Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Letter 1§ 1 Letter 2§ 2 Letter 3§ 3 Letter 4§ 4 Letter 5§ 5 Letter 6§ 6 Letter 7§ 7 Letter 8§ 8 Letter 9§ 9 Letter 10§ 10 Letter 11§ 11 Letter 12§ 12 Letter 13§ 13 Letter 14§ 14 Letter 15§ 15 Letter 16§ 16 Letter 17§ 17 Letter 18§ 18 Letter 19§ 19 Letter 20§ 20 Letter 21§ 21 Letter 22§ 22 Letter 23§ 23 Letter 24§ 24 Letter 25§ 25 Letter 26§ 26 Letter 27§ 27 Letter 28§ 28 Letter 29§ 29 Letter 30§ 30 Letter 31§ 31 Letter 32§ 32 Letter 33§ 33 Letter 34§ 34 Letter 35§ 35 Letter 36§ 36 Letter 37§ 37 Letter 38§ 38 Letter 39§ 39 Letter 40§ 40 Letter 41§ 41 Letter 42§ 42 Letter 43§ 43 Letter 44§ 44 Letter 45§ 45 Letter 46§ 46 Letter 47§ 47 Letter 48§ 48 Letter 49§ 49 Letter 50§ 50 Letter 51§ 51 Letter 52§ 52 Letter 53§ 53 Letter 54§ 54 Letter 55§ 55 Letter 56§ 56 Letter 57§ 57 Letter 58§ 58 Letter 59§ 59 Letter 60§ 60 Letter 61§ 61 Letter 62§ 62 Letter 63§ 63 Letter 64§ 64 Letter 65§ 65 Letter 66§ 66 Letter 67§ 67 Letter 68§ 68 Letter 69§ 69 Letter 70§ 70 Letter 71§ 71 Letter 72§ 72 Letter 73§ 73 Letter 74§ 74 Letter 75§ 75 Letter 76§ 76 Letter 77§ 77 Letter 78§ 78 Letter 79§ 79 Letter 80§ 80 Letter 81§ 81 Letter 82§ 82 Letter 83§ 83 Letter 84§ 84 Letter 85§ 85 Letter 86§ 86 Letter 87§ 87 Letter 88§ 88 Letter 89§ 89 Letter 90§ 90 Letter 91§ 91 Letter 92§ 92 Letter 93§ 93 Letter 94§ 94 Letter 95§ 95 Letter 96§ 96 Letter 97§ 97 Letter 98§ 98 Letter 99§ 99 Letter 100§ 100 Letter 101§ 101 Letter 102§ 102 Letter 103§ 103 Letter 104§ 104 Letter 105§ 105 Letter 106§ 106 Letter 107§ 107 Letter 108§ 108 Letter 109§ 109 Letter 110§ 110 Letter 111§ 111 Letter 112§ 112 Letter 113§ 113 Letter 114§ 114 Letter 115§ 115 Letter 116§ 116 Letter 117§ 117 Letter 118§ 118 Letter 119§ 119 Letter 120§ 120 Letter 121§ 121 Letter 122§ 122 Letter 123§ 123 Letter 124§ 124
Seneca, Lucius Annaeus · Ad Lucilium Epistulae Morales

Letter 22

Text kindly provided by Perseus

Seneca Lucilio suo salutem

Iam intellegis educendum esse te ex istis occupationibus speciosis et malis. Sed quo modo id consequi possis quaeris. Quaedam non nisi a praesente monstrantur. Non potest medicus per epistulas cibi aut balinei tempus eligere; vena tangenda est. Vetus proverbium est gladiatorem in harena capere consilium; aliquid adversarii vultus, aliquid manus mota, aliquid ipsa inclinatio corporis intuentem monet.

Quid fieri soleat, quid oporteat, in universum et mandari potest et scribi; tale consilium non tantum absentibus, etiam posteris datur. Illud alterum, quando fieri debeat aut quemadmodum, ex longinquo nemo suadebit, cum rebus ipsis deliberandum est.

Non tantum praesentis, sed vigilantis est occasionem observare properantem. Itaque hanc circumspice, hanc si videris, prende et toto impetu, totis viribus id age, ut te istis officiis exuas.

Et quidem quam sententiam feram, adtende. Censeo aut ex ista vita tibi aut e vita exeundum. Sed idem illud existimo, leni eundum via, ut quod male inplicuisti, solvas potius quam abrumpas, dummodo si alia solvendi ratio non erit, vel abrumpas. Nemo tam timidus est, ut malit semper pendere quam semel cadere.

Interim, quod primum est, impedire te noli. Contentus esto negotiis, in quae descendisti, vel quod videri mavis, incidisti. Non est quod ad ulteriora nitaris; aut perdes excusationem et apparebit te non incidisse. Ista enim, quae dici solent, falsa sunt: “Non potui aliter. Quid, si nollem? Necesse erat.” Nulli necesse est felicitatem cursu sequi; est aliquid, etiam si non repugnare, subsistere nec instare fortunae ferenti.

Numquid offenderis, si in consilium non venio tantum, sed advoco, et quidem prudentiores quam ipse sum, ad quos soleo deferre, si quid delibero? Epicuri epistulam ad hanc rem pertinentem lege, Idomeneo quae inscribitur,[1] quem rogat, ut quantum potest fugiat et properet, antequam aliqua vis maior interveniat et auferat libertatem recedendi.

Idem tamen subicit nihil esse temptandum, nisi cum apte poterit tempestiveque temptari. Sed cum illud tempus captatum diu venerit, exiliendum ait. Dormitare de fuga cogitantem vetat et sperat salutarem etiam ex difficillimis exitum, si nec properemus ante tempus nec cessemus in tempore.

Puto, nunc et Stoicam sententiam quaeris. Non est quod quisquam illos apud te temeritatis infamet; cautiores quam fortiores sunt. Expectas forsitan, ut tibi haec dicant: “Turpe est cedere oneri. Luctare cum officio, quod semel recepisti. Non est vir fortis ac strenuus qui laborem fugit, nisi crescit illi animus ipsa rerum difficultate.”

Dicentur tibi ista, si operae pretium habebit perseverantia, si nihil indignum bono viro faciendum patiendumve erit; alioqui sordido se et contumelioso labore non conteret nec in negotiis erit negotii causa. Ne illud quidem, quod existimas facturum eum, faciet, ut ambitiosis rebus inplicitus semper aestus earum ferat. Sed cum viderit gravia, in quibus volutabatur, incerta, ancipitia, referet pedem, non vertet terga, sed sensim recedet in tutum.

Facile est autem, mi Lucili, occupationes evadere, si occupationum pretia contempseris. Illa sunt, quae nos morantur et detinent: “Quid ergo? Tam magnas spes relinquam? Ab ipsa messe discedam? Nudum erit latus, incomitata lectica, atrium vacuum?”

Ab his ergo inviti homines recedunt et mercedem miseriarum amant, ipsas execrantur.

Sic de ambitione quomodo de amica queruntur; id est, si verum adfectum eorum inspicias, non oderunt, sed litigant. Excute istos, qui, quae cupiere, deplorant et de earum rerum locuntur fuga, quibus carere non possunt; videbis voluntariam esse illis in eo moram, quod aegre ferre ipsos et misere locuntur.

Ita est, Lucili; paucos servitus, plures servitutem tenent.

Sed si deponere illam in animo est et libertas bona fide placuit, in hoc autem unum advocationem petis, ut sine perpetua sollicitudine id tibi facere contingat, quidni tota te cohors Stoicorum probatura sit? Omnes Zenones et Chrysippi moderata, honesta, tua suadebunt.

Sed si propter hoc tergiversaris, ut circumspicias, quantum feras tecum et quam magna pecunia instruas otium, numquam exitum invenies. Nemo cum sarcinis enatat. Emerge ad meliorem vitam propitiis dis, sed non sic, quomodo istis propitii sunt, quibus bono ac benigno vultu mala magnifica tribuerunt, ad hoc unum excusati, quod ista, quae urunt, quae excruciant, optantibus data sunt.

Iam inprimebam epistulae signum; resolvenda est, ut cum sollemni ad te munusculo veniat et aliquam magnificam vocem ferat secum, et occurrit mihi ecce nescio utrum verior an eloquentior. “Cuius?” inquis; Epicuri, adhuc enim alienas sarcinas adsero[2];

“Nemo non ita exit e vita, tamquam modo intraverit.” Quemcumque vis occupa, adulescentem senem medium; invenies aeque timidum mortis, aeque inscium vitae. Nemo quicquam habet facti, in futurum enim nostra distulimus. Nihil me magis in ista voce delectat quam quod exprobratur senibus infantia.

“Nemo,” inquit, “aliter quam qui modo[3] natus est exit e vita.” Falsum est; peiores morimur quam nascimur. Nostrum istud, non naturae vitium est. Illa nobiscum queri[4] debet et dicere: “Quid hoc est? Sine cupiditatibus vos genui, sine timoribus, sine superstitione, sine perfidia ceterisque pestibus; quales intrastis exite.”

Percepit sapientiam, si quis tam securus morietur quam nascitur; nunc vero trepidamus, cum periculum accessit, non animus nobis, non color constat; lacrimae nihil profuturae cadunt. Quid est turpius quam in ipso limine securitatis esse sollicitum?

Causa autem haec est, quod inanes omnium bonorum sumus, vitae iactura[5] laboramus. Non enim apud nos pars eius ulla subsedit; transmissa est et effluxit. Nemo quam bene vivat, sed quam diu, curat, cum omnibus possit contingere, ut bene vivant, ut diu, nulli. Vale.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation