Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.

Dictionary settings

Enabled Dictionaries
Search Scope

Match conjugated verbs and declined nouns/adjectives.

Highlight Strength 50%
Contents (4 entries · 33 senses)
L&S Lewis & Short (2)
Source
Source & Attribution
Text provided under a CC BY-SA 4.0 license by the Perseus Digital Library, with funding from the National Endowment for the Humanities. Digitized from Charlton T. Lewis and Charles Short, A Latin Dictionary (1879). Data originally from PerseusDL/lexica and accessed from github.com/nkprasad12/lexica.
Jump to
ⓘ

parcē | ne: adverbial

parce | ne: masc/neut voc sg

• parcus, a, um, adj., = παῦρος [v. parco], sparing in any thing, esp. in expenditure; in a good and bad sense, frugal, thrifty, economical; niggardly, penurious, parsimonious (syn.: tenax, restrictus).
  1. I. Lit.
          1. α. Absol.: detrusisti me ad senem parcissimum, Plaut. Aul. 2, 5, 9: patre parco ac tenaci, Cic. Cael. 15, 36: optimus colonus, parcissimus, modestissimus, frugalissimus, id. de Or. 2, 71, 287: parcumque genus patiensque laborum, Ov. M. 7, 656: parcā manu offerre aliquid, Hor. C. 3, 16, 43.—
          2. β. With gen.: veteris non parcus aceti, Hor. S. 2, 2, 62: donandi parca juventus, id. ib. 2, 5, 79: pecuniae, Tac. H. 1, 49: pecuniae parcus ac tenax, Suet. Tib. 46.—
    1. B. In gen., sparing, chary, moderate in any thing: operā haud fui parcus meā, Plaut. Rud. 4, 2, 14: nimium parcus in largiendā civitate, Cic. Balb. 22, 50: non tam vereor, ne me in laudibus suis parcum, quam ne nimium putet, Plin. Pan. 3, 3: quam modica cultu, quam parca comitatu, id. ib. 83, 7: civium sanguinis parcus, Tac. H. 3, 75: parcissimus somni, Luc. 9, 590: parcissimus vini, Suet. Aug. 77: acies non parca fugae, Sil. 10, 30: beneficiorum parcissimus aestimator, Plin. Pan. 21, 2: parcus Deorum cultor, Hor. C. 1, 34, 1: in libidinem projecti, in cibum parci, Just. 41, 3, 13.—With inf.: parcusque lacessere Martem, Sil. 1, 680: haud parci Martem coluisse, id. 8, 464.—In gen., moderate, not rash nor self-indulgent: somnus sanitatis in homine parco, Vulg. Ecclus. 31, 24.—Comp.: parcior somni, Just. 11, 13, 2.—Sup.: parcissimus somni, Luc. 9, 590.—
  2. II. Transf., spare, scanty, little, small, slight (poet. and in post-Aug. prose): parco sale contingere, Verg. G. 3, 403: tellus, Stat. S. 4, 5, 13: lucerna, Prop. 4 (5), 3, 60. vulnus, Sil. 16, 111: merito parcior ira meo, Ov. P. 1, 2, 98: questaque sum vento lintea parca dari, id. H. 21, 79: optima mors parca quae venit apta die, after a short time, Prop. 3, 3, 40 (Parcae quae venit acta die, id. 3, 4, 18 Müll.): et brevis somnus, Plin. Pan. 49.—Adv., in two forms, parce (class.) and parciter (ante- and post-class.).
    1. A. Form parcē.
      1. 1. Sparingly, frugally, thriftily; penuriously, parsimoniously: parce parcus, Plaut. Aul. 2, 4, 35: vivere parce, continenter, severe, sobrie, Cic. Off. 1, 30, 106; cf.: parce ac duriter se habere, Ter. Ad. 1, 1, 20: parce et duriter vitam agere, id. And. 1, 1, 47: nimium parce facere sumptum, id. ib. 2, 6, 19: frumentum parce et paulatim metiri, Caes. B. G. 7, 71: cur id tam parce tamque restricte faciant, Cic. Fin. 2, 13, 42: parce seminat, Vulg. 2 Cor. 9, 6.—Comp.: implet manum parcius, Juv. 6, 546.—
      2. 2. In gen., sparingly, moderately, cautiously: scripsi de te parce et timide, Cic. Fam. 6, 7, 3: parce et molliter aliquem laedere, id. ib. 1, 9, 23: gaudere, Phaedr. 4, 16: mirari, Sil. 10, 474; 15, 756; Plin. Ep. 5, 16, 3; 5, 7, 4.— Comp.: parcius dicere de laude alicujus, Cic. Mur. 13, 29: parcius ista viris tamen obicienda memento, Verg. E. 3, 7: parcius Andromachen vexavit Achaia victrix, Ov. H. 8, 13: parcius quatiunt fenestras, rarely, seldom, Hor. C. 1, 25, 1; Quint. 9, 2, 69.— Sup.: civitatem Romanam parcissime dedit, Suet. Aug. 40: ut parcissime dicam, nemo historicorum commendavit magis, Quint. 10, 1, 101.—
    2. B. Form parcĭter, sparingly, Pompon. ap. Non. 515, 6: praelibare, Claud. Mam. praef.
ⓘ

parce | ne: pres imperat act 2nd sg

• parco, pĕperci, less freq. parsi (the former constantly in Cic. and Cæs., the latter ante-class. and post-Aug.: parcui, Naev. ap. Non. 153, 21, or Com. 69 Rib.; part. fut. parsurus, Liv. 26, 13, 16; Suet. Tib. 62: parciturus, Hier. Ep. 14, 2), parsum, and less correctly parcĭtum, 3, v. n. and a. [for sparco; Gr. σπαρνός, rare; cf. Engl. spare; but v. also paucus, parvus], to act sparingly, be sparing with respect to a thing, to spare; constr. usually with dat. or absol.; ante-class. also with acc.
  1. I. Lit.
    1. A. Of things (rare but class.).
          1. α. With dat.: nihil pretio parsit, filio dum parceret, Plaut. Capt. prol. 32: operae meae, id. Mil. 4, 9, 3: te rogo sumptu ne parcas, Cic. Fam. 16, 4, 2: non parcam operae, id. ib. 13, 27, 1: nec impensae, nec labori, nec periculo parsurum, Liv. 35, 44: petit, ne cui rei parcat ad ea perficienda, Nep. Paus. 2, 5.—
          2. β. Absol.: frumentum se exigue dierum XXX. habere, sed paulo etiam longius tolerare posse parcendo, Caes. B. G. 7, 71, 4.—Poet.: parcens = parcus: parcentes ego dexteras Odi (= parcius administrantes vinum, flores, etc.), Hor. C. 3, 19, 21.—
          3. γ. With acc. (ante-class. and poet.): oleas, Cato, R. R. 58: pecuniam, Plaut. Curc. 3, 11: argenti atque auri memoras quae multa talenta, Gnatis parce tuis, spare, reserve for your children, Verg. A. 10, 532 Serv.—Prov.: qui parcit virgae odit filium, Vulg. Prov. 13, 24.—
    2. B. Of persons, to spare, have mercy upon, forbear to injure or punish (eccl. and late Lat.), usually with dat.: non pepercisti filio tuo, Vulg. Gen. 22, 16; id. 2 Pet. 2, 4 et saep.—
  2. II. Trop.
    1. A. To spare, i. e. to preserve by sparing, to use carefully, not to injure.
          1. α. With dat.: tibi parce, Ter. Heaut. 1, 1, 112: justitia autem praecipit, parcere omnibus, consulere generi hominum, Cic. Rep. 3, 12: aedificiis omnibus publicis et privatis, Cic. Verr. 2, 4, 54, § 120: amicitiis et dignitatibus, id. Or. 26, 89; id. Phil. 2, 24, 59: non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt, Caes. B. G. 7, 28: subjectis, sed debellare superbos, Verg. A. 6, 853: ne reliquis quidem nepotibus parsurus creditur, Suet. Tib. 62: alicujus auribus, i. e. to refrain from speaking on disagreeable topics, Cic. Quint. 12, 40; so, auribus et consuetudini, id. de Or. 3, 43, 170: valetudini, id. Fam. 11, 27, 1: famae, Prop. 1, 16, 11: oculis, i. e. to turn away one's eyes from an unpleasant sight, id. 4, 9, 35: luminibus, Tib. 1, 2, 33; Suet. Dom. 11: parcit Cognatis maculis similis fera, Juv. 15, 159.—
          2. β. With in and acc. (ante-and post-class.): neque parcit in hostes, Lucr. 6, 399: parce in feminam, App. M. 1, p. 105, 39.—
          3. γ. Absol. (poet.): thyrso parcente ferit, i. e. lightly, Stat. Ach. 1, 572.—
    2. B. To abstain or refrain from doing a thing; to forbear, leave off, desist, stop, cease, let alone, omit (cf.: desino, mitto): meo labori non parsi, Cato ap. Fest. p. 242 Müll.; cf. Plaut. Ps. 1, 1, 3; id. Pers. 2, 5, 11; so, neque parcetur labori, Cic. Att. 2, 14, 2: auxilio, to make no use of proffered assistance, id. Planc. 35, 86: lamentis, Liv. 6, 3: bello, abstain from, Verg. A. 9, 656: hibernis parcebant flatibus Euri, id. G. 2, 339: parce metu, cease from, id. A. 1, 257.—
          1. β. With inf., to refrain, forbear (not in class. prose): visere opera tua, Cato, R. R. 1, 1: hancine ego vitam parsi perdere, Ter. Hec. 3, 1, 2: proinde parce, sis, fidem ac jura societatis jactare, Liv. 34, 32: parcite, oves, nimium procedere, Verg. E. 3, 94: pias scelerare manus, id. A. 3, 42: defundere vinum, Hor. S. 2, 2, 58: ne parce dare, id. C. 1, 28, 23: parce postea paupertatem cuiquam objectare, App. Mag. 23, p. 289, 3; Aug. Ep. 43, 24: ori, to refrain from speaking, Vulg. Job, 7, 11.—*
          2. γ. With acc.: parcito linguam in sacrificiis dicebatur, i. e. coërceto, contineto, taceto, Fest. p. 222 Müll.—*
          3. δ. With ab, to desist from: precantes, ut a caedibus et ab incendiis parceretur, Liv. 25, 25, 6; so with abl. alone: caede, Aus. Epigr. 130, 4.
GAF Gaffiot (2)
Source
Source & Attribution
Félix Gaffiot, Dictionnaire illustré latin-français (1934). Digital data kindly provided by gaffiot.fr.
Jump to
ⓘ

parcē | ne: adverbial

parce | ne: masc/neut voc sg

• parcus, a, um,
1. économe, ménager, regardant : colonus parcissimus Cic. de Or. 2, 287, cultivateur le plus économe || [avec gén.] : pecuniæ suæ Tac. H. 1, 49, ménager de sa fortune ; donandi Hor. S. 2, 5, 79, peu prodigue de dons || [av. abl.] opera haud fui parcus mea Pl. Rud. 919, je n'ai pas épargné ma peine || [avec in abl.] : nimium parcus in largienda civitate Cic. Balbo 50, trop ménager dans l'octroi du droit de cité, cf. Cic. Or. 81 || [avec in acc.] Just. 41, 3, 13 || [avec inf.] Sil. 1, 680 ; 8, 464
2. [rhét.] sobriété du style : Crassus erat elegantium parcissimus Cic. Br. 148, Crassus était le plus sobre des écrivains châtiés
3. [poét.] peu abondant, modéré, petit, faible : parcus sal Virg. G. 3, 403, un peu de sel ; lintea parca vento dare Ov. H. 21, 79, donner peu de voile au vent ; parcus somnus Plin. Min. Pan. 49, 8, sommeil modéré ; parcior ira Ov. P. 1, 2, 98, colère trop faible.
ⓘ

parce | ne: pres imperat act 2nd sg

• parcō, pĕpercī (rart parsī), parsum, ĕre (parcus), intr., qqf. tr., [prim.] retenir, contenir, cf. parcito linguam P. Fest. 249, retiens ta langue, tais-toi, [d'où] se contenir [en faveur de qqn, de qqch.], épargner, ménager ;
1. = ne pas dépenser trop, ne pas être prodigue ;
  1. a) [avec dat.] : impensæ Liv. 35, 44, 6, épargner la dépense ; sumptu Cic. Fam. 16, 4, 2, épargner les frais ;
  2. b) [tr.] : pecuniam Pl. Curc. 381, épargner l'argent, cf. Mil. 1220 ; Cato Agr. 58
2. = garder intact, préserver : ædificiis Cic. Verr. 2, 4, 120 ; valetudini Cic. Fam. 11, 27, 1 ; [fig.] auribus alicujus Cic. Quinct. 40, épargner les édifices, la santé, les oreilles de qqn ; infantibus Cæs. G. 7, 28, 4, épargner les enfants ; [pass. impers.] Cic. Verr. 2, 5, 104 || [poét.] cur non parcit in hostes (telo) Lucr. 6, 399, pourquoi (Jupiter) ne garde-t-il pas sa foudre intacte contre ses ennemis ?
3. = cesser : operæ Cic. Fam. 13, 27, 1, ménager ses soins ; non parcetur labori Cic. Att. 2, 14, 2, on n'épargnera pas sa peine ; lamentis Liv. 6, 3, 4 ; bello Virg. En. 9, 656, cesser de pleurer, de combattre || [avec inf.] regarder à, cesser de, se garder de : Cato Agr. 1, 1 ; Virg. B. 3, 94 ; En. 3, 42 ; Hor. S. 2, 2, 58 ; Liv. 34, 32, 20
4. = s'abstenir de : illi auxilio peperci Cic. Planc. 86, je n'ai pas voulu de ce secours ; contumeliis dicendis Liv. 26, 31, 5, regarder à, s'abstenir de proférer des injures || [avec ab] : ut a cædibus parceretur Liv. 25, 25, 6, pour qu'on s'abstînt de massacres || [avec abl.] Aus. Epigr. 130, 4 ; Aug. Serm. 5, 2. ➳ arch. parsis = peperceris Pl. Bacch. 909 ; Ps. 79 || pf. parcui Næv. Com. 69 || p. fut. parsurus Liv. 26, 13, 16 ; 35, 44, 6 ; Suet. Tib. 62 ; Nero 37 ; parciturus Hier. Ep. 14, 2.