Vātibus hic mōs est, centum sibi poscere vōcēs,
centum ōra et linguās optāre in carmina centum,
fābula seu maestō pōnātur hianda tragoedō,
volnera seu Parthī dūcentis ab inguine ferrum.
‘quōrsum haec? aut quantās rōbustī carminis offās
ingeris, ut pār sit centēnō gutture nītī?
grande locūtūrī nebulās Helicōne leguntō,
sī quibus aut Procnēs aut sī quibus ōlla Thyestae
fervēbit saepe īnsulsō cēnanda Glycōnī.
tū neque anhēlantī, coquitur dum massa camīnō,
folle premis ventōs nec clausō murmure raucus
nescio quid tēcum grave cornīcāris ineptē
nec scloppō tumidās intendis rumpere buccās.
verba togae sequeris jūnctūrā callidus ācrī,
ōre teres modicō, pallentīs rādere mōrēs
doctus et ingenuō culpam dēfīgere lūdō.
hinc trahe quae dīcis mēnsāsque relinque Mycēnīs
cum capite et pedibus plēbējaque prandia nōris.'
nōn equidem hoc studeō, pullātīs ut mihi nūgīs
pāgina turgēscat dare pondus idōnea fūmō.
sēcrētē loquimur. tibi nunc hortante Camēnā
excutienda damus praecordia, quantaque nostrae
pars tua sit, Cornūte, animae, tibi, dulcis amīce,
ostendisse juvat. pulsā, dīnōscere cautus
quid solidum crepet et pictae tēctōria linguae.
hīc ego centēnās ausim dēposcere faucēs,
ut quantum mihi tē sinuōsō in pectore fīxī
vōce traham pūrā, tōtumque hoc verba resignent
quod latet arcānā nōn ēnārrābile fibrā.
cum prīmum pavidō cūstōs mihi purpura cessit
bullaque subcīnctīs Laribus dōnāta pependit,
cum blandī comitēs tōtāque inpūne Subūrā
permīsit sparsisse oculōs jam candidus umbō,
cumque iter ambiguum est et vītae nescius error
dīdūcit trepidās rāmōsa in compita mentēs,
mē tibi supposuī. tenerōs tū suscipis annōs
Sōcraticō, Cornūte, sinū. tum fallere sollers
adposita intortōs extendit rēgula mōrēs
et premitur ratiōne animus vincīque labōrat
artificemque tuō dūcit sub pollice voltum.
tēcum etenim longōs meminī cōnsūmere sōlēs
et tēcum prīmās epulīs dēcerpere noctēs.
ūnum opus et requiem pariter dispōnimus ambō
atque verēcundā laxāmus sēria mēnsā.
nōn equidem hoc dubitēs, ambōrum foedere certō
cōnsentīre diēs et ab ūnō sīdere dūcī.
nostra vel aequālī suspendit tempora Lībrā
Parca tenāx vērī, seu nāta fidēlibus hōra
dīvidit in Geminōs concordia fāta duōrum
Sāturnumque gravem nostrō Jove frangimus ūnā,
nescio quod certē est quod mē tibi temperat astrum.
mīlle hominum speciēs et rērum discolor ūsus;
velle suum cuique est nec vōtō vīvitur ūnō.
mercibus hic Italīs mūtat sub sōle recentī
rūgōsum piper et pallentis grāna cumīnī,
hic satur inriguō māvult turgēscere somnō,
hic campō indulget, hunc ālea dēcoquit, ille
in venerem putris; sed cum lapidōsa cheragra
frēgerit articulōs veteris rāmālia fāgī,
tunc crassōs trānsīsse diēs lūcemque palūstrem
et sibi jam sērī vītam ingemuēre relictam.
at tē nocturnīs juvat inpallēscere chartīs;
cultor enim juvenum pūrgātās īnseris aurēs
frūge Cleanthēā. petite hinc, puerīque senēsque,
fīnem animō certum miserīsque viātica cānīs.
‘crās hoc fīet.' idem crās fīat. ‘quid? quasi magnum
nempe diem dōnās!' sed cum lūx altera vēnit,
jam crās hesternum cōnsūmpsimus; ecce aliud crās
ēgerit hōs annōs et semper paulum erit ultrā.
nam quamvīs prope tē, quamvīs tēmōne sub ūnō
vertentem sēsē frūstrā sectābere canthum,
cum rota posterior currās et in axe secundō.
lībertāte opus est. nōn hāc, ut quisque Velīnā
Pūblius ēmeruit, scabiōsum tesserulā fār
possidet. heu sterilēs vērī, quibus ūna Quirītem
vertīgō facit! hīc Dāma est nōn trēsis agāsō,
vappā lippus et in tenuī farrāgine mendāx.
verterit hunc dominus, mōmentō turbinis exit
Mārcus Dāma. papae! Mārcō spondente recūsās
crēdere tū nummōs? Mārcō sub jūdice pallēs?
Mārcus dīxit, ita est. adsignā, Mārce, tabellās.
haec mera lībertās, hoc nōbīs pillea dōnant.
‘an quisquam est alius līber, nisi dūcere vītam
cui licet ut libuit? licet ut volo vīvere, nōn sum
līberior Brūtō?' ‘mendōsē colligis' inquit
Stōicus hic aurem mordācī lōtus acētō,
‘hoc relicum accipiō, “licet" illud et “ut volo" tolle.'
‘vindictā postquam meus ā praetōre recessī,
cūr mihi nōn liceat, jussit quodcumque voluntās,
exceptō sīquid Masurī rubrīca vetābit?'
disce, sed īra cadat nāsō rūgōsaque sanna,
dum veterēs aviās tibi dē pulmōne revellō.
nōn praetōris erat stultīs dare tenuia rērum
officia atque ūsum rapidae permittere vītae;
sambūcam citius cālōnī aptāveris altō.
stat contrā ratiō et sēcrētam garrit in aurem,
nē liceat facere id quod quis vitiābit agendō.
pūblica lēx hominum nātūraque continet hoc fās,
ut teneat vetitōs īnscītia dēbilis āctūs.
dīluis elleborum, certō conpēscere pūnctō
nescius exāmen? vetat hoc nātūra medendī.
nāvem sī poscat sibi pērōnātus arātor
lūciferī rudis, exclāmet Melicerta perisse
frontem dē rēbus. tibi rēctō vīvere tālō
ars dedit et vērīs speciem dīnōscere callēs,
nē qua subaerātō mendōsum tinniat aurō?
quaeque sequenda forent quaeque ēvītanda vicissim,
illa prius crētā, mox haec carbōne notāstī?
es modicus vōtī, pressō lare, dulcis amīcīs?
jam nunc adstringās, jam nunc grānāria laxēs,
inque lutō fīxum possīs trānscendere nummum
nec gluttū sorbēre salīvam Mercuriālem?
‘haec mea sunt, teneō' cum vērē dīxeris, esto
līberque ac sapiēns praetōribus ac Jove dextrō.
sīn tū, cum fuerīs nostrae paulō ante farīnae.
pelliculam veterem retinēs et fronte polītus
astūtam vapidō servās in pectore volpem,
quae dederam suprā relegō fūnemque redūcō.
nīl tibi concessit ratiō; digitum exere, peccās,
et quid tam parvum est? sed nūllō tūre litābis,
haereat in stultīs brevis ut sēmuncia rēctī.
haec miscēre nefās nec, cum sīs cētera fossor,
trīs tantum ad numerōs Satyrum moveāre Bathyllī.
‘līber ego.' unde datum hoc sūmis, tot subdite rēbus?
an dominum ignōrās nisi quem vindicta relaxat?
‘ī, puer, et strigilēs Crīspīnī ad balnea dēfer'
sī increpuit, ‘cessās nūgātor?', servitium ācre
tē nihil inpellit nec quicquam extrīnsecus intrat
quod nervōs agitet; sed sī intus et in jecore aegrō
nāscuntur dominī, quī tū inpūnītior exīs
atque hic quem ad strigilīs scutica et metus ēgit erīlis?
māne piger stertis. ‘surge' inquit Avāritia, ‘eia
surge.' negās. īnstat. ‘surge' inquit. ‘nōn queo.' ‘surge.'
‘et quid agam?' ‘rogat! ēn sāperdās advehe Pontō,
castoreum, stuppās, hebenum, tūs, lūbrica Cōa.
tolle recēns prīmus piper et sitiente camēlō.
verte aliquid; jūrā.' ‘sed Juppiter audiet.' ‘ēheu,
bāro, regustātum digitō terebrāre salīnum
contentus peragēs, sī vīvere cum Jove tendis.'
jam puerīs pellem succīnctus et oenophorum aptās.
ōcius ad nāvem! nihil obstat quīn trabe vastā
Aegaeum rapiās, nī sollers Luxuria ante
sēductum moneat: ‘quō deinde, īnsāne, ruis, quō?
quid tibi vīs? calidō sub pectore mascula bīlis
intumuit quam nōn extīnxerit urna cicūtae?
tū mare trānsiliās? tibi tortā cannabe fultō
cēna sit in trānstrō Veijentānumque rubellum
exhālet vapidā laesum pice sessilis obba?
quid petis? ut nummī, quōs hīc quincunce modestō
nūtrierās, pergant avidōs sūdāre deuncēs?
indulgē geniō, carpāmus dulcia, nostrum est
quod vīvis, cinis et mānēs et fābula fīēs,
vīve memor lētī, fugit hōra, hoc quod loquor inde est.'
ēn quid agis? duplicī in dīversum scinderis hāmō.
huncine an hunc sequeris? subeās alternus oportet
ancipitī obsequiō dominōs, alternus oberrēs.
nec tū, cum obstiterīs semel īnstantīque negārīs
pārēre imperiō, ‘rūpī jam vincula' dīcās;
nam et luctāta canis nōdum abripit, et tamen illī,
cum fugit, ā collō trahitur pars longa catēnae.
‘Dāve, cito, hoc crēdās jubeō, fīnīre dolōrēs
praeteritōs meditor' (crūdum Chaerestratus unguem
adrōdēns ait haec). ‘an siccīs dēdecus obstem
cognātīs? an rem patriam rūmōre sinistrō
līmen ad obscēnum frangam, dum Chrȳsidis ūdās
ēbrius ante forēs extīnctā cum face cantō?'
‘euge, puer, sapiās, dīs dēpellentibus agnam
percute.' ‘sed cēnsēn plōrābit, Dāve, relicta?'
‘nūgāris. soleā, puer, objūrgābere rubrā,
nē trepidāre velīs atque artōs rōdere cassēs.
nunc ferus et violēns; at, sī vocet, haut mora dīcās
“quidnam igitur faciam? nec nunc, cum arcessat et ultrō
supplicet, accēdam?" sī tōtus et integer illinc
exierās, nec nunc.' hīc hīc quod quaerimus, hīc est,
nōn in festūcā, līctor quam jactat ineptus.
jūs habet ille suī, palpō quem dūcit hiantem
crētāta Ambitiō? vigilā et cicer ingere largē
rixantī populō, nostra ut Flōrālia possint
aprīcī meminisse senēs. quid pulchrius? at cum
Hērōdis vēnēre diēs ūnctāque fenestrā
dispositae pinguem nebulam vomuēre lucernae
portantēs violās rubrumque amplexa catīnum
cauda natat thynnī, tumet alba fidēlia vīnō,
labra movēs tacitus recutītaque sabbata pallēs.
tum nigrī lemurēs ōvōque perīcula ruptō,
tum grandēs gallī et cum sīstrō lusca sacerdōs
incussēre deōs īnflantīs corpora, sī nōn
praedictum ter māne caput gustāveris ālī.
dīxeris haec inter varicōsōs centuriōnēs,
continuō crassum rīdet Pulfēnius ingēns
et centum Graecōs curtō centusse licētur.