b. sic, »in solcher Weise, auf solche Art; dergestalt«, verweist nur auf die Art
u. Weise eines Faktums, nicht auf das Vorhandensein desselben,
z.B. Liv. 6, 16, 2:
sicinevestrum militem ac praesidem sinitis vexari ab inimicis?;
od. Nep. Att. 4, 1:
sic enim Graece loquebatur, ut Athenis natus videretur. Auch steht
sic in lebhaften Schilderungen, um irgend ein Prädikat oder eine Handlung anschaulicher zu machen,
z.B. Liv. 2, 10, 11:
itasie [so wie er war]
armatusin Tiberim desiluit;
od. Cic. Rosc. Am. 71: noluerunt feris corpus obicere,
non sic [nicht so ganz]
nudos in flumen deicere. Gleich werden
ita u. sie gebraucht in solchen Sätzen, in denen »so« = »unter der Bedingung, dann«, auf einen folgenden Bedingungssatz verweist,
z.B. Nep. Milt. 3, 2:
sic [
od. ita]
enim facillime putavit, se Graecā linguā loquentes, qui Asiam incolerent, sub sua retenturum potestate, si etc. Ferner in Vergleichungssätzen korrespondierend mit
ut, quemadmodum, tamquam u. a.,
s. Cic. Phil. 1, 33.
Liv. 32, 21, 35.
Pollio in
Cic. ep. 10, 33, 3. Endlich dienen beide Wörter, um einen [
gew. im Akk.
u. Infin.] folgenden Satz gleichsam einzuleiten,
z.B. Cic. ep. 13, 24, 1:
ita [folgendermaßen]
enim scripsit ad me, sibi meam commendationem maximo adiumento fuisse;
Liv. 5, 15, 11:
respondit,
siclibris fatalibus,
sicdisciplinā Etruscā traditum esse, quando aqua Albana abundasset, tum, si eam Romanus rite emisisset, victoriam de Veientibus dari).
tam (»so, so sehr«, entweder in Verbindung mit einem Folgesatz, also mit folg.
ut u. qui;
od. in Vergleichungen, also vor
quam, quasi u. a.,
z.B. Cic. Cat. 3, 21: quis potest essetamaversus a vero,
tammente captus,
quineget etc.;
od. Cic. ep 6. 1, 3:
nec, cum id faciebamus,
tameramus amentes,
utexplorata nobis esset victoria;
od. Cic. or. 108:
nemo enim oratortammulta scripsit,
quam multa sunt nostra).
adeo. usque adeo. usque eo (»so, in solchem Grade«, drückt den erhöhten Grad eines Verhältnisses
od. einer Eigenschaft aus,
z.B. Ter. Andr. 118
sqq.:
unam aspicio adulescentulam vultuadeomodesto, adeo venusto, ut nil supra;
od. Cic. ad Qu. fr. 1, 2, 5. § 15:
rem publicam funditus amisimus;
adeo, ut Cato, adulescens nullius consilii, sed tamen civis Romanus et Cato, vix vivus effugerit;
od. Cic. Flacc. 54:
usque adeoorba fuit ab optimatibus illa contio, ut etc.;
od. Cic. Tusc. 3, 27:
Dionysius quidem tyrannus …
Corinthi pueros docebat;
usque eoimperio carere non poterat).
quo factum est, ut etc. (dadurch geschah es, daß etc. = deshalb,
z.B. Nep. Milt. 5, 2:
quo factum est, ut plus quam collegae Miltiades valeret: so auch »so zwar … aber nicht«,
quā re factum est, ut …
quidem, sed … non etc.,
z.B. Iustin. 16, 5, 17: und in indirekter Rede, »so würde etc.«,
id si factum esset mit Akk.
u. Infin.,
z.B. Nep. Milt. 4, 5).
ita fit, ut etc. (so geschieht es, daß etc. = folglich,
z.B. Cic. de off. 1, 101:
ita fit, ut ratio praesit, appetitus obtemperet).
so! (so ist es gut, nicht mehr),
sie satis est. so? (zur Bezeichnung der Bewunderung),
itane? itane vero? sicci ne? so oder so, d. i. um jeden Preis,
s. Preis
no. II (S. 1887).
Häufig steht im Deutschen »so« (zur Bezeichnung des Grades) mit einem Beiwort im Positiv, wo die Lateiner entweder den Superlativ setzen,
z.B. L. Sulla
u. L. Murena, zwei so tapfere Männer,
L. Sulla et L. Murena, duo fortissimi viri: Syrakus, die so schöne Stadt,
urbs pulcherrima Syracusae; oder adjektivisch
talis od. is (ein solcher, so ein, d. i. ein so guter, so vortrefflicher. so ausgezeichneter, so tapferer,
od. umgekehrt, so schlechter, gefährlicher, elender, von
Pers. u. Dingen), und
tantus (von solcher Quantität, d. i. so groß oder so gering, so wenig, so unbedeutend, von Dingen), adverbial aber
bl. ita oder
sic (für »so groß, so schwer, so sein, so vorzüglich, so wenig etc.«) gebrauchen,
z.B. ein so ausgezeichneter (so tapferer Mann),
talis vir: eine so schreckliche Tat,
tale facinus: der Zustand in Latium war so traurig, daß etc.,
Latio is status erat rerum, ut etc.: der Senatsbeschluß hat so wenig Wert, daß etc.,
senatus consultum tantam vim habet, ut etc.: Hegesias hält sich für einen so vorzüglichen Attiker, daß etc.,
Hegesias seitaputat Atticum, ut etc.: ich habe ihn von Jugend auf so zärtlich (innig) geliebt, daß etc.,
eum a puero sie semper dilexi, ut etc. nicht so (bei Adjektiven und Adverbien = eben nicht sehr),
haud ita;
non ita (weniger);
z.B. nicht so lange nachher,
haud ita multo post: nicht so gar viele,
haud ita multi: es geht nicht so glücklich,
res minus prospere procedit. so … als möglich, durch
quam u. den Superlativ des Adjektivs
u. Adverbs,
od. durch
quam fieri potest u. den Superlativ des Adverbs,
z.B. so früh als möglich,
quam maturrime;
quam maturrime fieri potest. so aber (bei Anführung des Gegenteils),
nunc vero;
iam vero. so schon,
sic quoque (schon an sich selbst);
suā sponte (ohne Veranlassung).
auch so noch,
sic quoque. so ganz, so gar,
adeo: nicht so ganz, nicht so gar.
non od. haud ita (
z.B. magnus): so ganz, so gar … daß etc.,
adeo …
ut etc.: nicht so ganz, nicht so gar … daß nicht etc.
non adeo …
ut non etc.;
non adeo …
quin etc sozusagen,
ut ita dicam;
ut hoc verbo utar; auch
quidam (eine Art von,
bes. zur Milderung eines tropischen Ausdrucks,
z.B. qui virtutem duram et quasi ferream quandam volunt).
Alle übrigen Verbindungenmit »so«, wie
sobald, soeben, sofort, sogenannt, so gern, so gut usw.,
s. unten als besondere Artikel.