundique silentia terrent
astraque et effusis stellatus crinibus aether.
ac velut ignota captus regione viarum
noctivagum qui carpit iter non aure quiescit,
haud aliter trepidare viri. sed pectora firmans
erudiit; saepe ipsa manu dignata carinam est.
horruit imbre dies? quantis, pro Iuppiter, austris
incassum decimae cecidit tumor arduus undae.
quin agite, o socii; micat immutabile caelum
puraque nec gravido surrexit Cynthia cornu,
quae delapsa polo reficit mare: tantus Orion
iam cadit, irato iam stridet in aequore Perseus:
axe nitet serpens septenosque implicat ignes.'
sic ait et certi memorat qui vultus Olympi,
Ensis et Actaeus niteat qua luce Bootes.
mox somno cessere; regunt sua sidera puppem.
albet ager, motisque truces ab ovilibus ursi
tuta domosque petunt, raras et litus in altum
certatim remis agitur mare rostraque cursu
prima tremunt, et iam summis Vulcania surgit
Tempore quo primum fremitus insurgere opertos
caelicolum et regni sensit novitate tumentes
Iuppiter aetheriae nec stare silentia pacis,
Iunonem volucri primam suspendit Olympo
mox etiam pavidae temptantem vincula matris
solvere praerupti Vulcanum vertice caeli
devolvit; ruit ille polo noctemque diemque
turbinis in morem, Lemni cum litore tandem
insonuit. vox inde repens ut perculit urbem,
adclinem scopulo inveniunt miserentque foventque
alternos aegro cunctantem poplite gressus.
Lemnos cara deo, nec fama notior Aetne
aut Lipares domus: has epulas, haec templa peracta
aegide et horrifici formatis fulminis alis
laetus adit. contra Veneris stat frigida semper
ara loco, meritas postquam dea coniugis iras
horruit et tacitae Martem tenuere catenae.
quocirca struit illa nefas Lemnoque merenti
exitium furiale movet. neque enim alma videri
sidereos diffusa sinus, eadem effera et ingens
et maculis suffecta genas pinumque sonantem
Iamque dies aderat. Thracas qui fuderat armis
ausus et inducto cratem defendere tergo,
laeta maria tum signa refert, plenasque movebant
et torques insigne loci. sonat aequore clamor:
'o patria, o variis coniunx nunc anxia curis,
cum dea se piceo per sudum turbida nimbo
spargentemque metus placidis regionibus arcet
aetheris: illa fremens habitat sub nubibus imis,
non erebi, non diva poli, terrasque fatigat
quas datur. audentem primi spernuntque foventque.
talem diva sibi scelerisque dolique ministram
quaerit avens. videt illa prior, iamque advolat ultro
impatiens, iamque ora parat, iam suscitat aures.
bane superincendit Venus atque his vocibus implet:
'vade age et aequoream, virgo, delabere Lemnon
et cunctas mihi verte domos, praecurrere qualis
bella soles, cum mille tubas armataque campis
adfore iam luxu turpique cupidine captos
instimulet: mox ipsa adero ducamque paratas.'
occupat exesam curis castumque cubile
servantem: manet illa viro famulasque fatigat
ante torum et longo mulcent insomnia penso.
icta genas 'utinam non hic tibi nuntius essem,
o soror, aut nostros' inquit 'prius unda dolores
obruat, in tali quoniam tibi tempore coniunx
sic meritae, votis quem tu fletuque requiris,
heu furit et captae indigno famulatur amore.
iamque aderunt, thalamisque tuis Threissa propinquat
par tibi nec magni proles praeclara Dorycli,
tu thalamis fatoque leges meliore penates:
me tua matris egens damnataque paelice proles
letalesque dapes infectaque pocula cerno.
scis simile ut flammis simus genus; adde cruentis
iam veniet durata gelu. sed me quoque pulsam
abscidit et curis pavidam lacrimisque relinquit.
transit ad Iphinoen isdemque Amythaonis implet
Oleniique domum furiis; totam inde per urbem
prosiliunt nec tecta virum thalamosque revisunt
amplius; adglomerant sese nudisque sub astris
condensae fletus acuunt ac dira precantur
coniugia et Stygias infanda ad foedera taedas.
Has inter medias Dryopes in imagine maestae
flet Venus et saevis ardens dea planctibus instat
insedisse domos tristesque habitasse pruinas,
perpetimur. mene ille novis, me destinat amens
non prius ense manus raptoque armabimus igne,
dumque silent ducuntque nova cum coniuge somnos,
magnum aliquid spirabit amor?' tune ignea torquens
corda sacer Veneris gemitus rapit: aequora cunctae
prospiciunt simulantque choros delubraque festa
fronde tegunt laetaeque viris venientibus adsunt.
iamque domos mensasque petunt; discumbitur altis
adiacet, inferni qualis sub nocte barathri
Tisiphone saevasque dapes et pocula libat,
tormenti genus, et nigris amplectitur hydris.
desilit in Lemnon; nimbis et luce fragosa
prosequitur polus et tonitru pater auget honoro.
inde novam pavidas vocem furibunda per auras
congeminat, qua primus Athos et pontus et ingens
adeelerat Pavor et Geticis Discordia demens
e stabulis atraeque genis pallentibus Irae
et Dolus et Rabies et Leti maior imago
visa truces exerta manus, ut prima vocatu
intonuit signumque dedit Mavortia coniunx.
Hic aliud Venus et multo magis ipsa tremendum
orsa nefas gemitus fingit vocesque cadentum
inrupitque domos et singultantia gestans
unde ego tot scelerum facies, tot fata iacentum
exsequar? heu, vatem monstris quibus intulit ordo,
invadunt aditus et quondam cara suorum
corpora, pars ut erant dapibus vinoque soporos,
cum facibus quosdam insomnes et cuncta tuentes:
arma metus: adeo ingentes inimica videri
Bumenidum ferrumve super Bellona coruscet.
hoc soror, hoc coniunx, propiorque hoc nata parensque
nec Geticae potuere manus aut aequoris irae.
vulnera, seque toris misero luctamine trunci
devolvunt. diras aliae ad fastigia taedas
iniciunt adduntque domos. pars ignibus atris
abstulerint, durent Latiis modo saecula fastis
Iliacique lares tantique palatia regni.
totaque iam sparsis exarserat insula monstris.
illa pias armata manus 'fuge protinus urbem
meque, pater; non hostis', ait 'non moenia laesi
iam fuge, iam dubiae donum rape mentis et ensem
obnubitque caput tacitumque ad conscia Bacchi
'exime nos sceleri, pater, et miserere piorum
rursus' ait. tacita pavidum tune sede locavit
regina ut roseis Auroram surgere bigis
conticuisse domos, stabilem quando optima facta
serta patri iuvenisque comam vestesque Lyaei
induit et medium curru locate aeraque circum
pampineamque quatit ventosis ictibus hastam
respiciens, teneat virides velatus habenas
et sacer ut Bacchum referat scyphus. impulit acri
expiet et referam lotos in templa dracones.'
nocte dieque Pavor fraudataque turbat Erinys.
non similes iam ferre choros (semel orgia fallunt)
et fuga diversas misero quaerenda per artes.
pube domos. pro dira lues, pro noctis acerbae
care parens? possum tantis retinere periclis?
diva, soporiferas quae nunc trahis aequore bigas.
non populos, non dite solum, non ulla parenti
regna peto; patria liceat decedere terra.
quando ego servato mediam genitore per urbem
advenit. hic illum tristi, dea, praeficis arae
iam nemus Egeriae, iam te ciet altus ab Alba
Iuppiter et soli non mitis Aricia regi.
Arcem nata petit, quo iam manus horrida matrum
congruerat. rauco fremitu sedere parentum
natorumque locis vacuaeque in moenibus urbis
Ecce procul validis Lemnon tendentia remis
arma notant; rapitur subito regina tumultu
conciliumque vocat. non illis obvia tela
ferre nec infestos derat furor improbus ignes,
ni Veneris saevas fregisset Mulciber iras.
tunc etiam vates Phoebo dilecta Polyxo —
[gap]
dum vires utero maternaque sufficit aetas.'
signa movent, tollitque loci Cytherea timorem.
[gap]
protinus ingentem procerum sub nomine taurum
deicit, insuetis et iam pia munera templis
Ventum erat ad rupem, cuius pendentia nigris
fumant saxa iugis coquiturque vaporibus aer.
hortatur causasque docens 'haec antra videtis
Vulcanique' ait 'ecce domos: date vina precesque....
forsitan hoc factum taceat iam fulmen in antro:
nox dabit ipsa fidem, clausae cum murmura flammae,
hospes, et incussae sonitum mirabere massae.'
moenia tum viresque loci veteresque parentum
expediunt; Tyrio vibrat torus igneus ostro.
Thressa manus, quaecumque faces timuisse iugales
credita nec dominae sanctum tetigisse cubile.
post alii proceres; sacris dum vincitur extis
prima fames, circum pateris it Bacchus, et omnis
aula silet; dapibus coeptis mox tempora fallunt
noctis et in seras durant sermonibus umbras,
aut unde Haemoniae molem ratis: unius haeret
adloquio et blandos paulatim colligit ignes
Pliada lege poli nimboso moverat astro
Iuppiter aeternum volvens opus, et simul undis
in populos Astraea Iovem terrisque relictis
invocat adsiduo Saturnia sidera questu.
insequitur niger et magnis cum fratribus Eurus
et lunam quarto densam videt imbribus ortu
urbe sedent laeti Minyae viduisque vacantes
indulgent thalamis nimbosque educere luxu
nec iam velle vias, zephyrosque audire vocantes
dissimulant, donec resides Tirynthius heros
invidisse deos tantum maris aequor adortis,
vota patrum. quid et ipse viris cunctantibus adsit?
'o miseri quicumque tuis accessimus actis.
redde' ait 'Aesonide: me tecum solus in aequor
rerum traxit amor, dum spes mihi sistere montes
Cyaneos vigilemque alium spoliare draconem.
baud secus Aesonides monitis accensus amaris,
terra iuvat, †brevis† in laevos piger angitur orbes,
frena tamen dominumque velit, si Martius aures
clamor et obliti rursus fragor impleat aeris.
praecipitat; petit ingenti clamore magister
Exoritur novus urbe dolor planctusque per omnes
et facies antiqua domos. sibi moenia linqui
en iterum; et quando natorum tempora, gentem
noctis opus, vidui nunc illa silentia tecti
ipsa quoque Hypsipyle subitos per litora cursus
ut vidit totaque viros decedere Lemno,
ingemit et tali compellat Iasona questu:
'iamne placet primo deducere vela sereno,
Plias in adversae tenuisset litore Thraces.
ergo moras caelo cursumque tenentibus undis
dona duci promit chlamydem textosque labores.
illic servati genitoris conscia sacra
silva tremit; mediis refugit pater anxius umbris.
pars et frondosae raptus expresserat Idae
illustremque fugam pueri; mox aethere laetus
accipit a Phrygio iam pocula blanda ministro.
sim comes, Aetnaei genitor quae flammea gessit
dona dei, nunc digna tuis adiungier armis.
i, memor i terrae, quae vos amplexa quieto
prima sinu, refer et domitis a Colchidos oris
sic ait Haemonii labens in colla mariti.
Aeacide, et gemino coniunx a Castore pendet.
Has inter lacrimas legitur piger uncus harenis.
iam remi rapuere ratem, iam flamina portant;
spumea subsequitur fugientis semita clavi.
Threiciis arcana sacris. hic numinis ingens
hanc demissa Iovi non umquam laedere fluctu
cum vetat infidos sua litora tangere nautas.
obvius at Minyas terris adytisque sacerdos
excipit hospitibus reserans secreta Thyotes.
illi sole novo laeti plenique deorum
navita condebat, proraeque accesserat Imbros,
Thessala Dardaniis tune primum puppis harenis
adpulit et fatis Sigeo litore sedit.
desiliunt: pars hinc levibus candentia velis
farra, citum strictis alius de cautibus ignem
ostendit foliis et sulphure pascit amico.
Alcides Telamonque comes dum litora blando
anfractu sinuosa legunt, vox accidit aures
attoniti pressere gradum vacuumque secuntur
virgo neci quem non hominum superumque vocabat?
acrius hoc instare viri succurrere certi;
avia frangentem morsu super alta leonem
terga ferens, coit e sparso concita mapali
agrestum manus et caeco clamore coloni.
constitit Alcides, visuque enisus in alta
rupe truces manicas defectaque virginis ora
exanimum veluti multa tamen arte coactum
maeret ebur, Pariusve notas et nomina sumit
ductor ait: 'quod, virgo, tibi nomenque genusque,
illa tremens tristique oculos deiecta pudore
'non ego digna malis' inquit; 'suprema parentum
dona vides, ostro scopulos auroque frequentes.
Laomedonteos fugeret Fortuna penates.
principio morbi caeloque exacta sereno
temperies, arsere rogis certantibus agri,
nec nostro metire mari. primaeva furenti
huic manus amplexus inter planctusque parentum
deditur. hoc sortes, hoc corniger imperat Hammon,
virgineam damnare animam sortitaque Lethen
corpora; crudelis scopulis me destinat urna.
ille ades auguriis promisse et sorte deorum,
iam cui candentes votivo in gramine pascit
cornipedes genitor, nostrae stata dona salutis,
adnue meque, precor, defectaque Pergama monstris
eripe, namque potes. neque enim tam lata videbam
pectora, Neptunus muros cum iungeret astris,
nec tales umeros pharetramque gerebat Apollo.'
auxerat haec locus et facies maestissima capti
litoris et tumuli caelumque, quod incubat urbi,
vidit et infectae miseratus flumina Lernae.
Dat procul interea signum Neptunus, et una
monstriferi mugire sinus Sigeaque pestis
adglomerare fretum, cuius stellantia glauca
lumina nube tremunt, atque ordine curva trisulco
illam incumbentem per mille volumina pontus
prosequitur lateri adsultans, trepidisque ruentem
litoribus sua cogit hiems. non fluctibus aequis
nubiferi venit unda Noti, non Africus alto
tantus ovat patriisque manus cum plenus habenis
Orion bipedum flatu mare tollit equorum.
ecce ducem placitae furiis crudescere pugnae
surgentemque toris stupet immanemque paratu
Aeacides pulsentque graves ut terga pharetrae.
ille patrem pelagique deos suaque arma precatus
insiluit scopulo, motumque e sedibus aequor
qualis ubi a gelidi Boreas convallibus Hebri
tollitur et volucres Riphaea per ardua nubes
occupat Alcides arcum totaque pharetrae
magnus Eryx, deferre velint quem vallibus imbres.
iam brevis et telo volucri non utilis aer.
tum vero fremitus vanique insania coepti
et tacitus pudor et rursus pallescere virgo.
proicit arma manu, scopulos vicinaque saxa
concutiens a sede maris. iamque agmine toto
pistris adest miseraeque inhiat iam proxima praedae.
stat mediis elatus aquis recipitque ruentem
Alcides saxoque prior surgentia colla
obruit; hinc vastos nodosi roboris ictus
iam totis resoluta vadis; Idaeaque mater
protinus e scopulis et opaca valle resurgunt
pastores magnisque petunt clamoribus urbem.
nuntius hinc socios Telamon vocat, ac simul ipsi
horrescunt subitoque vident in sanguine puppem.
nec minus in scopulos crudique cacumina saxi
emicat Alcides vinclisque tenentibus aufert
virgineas de rupe manus aptatque superbis
litora tuta gradu, qualis per pascua victor
taurus, ubi adsueti pecoris stabula alta revisit
Obvia cui contra longis emissa tenebris
Laomedon; iam maestus equos, iam debita posci
dona gemit. pars aerii fastigia muri
cingit et ignotis iuvenem mirantur in armis.
illum torva tuens atque acri lubricus astu
rex subit et patrio fatur male laetus amore:
litora nec nostrae miserantem funera Troiae
adpulit his fors ipsa locis, si vera parentem
noster ades iunctisque venis: sator unus et idem
stirpis honos, quamquam longis disiungimur oris.
quot mihi post lacrimas, post quanta piacula patrum
serus ades, quam parva tuis iam gloria factis.
crastina lux biiuges stabulis ostendat apertis.'
dixerat haec tacitusque dolos dirumque volutat
corde nefas, clausum ut thalamis somnoque gravatum
namque bis Herculeis deberi Pergama telis
audierat. Priami sed quis iam vertere regnis
et genus Aeneadum et Troiae melioris honores.
'nos' ait 'ad Scythici' Tirynthius 'ostia ponti
raptat iter; mox huc vestras revehemur ad oras
iam Phryges et miserae flebant discrimina Troiae.
Panditur hinc totis in noctem carbasus alis
Dardaniumque patrem; vigili simul omnia ludo
festa vident; hinc unda, sacris hinc ignibus Ide
vibrat et horrisonae respondent Gargara buxo.
inde ubi iam medii tenuere silentia ponti
ecce autem prima volucrem sub luce dehiscens
terruit unda ratem, vittataque constitit Helle,
iam Panopes Thetidisque soror, iamque aurea laeva
aspicit et placidis compellat lasona dictis:
spargit, et infelix Scythicum gens quaeritis amnem.
vasta super tellus, longum (ne defice coeptis)
hic nemus arcanum geminaeque virentibus arae
non ego per Stygiae quod rere silentia ripae,
frater, agor; frustra vacui scrutaris Averni,
care, vias; neque enim scopulis me et fluctibus actam
frangit hiems: celeri extemplo subiere ruentem
Cymothoe Glaucusque manu; pater ipse profundi
has etiam sedes, haec numine tradidit aequo
regna nec Inois noster sinus invidet undis.'
cum gemitu tulit, ut patrii rediere dolores.
tum pelago vina invergens dux talibus infit:
'undarum decus et gentis, Cretheia virgo,
pande viam cursuque tuos age, diva, secundo',
immittitque ratem mediasque intervolat urbes,
qua brevibus furit aestus aquis Asiamque prementem
effugit abruptis Europa immanior oris.
has etiam terras consertaque gentibus arva
sic pelago pulsante, reor, Neptunia quondam
cuspis et adversi longus labor abscidit aevi,
Ianus et occiduis regnator montibus Atlans.
sacra neque arcanis Phrygius furor invehit antris,
sed suus in Venerem raptat deus. illius aras
urbe super celsique vident velamina templi.
rarior hinc tellus atque ingens undique caelum
rursus et incipiens alium prospectus in orbem.
terra sinu medio Pontum iacet inter et Hellen
ceu fundo prolata maris; namque improba caecis
litus agit: tenet hinc veterem confinibus oris
pars Phrygiam, pars discreti iuga pinea montis.
nec procul ad tenuis surgit confinia ponti
urbs placidis demissa iugis; rex divitis agri
Cyzicus. Haemoniae qui tum nova signa carinae
incipit: 'o terris nunc primum cognita nostris
Aemathiae manus et fama mihi maior imago.
non tamen haec adeo semota neque ardua tellus
cum tales intrasse duces, tot robora cerno.
nam licet hinc saevas tellus alat horrida gentes
meque fremens tumido circumfluat ore Propontis,
his etiam mihi corda locis; procul effera virtus
Bebrycis et Scythici procul inclementia sacri.'
sic memorat laetosque rapit, simul hospita pandi
tecta iubet templisque sacros largitur honores.
stant gemmis auroque tori mensaeque paratu
regifico centumque pares primaeva ministri
corpora; pars epulas manibus, pars aurea gestant
atque ea prima duci porgens carchesia Graio
Cyzicus 'hic portus' inquit 'mihi territat hostis,
has acies sub nocte refert, haec versa Pelasgum
terga vides, meus hic ratibus qui pascitur ignis.'
cunctaque se ratibus fundat manus: arma videbis
hospita nec post hanc ultra tibi proelia noctem.'
sic ait basque inter variis nox plurima dictis
rapta vices nec non simili lux postera tractu.