Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Letter 1§ 1 Letter 2§ 2 Letter 3§ 3 Letter 4§ 4 Letter 5§ 5 Letter 6§ 6 Letter 7§ 7 Letter 8§ 8 Letter 9§ 9 Letter 10§ 10 Letter 11§ 11 Letter 12§ 12 Letter 13§ 13 Letter 14§ 14 Letter 15§ 15 Letter 16§ 16 Letter 17§ 17 Letter 18§ 18 Letter 19§ 19 Letter 20§ 20 Letter 21§ 21 Letter 22§ 22 Letter 23§ 23 Letter 24§ 24 Letter 25§ 25 Letter 26§ 26 Letter 27§ 27 Letter 28§ 28 Letter 29§ 29 Letter 30§ 30 Letter 31§ 31 Letter 32§ 32 Letter 33§ 33 Letter 34§ 34 Letter 35§ 35 Letter 36§ 36 Letter 37§ 37 Letter 38§ 38 Letter 39§ 39 Letter 40§ 40 Letter 41§ 41 Letter 42§ 42 Letter 43§ 43 Letter 44§ 44 Letter 45§ 45 Letter 46§ 46 Letter 47§ 47 Letter 48§ 48 Letter 49§ 49 Letter 50§ 50 Letter 51§ 51 Letter 52§ 52 Letter 53§ 53 Letter 54§ 54 Letter 55§ 55 Letter 56§ 56 Letter 57§ 57 Letter 58§ 58 Letter 59§ 59 Letter 60§ 60 Letter 61§ 61 Letter 62§ 62 Letter 63§ 63 Letter 64§ 64 Letter 65§ 65 Letter 66§ 66 Letter 67§ 67 Letter 68§ 68 Letter 69§ 69 Letter 70§ 70 Letter 71§ 71 Letter 72§ 72 Letter 73§ 73 Letter 74§ 74 Letter 75§ 75 Letter 76§ 76 Letter 77§ 77 Letter 78§ 78 Letter 79§ 79 Letter 80§ 80 Letter 81§ 81 Letter 82§ 82 Letter 83§ 83 Letter 84§ 84 Letter 85§ 85 Letter 86§ 86 Letter 87§ 87 Letter 88§ 88 Letter 89§ 89 Letter 90§ 90 Letter 91§ 91 Letter 92§ 92 Letter 93§ 93 Letter 94§ 94 Letter 95§ 95 Letter 96§ 96 Letter 97§ 97 Letter 98§ 98 Letter 99§ 99 Letter 100§ 100 Letter 101§ 101 Letter 102§ 102 Letter 103§ 103 Letter 104§ 104 Letter 105§ 105 Letter 106§ 106 Letter 107§ 107 Letter 108§ 108 Letter 109§ 109 Letter 110§ 110 Letter 111§ 111 Letter 112§ 112 Letter 113§ 113 Letter 114§ 114 Letter 115§ 115 Letter 116§ 116 Letter 117§ 117 Letter 118§ 118 Letter 119§ 119 Letter 120§ 120 Letter 121§ 121 Letter 122§ 122 Letter 123§ 123 Letter 124§ 124
Seneca, Lucius Annaeus · Ad Lucilium Epistulae Morales

Letter 98

Text kindly provided by Perseus

Seneca Lucilio suo salutem

Numquam credideris felicem quemquam ex felicitate suspensum. Fragilibus innititur, qui adventicio laetus est; exibit gaudium, quod intravit. At illud ex se ortum fidele firmumque est et crescit et ad extremum usque prosequitur; cetera, quorum admiratio est vulgo, in diem bona sunt. “Quid ergo? Non usui ac voluptati esse possunt?” Quis negat? Sed ita, si illa ex nobis pendent, non ex illis nos.

Omnia, quae fortuna intuetur, ita fructifera ac iucunda fiunt, si qui habet illa, se quoque habet nec in rerum suarum potestate est. Errant enim, Lucili, qui aut boni aliquid nobis aut malum iudicant tribuere fortunam; materiam dat bonorum ac malorum et initia rerum apud nos in malum bonumve exiturarum. valentior enim omni fortuna animus est et in utramque partem ipse res suas ducit beataeque ac miserae vitae sibi causa est.

Malus omnia in malum vertit, etiam quae cum specie optimi venerant; rectus atque integer corrigit prava fortunae et dura atque aspera ferendi scientia mollit, idemque et secunda grate excipit modesteque et adversa constanter ac fortiter. Qui licet prudens sit, licet exacto faciat cuncta iudicio, licet nihil supra vires suas temptet, non continget illi bonum illud integrum et extra minas positum, nisi certus adversus incerta est.

Sive alios observare volueris—liberius enim inter aliena iudicium est, sive te ipsum favore seposito—et senties hoc et confiteberis, nihil ex his optabilibus et caris utile esse, nisi te contra levitatem casus rerumque casum sequentium instruxeris, nisi illud frequenter et sine querella inter singula damna dixeris: “dis aliter visum est.”

Immo mehercules ut carmen fortius ac iustius petam, quo animum tuum magis fulcias, hoc dicito, quotiens aliquid aliter quam cogitabas evenerit: “di melius.”

Sic composito nihil accidet. Sic autem conponetur, si, quid humanarum rerum varietas possit, cogitaverit, antequam senserit, si et liberos et coniugem et patrimonium sic habuerit tamquam non utique semper habiturus et tamquam non futurus ob hoc miserior, si habere desierit.

Calamitosus est animus futuri anxius et ante miserias miser, qui sollicitus est, ut ea, quibus delectatur, ad extremum usque permaneant. Nullo enim tempore conquiescet et expectatione venturi praesentia, quibus frui poterat, amittet. In aequo est autem amissae rei miseratio[1] et timor amittendae.

Nec ideo praecipio tibi neglegentiam. Tu vero metuenda declina. Quidquid consilio prospici potest, prospice. Quodcumque laesurum est, multo ante quam accidat, speculare et averte. In hoc ipsum tibi plurimum conferet fiducia et ad tolerandum omne obfirmata mens. Potest fortunam cavere, qui potest ferre. Certe in tranquillo non tumultuatur. Nihil est nec miserius nec stultius quam praetimere. Quae ista dementia est malum suum antecedere?

Denique ut breviter includam quod sentio, et istos satagios ac sibi molestos describam tibi, tam intemperantes in ipsis miseriis quam sunt ante illas. Plus dolet quam necesse est, qui ante dolet quam necesse est; eadem enim infirmitate dolorem non aestimat, qua non exspectat; eadem intemperantia fingit sibi perpetuam felicitatem suam, fingit crescere debere quaecumque contigerunt, non tantum durare; et oblitus huius petauri, quo humana iactantur, sibi uni fortuitorum constantiam spondet.

Egregie itaque videtur mihi Metrodorus dixisse in ea epistula, qua sororem amisso optimae indolis filio adloquitur: “mortale est omne mortalium bonum.” De his loquitur bonis, ad quae concurritur. Nam illud verum bonum non moritur, certum est sempiternumque, sapientia et virtus; hoc unum contingit inmortale mortalibus.

Ceterum tam inprobi sunt tamque obliti, quo eant, quo illos singuli dies turbent, ut mirentur aliquid ipsos amittere amissuri uno die omnia. Quicquid est, dominus inscriberis, apud te est, tuum non est; nihil firmum infirmo, nihil fragili aeternum et invictum est. Tam necesse est perire quam perdere, et hoc ipsum, si intellegimus, solacium est. Aequo animo perde, pereundum[2] est.

Quid ergo adversus has amissiones auxili invenimus? Hoc, ut memoria teneamus amissa nec cum ipsis fructum excidere patiamur, quem ex illis percepimus. Habere eripitur, habuisse numquam. Peringratus est, qui cum amisit, pro accepto nihil debet. Rem nobis eripit casus, usum[3] fructumque apud nos relinquit, quem nos iniquitate desiderii perdidimus.

Dic tibi: “Ex istis, quae terribilia videntur, nihil est invictum. Singula vicere iam multi: ignem Mucius, crucem Regulus, venenum Socrates, exilium Rutilius, mortem ferro adactam Cato; et nos vincamus aliquid.”

Rursus ista, quae ut[4] speciosa et felicia trahunt vulgum, a multis et saepe contempta sunt. Fabricius divitias imperator reiecit, censor notavit. Tubero paupertatem et se dignam et Capitolio iudicavit, cum fictilibus in publica cena usus ostendit debere iis hominem esse contentum, quibus di etiamnunc uterentur. Honores reppulit pater Sextius, qui ita natus, ut rem publicam deberet capessere, latum clavum divo Iulio dante non recepit. Intellegebat enim quod dari posset, et eripi posse.

Nos quoque aliquid et ipsi faciamus animose; simus inter exempla.

Quare defecimus? Quare desperantes? Quicquid fieri potuit, potest, nos modo purgemus animum sequamurque naturam, a qua aberranti cupiendum timendumque est et fortuitis serviendum. Licet reverti in viam, licet in integrum restitui; restituamur, ut possimus dolores, quocumque modo corpus invaserint, perferre et fortunae dicere: “cum viro tibi negotium est; quaere, quem vincas.”

His sermonibus[5] et his similibus lenitur illa vis ulceris, quam opto mehercules mitigari et aut sanari aut stare et cum ipso senescere. Sed securus de illo sum; de nostro damno agitur, quibus senex egregius eripitur. Nam ipse vitae plenus est, cui adici nihil desiderat sua causa, sed eorum, quibus utilis est.

Liberaliter facit, quod vivit. Alius iam hos[6] cruciatus finisset[7]; hic tam turpe putat mortem fugere quam ad mortem confugere. “Quid ergo? Non, si suadebit res, exibit?” Quidni exeat, si nemo iam uti eo poterit? Si nihil aliud quam dolori operam dabit?

Hoc est, mi Lucili, philosophiam in opere discere et ad verum exerceri: videre, quid homo prudens animi habeat contra mortem, contra dolorem, cum illa accedat, hic premat. Quid faciendum sit, a faciente discendum est. Adhuc argumentis actum est, an posset aliqui dolori resistere, an mors magnos quoque animos admota summittere.

Quid opus est verbis? In rem praesentem eamus: nec mors illum contra dolorem facit fortiorem nec dolor contra mortem. Contra utrumque sibi fidit nec spe mortis patienter dolet nec taedio doloris libentur moritur; hunc fert, illam expectat. Vale.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation