Magnanimum Aeacidēn formīdātamque Tonantī
prōgeniem et patriō vetitam succēdere caelō,
dīva, refer. quamquam ācta virī multum inclita cantū
Maeoniō (sed plūra vacant), nōs īre per omnem
–sīc amor est– hērōa velīs Scȳrōque latentem
Dūlichiā prōferre tubā nec in Hectore tractō
sistere, sed tōtā juvenem dēdūcere Trōjā.
tū modo, sī veterem dignō dēplēvimus haustū,
dā fontēs mihi, Phoebe, novōs ac fronde secundā
necte comās: neque enim Āonium nemus advena pulsō
nec mea nunc prīmīs augēscunt tempora vittīs.
scit Dircaeus ager mēque inter prīsca parentum
nōmina cumque suō numerant Amphīone Thēbae.
At tū, quem longē prīmum stupet Ītala virtūs
Grāiaque, cui geminae flōrent vātumque ducumque
certātim laurūs –ōlim dolet altera vincī–,
dā veniam ac trepidum patere hōc sūdāre parumper
pulvere: tē longō necdum fīdente parātū
mōlīmur magnusque tibī praelūdit Achillēs.
Solverat Oebaliō classem dē lītore pāstor
Dardanus incautās blandē populātus Amȳclās
plēnaque māternī referēns praesāgia somnī
culpātum relegēbat iter, quā condita pontō
flūctibus invīsīs jam Nēreis imperat Hellē,
cum Thetis Īdaeōs –heu numquam vāna parentum
auguria!– expāvit vitreō sub gurgite rēmōs.
nec mora et undōsīs turbā comitante sorōrum
prōsiluit thalamīs: fervent coeuntia Phrixī
lītora et angustum dominās nōn explicat aequor.
Illa ubi discussō prīmum subit āera pontō,
'Mē petit haec, mihi classis' ait 'fūnesta minātur,
agnōscō monitūs et Prōtea vēra locūtum.
ecce novam Priamō facibus dē puppe levātīs
fert Bellōna nurum: videō jam mīlle carīnīs
Īonium Aegaeumque premī; nec sufficit, omnis
quod plaga Grājugenum tumidīs conjūrat Atrīdīs:
jam pelagō terrīsque meus quaerētur Achillēs,
et volet ipse sequī. quid enim cūnābula parvō
Pēlion et torvī commīsimus antra magistrī?
illīc, nī fallor, Lapithārum proelia lūdit
inprobus et patriā jam sē mētītur in hastā.
ō dolor, ō sērī māternō in corde timōrēs!
nōn potuī īnfēlīx, cum prīmum gurgite nostrō
Rhoetēae cecidēre trabēs, attollere magnum
aequor et incestī praedōnis vēla profundā
tempestāte sequī cūnctāsque īnferre sorōrēs?
nunc quoque –sed tardum, jam plēna injūria raptae.
ībo tamen pelagīque deōs dextramque secundī,
quod superest, complexa Jovis per Tēthyos annōs
grandaevumque patrem supplex miseranda rogābō
ūnam hiemem.' Dīxit magnumque in tempore rēgem
aspicit. Ōceanō veniēbat ab hospite, mēnsīs
laetus et aequoreō diffūsus nectare vultūs,
unde hiemēs ventīque silent; cantūque quiētō
armigerī Trītōnes eunt scopulōsaque cētē
Tyrrhēnīque gregēs circumque īnfrāque rotantur
rēge salūtātō; placidīs ipse arduus undīs
ēminet et triplicī tēlō jubet īre jugālēs;
illī spūmiferōs glomerant ā pectore cursūs,
pōne natant dēlentque pedum vestīgia caudā;
cum Thetis: 'Ō magnī genitor rēctorque profundī,
aspicis in quālīs miserum patefēceris ūsūs
aequor? eunt tūtīs terrārum crīmina vēlīs,
ex quō jūra fretī majestātemque repostam
rūpit Iāsoniā puppis Pagasaea rapīnā.
ēn aliud fūrtō scelus et spolia hospita portāns
nāvigat injūstae temerārius arbiter Īdae,
ēheu quōs gemitūs terrīs caelōque datūrus,
quōs mihi! sīc Phrygiae pēnsāmus gaudia palmae,
hī Veneris mōrēs, hoc grātae mūnus alumnae.
hās saltem –num sēmideōs nostrumque reportant
Thēsea?– sī quis adhūc undīs honor, obrue puppēs,
aut permitte fretum! nūlla inclēmentia: fās sit
prō nātō timuisse mihī. dā pellere lūctūs,
nec tibi dē tantīs placeat mē flūctibus ūnum
lītus et Īliacī scopulōs habitāre sepulcrī.'
Ōrābat laniāta genās et pectore nūdō
caeruleīs obstābat equīs. sed rēctor aquārum
invītat currū dictīsque ita mulcet amīcīs:
'Nē pete Dardaniam frūstrā, Theti, mergere classem;
fāta vetant: ratus ōrdo deīs miscēre cruentās
Eurōpamque Asiamque manūs, cōnsultaque bellī
Juppiter et trīstēs ēdīxit caedibus annōs.
quem tū illīc nātum Sīgēō in pulvere, quanta
aspiciēs victrīx Phrygiārum fūnera mātrum,
cum tuus Aeacidēs tepidō modo sanguine Teucrōs
undābit campōs, modo crassa exīre vetābit
flūmina et Hectoreō tardābit fūnere currūs
inpelletque manū nostrōs, opera inrita, mūrōs!
Pēlea jam dēsiste querī thalamōsque minōrēs:
crēdēris peperisse Jovī; nec inulta dolēbis
cognātīsque ūtēre fretīs: dabo tollere flūctūs,
cum reducēs Danaī nocturnaque signa Caphēreus
exseret et dīrum pariter quaerēmus Ulixem.'
Dīxerat. illa gravī vultum dēmissa repulsā,
quae jam excīre fretum et ratibus bellāre parābat
Īliacīs, aliōs animō commenta parātūs,
trīstis ad Haemoniās dētorquet bracchia terrās.
ter cōnāta manū, liquidum ter gressibus aequor
reppulit et niveās feriunt vada Thessala plantās.
laetantur montēs et cōnubiālia pandunt
antra sinūs lātēque deae Sperchīos abundat
obvius et dulcī vestīgia circuit undā.
illa nihil gāvīsa locīs, sed coepta fatīgat
pectore cōnsilia et sollers pietāte magistrā
longaevum Chīrōna petit. domus ardua montem
perforat et longō suspendit Pēlion arcū;
pars exhausta manū, partem sua rūperat aetās.
signa tamen dīvumque torī et quem quisque sacrārit
accubitū geniōque locum mōnstrantur; at intrā
Centaurī stabula alta patent, nōn aequa nefandīs
frātribus: hīc hominum nūllōs experta cruōrēs
spīcula nec truncae bellīs geniālibus ornī
aut cōnsanguineōs frāctī crātēres in hostēs,
sed pharetrae īnsontēs et inānia terga ferārum.
haec quoque dum viridis; nam tunc labor ūnus inermī
nōsse salūtiferās dubiīs animantibus herbās,
aut mōnstrāre lyrā veterēs hērōas alumnō.
et tunc vēnātū reditūrum in līmine prīmō
opperiēns properatque dapēs largōque serēnat
igne domum, cum vīsa procul dē lītore surgēns
Nēreis; ērumpit silvīs –dant gaudia vīrēs–
nōtaque dēsuētō crepuit senis ungula campō.
tunc blandus dextrā atque īmōs dēmissus in armōs
pauperibus tēctīs indūcit et admonet antrī.
Jamdūdum tacitō lūstrat Thetis omnia vīsū
nec perpessa morās: 'Ubinam mea pignora, Chīrōn,
dīc', ait, 'aut cūr ūlla puer jam tempora dūcit
tē sine? nōn meritō trepidus sopor ātraque mātrī
signa deum et magnōs utinam mentīta timōrēs?
namque modo īnfēnsōs uterō mihi contuor ēnsēs,
nunc plānctū līvēre manūs, modo in ūbera saevās
īre ferās; saepe ipsa –nefās!– sub inānia nātum
Tartara et ad Stygiōs iterum fero mergere fontēs.
hōs abolēre metūs magicī jubet ōrdine sacrī
Carpathius vātēs puerumque sub axe perāctō
sēcrētīs lūstrāre fretīs, ubi lītora summa
Ōceanī et genitor tepet inlābentibus astrīs
Pontus. ibi ignōtīs horrenda piācula dīvīs
dōnaque– sed longum cūncta ēnumerāre vetorque.
trāde magis!' sīc ficta parēns: neque enim ille dedisset,
sī mollēs habitūs et tegmina foeda fatērī
ausa senī. tunc ipse refert: 'Dūc, optima, quaesō,
dūc, genetrīx, humilīque deōs īnfringe precātū.
nam superant tua vōta modum plācandaque multum
invidia est. nōn addo metum, sed vēra fatēbor:
nescio quid magnum –nec mē patria ōmina fallunt–
vīs festīna parat tenuēsque supervenit annōs.
ōlim et ferre minās avidēque audīre solēbat
imperia et nostrīs procul haut discēdere ab antrīs;
nunc illum nōn Ossa capit, nōn Pēlion ingēns
Pharsaliaeve nivēs. ipsī mihi saepe queruntur
Centaurī raptāsque domōs abstractaque cōram
armenta et sēmet campīs fluviīsque fugārī,
īnsidiāsque et bella parant tumidēque minantur.
ōlim equidem, Argōōs pīnus cum Thessala rēgēs
hāc veheret, juvenem Alcīdēn et Thēsea vīdī–
sed taceō.' Fīgit gelidus Nērēida pallor:
ille aderat multō sūdōre et pulvere major,
et tamen arma inter festīnātōsque labōrēs
dulcis adhūc vīsū: niveō natat ignis in ōre
purpureus fulvōque nitet coma grātior aurō.
necdum prīma novā lānūgine vertitur aetās,
tranquillaeque facēs oculīs et plūrima vultū
māter inest: quālis Lyciā vēnātor Apollō
cum redit et saevīs permūtat plēctra pharetrīs.
forte et laetus adest –ō quantum gaudia fōrmae
adiciunt! fētam Pholoēs sub rūpe leaenam
perculerat ferrō vacuīsque relīquerat antrīs
ipsam, sed catulōs adportat et incitat unguēs.
quōs tamen, ut fīdō genetrīx in līmine vīsa est,
abicit exceptamque avidīs circumligat ulnīs,
jam gravis amplexū jamque aequus vertice mātrī.
īnsequitur magnō jam tunc cōnexus amōre
Patroclus tantīsque extenditur aemulus actīs,
pār studiīs aevīque modīs, sed rōbore longē,
et tamen aequālī vīsūrus Pergama fātō.
Prōtinus ille subit rapidō quae proxima saltū
flūmina fūmantīsque genās crīnemque novātur
fontibus: Eurōtae quālis vada Castor anhēlō
intrat equō fessumque suī jubar excitat astrī.
mīrātur cōmitque senex, nunc pectora mulcēns
nunc fortīs umerōs; angunt sua gaudia mātrem.
tunc lībāre dapēs Bacchēaque mūnera Chīrōn
ōrat et attonitae varia oblectāmina nectēns
ēlicit extrēmō chelyn et sōlantia cūrās
fīla movet leviterque expertās pollice chordās
dat puerō. canit ille libēns inmānia laudum
sēmina: quot tumidae superārit jussa novercae
Amphitryōniadēs, crūdum quō Bebryca caestū
obruerit Pollūx, quantō circumdata nexū
rūperit Aegīdēs Mīnōia bracchia taurī,
māternōs in fīne torōs superīsque gravātum
Pēlion: hīc victō rīsit Thetis ānxia vultū.
nox trahit in somnōs; saxō collābitur ingēns
Centaurus blandusque umerīs sē innectit Achillēs,
quamquam ibi fīda parēns, adsuētaque pectora māvult.
At Thetis undisonīs per noctem in rūpibus astāns,
quae nātō sēcrēta velit, quibus abdere terrīs
dēstinet, hūc illūc dīvīsā mente volūtat.
proxima, sed studiīs multum Māvortia, Thrācē;
nec Macetum gēns dūra placet laudumque datūrī
Cecropidae stimulōs; nimium opportūna carīnīs
Sēstos Abȳdēnīque sinūs. placet īre per artās
Cȳcladas; hīc sprētae Myconosque humilisque Serīphos
et Lemnos nōn aequa virīs atque hospita Dēlos
gentibus. inbellī nūper Lycomēdis ab aulā
virgineōs coetūs et lītora persona lūdō
audierat, dūrōs laxantem Aegaeona nexūs
missa sequī centumque deī numerāre catēnās.
haec placet, haec timidae tellūs tūtissima mātrī.
quālis vīcīnō volucris jam sēdula partū
jamque timēns, quā fronde domum suspendat inānem;
prōvidet hīc ventōs, hīc ānxia cōgitat anguēs,
hīc hominēs: tandem dubiae placet umbra, novīsque
vix stetit in rāmīs et prōtinus arbor amātur.
Altera cōnsiliō superest trīstemque fatīgat
cūra deam, nātum ipsa sinū conplexa per undās
an magnō Trītōne ferat, ventōsne volucrēs
advocet an pelagō solitam Thaumantida pāscī.
ēlicit inde fretīs et mūrice frēnat acūtō
delphīnās bijugōs, quōs illī maxima Tēthȳs
gurgite Atlantēō pelagī sub valle sonōrā
nūtrierat –nūllīs vada per Neptūnia glaucae
tantus honōs fōrmae nandīque potentia nec plūs
pectoris hūmānī; jubet hōs subsistere plēnō
lītore, nē nūdae noceant contāgia terrae.
ipsa dehinc tōtō resolūtum pectore Achillem,
quī puerīs sopor, Haemoniī dē rūpibus antrī
ad placidās dēportat aquās et jussa tacēre
lītora; mōnstrat iter tōtōque effulgurat orbe
Cynthia. prōsequitur dīvam celerēsque recursūs
sēcūrus pelagī Chīrōn rogat ūdaque cēlat
lūmina et abreptōs subitō jamjamque latentēs
ērēctō prōspectat equō, quā cāna parumper
spūmant signa fugae et liquidō perit orbita pontō.
illum nōn aliās reditūrum ad Thessala Tempē
jam trīstis Pholoē, jam nūbilus ingemit Othrys
et tenuior Spercheios aquīs spēluncaque doctī
mūta senis; quaerunt puerīlia carmina Faunī
et spērāta diū plōrant cōnubia Nymphae.
Jam premit astra diēs humilīque ex aequore Tītān
rōrantēs ēvolvit equōs et ab aethere magnō
sublātum currū pelagus cadit, at vada māter
Scȳria jamdūdum flūctūs ēmēnsa tenēbat,
exierantque jugō fessī delphīnes erīlī,
cum puerī tremefacta quiēs oculīque patentēs
īnfūsum sēnsēre diem. stupet āere prīmō:
quae loca, quī flūctūs, ubi Pēlion? omnia versa
atque ignōta videt dubitatque agnōscere mātrem.
occupat illa manū blandēque adfāta paventem:
'Sī mihi, cāre puer, thalamōs sors aequa tulisset,
quōs dabat, aetheriīs ego tē conplexa tenērem
sīdus grande plagīs, magnīque puerpera caelī
nīl humilēs Parcās terrēnaque fāta verērer.
nunc inpār tibi, nāte, genus, praeclūsaque lētī
tantum ā mātre via est; quīn et metuenda propinquant
tempora et extrēmīs admōta perīcula mētīs.
cēdāmus, paulumque animōs submitte virīlēs
atque habitūs dignāre meōs. sī Lȳdia dūrā
pēnsa manū mollēsque tulit Tīrynthius hastās,
sī decet aurātā Bacchum vestīgia pallā
verrere, virgineōs sī Juppiter induit artūs,
nec magnum ambiguī frēgērunt Caenea sexūs:
hāc sine, quaeso, minās nūbemque exīre malignam.
mox iterum campōs, iterum Centaurica reddam
lustra tibī: per ego hoc decus et ventūra juventae
gaudia, sī terrās humilemque experta marītum
tē propter, sī prōgenitum Stygos amne sevērō
armāvī –tōtumque utinam!– cape tūta parumper
tegmina nīl nocitūra animō. cūr ōra redūcis
quidve parant oculī? pudet hōc mītēscere cultū?
per tē, cāre puer, cognāta per aequora jūrō,
nesciet hoc Chīrōn.' sīc horrida pectora tractat
nēquīquam mulcēns; obstat genitorque rogantī
nūtrītorque ingēns et crūda exōrdia magnae
indolis. effrēnae tumidum velut igne juventae
sī quis equum prīmīs submittere temptet habēnīs:
ille diū campīs fluviīsque et honōre superbō
gāvīsus nōn colla jugō, nōn aspera praebet
ōra lupīs dominīque fremit captīvus inīre
imperia atque aliōs mīrātur discere cursūs.
Quis deus attonitae fraudēs āstumque parentī
contulit? indocilem quae mēns dētrāxit Achillem?
Palladi lītoreae celebrābat Scȳros honōrum
forte diem, placidōque satae Lycomēde sorōrēs
lūce sacrā patriīs, quae rāra licentia, mūrīs
exierant dare vēris opēs dīvaeque sevērās
fronde ligāre comās et spargere flōribus hastam.
omnibus eximium fōrmae decus, omnibus īdem
cultus et explētō tenerī jam fīne pudōris
virginitās mātūra torīs annīque tumentēs.
sed quantum viridēs pelagī Venus addita Nymphās
obruit, aut umerīs quantum Dīāna relinquit
Nāidas, effulget tantum rēgīna decōrī
Dēidamīa chorī pulchrīsque sorōribus obstat.
illius et roseō flammātur purpura vultū
et gemmīs lūx major inest et blandius aurum:
atque ipsī pār fōrma deae est, sī pectoris anguēs
pōnat et exēmptā pācētur casside vultūs.
hanc ubi dūcentem longē socia agmina vīdit,
trux puer et nūllō temerātus pectora mōtū
dēriguit tōtīsque novum bibit ossibus ignem.
nec latet haustus amor, sed fax vibrāta medullīs
in vultūs atque ōra redit lūcemque genārum
tinguit et inpulsam tenuī sūdōre pererrat.
lactea Massagetae velutī cum pōcula fuscant
sanguine pūniceō vel ebur corrumpitur ostrō,
sīc variīs manifēsta notīs palletque rubetque
flamma repēns. eat atque ultrō ferus hospita sacra
disiciat turbae sēcūrus et inmemor aevī,
nī pudor et jūnctae teneat reverentia mātris.
ut pater armentī quondam ductorque futūrus,
cui nōndum tōtō peraguntur cornua gȳrō,
cum sociam pāstūs niveō candōre juvencam
aspicit, ārdēscunt animī prīmusque per ōra
spūmat amor, spectant hilarēs obstantque magistrī.
Occupat arreptō jam cōnscia tempore māter:
'Hāsne inter simulāre chorōs et bracchia lūdō
nectere, nāte, grave est? gelidā quid tāle sub Ossā
Pēliacīsque jugīs? ō sī mihi jungere cūrās
atque alium portāre sinū contingat Achillem!'
mulcētur laetumque rubet vīsūsque protervōs
oblīquat vestēsque manū leviōre repellit.
aspicit ambiguum genetrīx cōgīque volentem
injēcitque sinūs; tum colla rigentia mollit
submittitque gravēs umerōs et fortia laxat
bracchia et inpexōs certō domat ōrdine crīnēs
ac sua dīlēctā cervīce monīlia trānsfert;
et pictūrātō cohibēns vestīgia limbō
incessum mōtumque docet fandīque pudōrem.
quāliter artificī vīctūrae pollice cērae
accipiunt fōrmās ignemque manumque sequuntur,
tālis erat dīvae nātum mūtantis imāgō.
nec luctāta diū; superest nam plūrimus illī
invītā virtūte decor, fallitque tuentēs
ambiguus tenuīque latēns discrīmine sexus.
Prōcēdunt, iterumque monēns iterumque fatīgāns
blanda Thetis: 'Sīc ergo gradum, sīc ōra manūsque,
nāte, ferēs comitēsque modīs imitābere fictīs,
nē tē suspectum mollī nōn misceat aulae
rēctor et inceptī pereant mendācia fūrtī.'
dīcit et admōtō nōn cessat cōmere tāctū.
sīc ubi virgineīs Hecatē lassāta Therapnīs
ad patrem frātremque redit, comes haeret euntī
māter et ipsa umerōs exsertaque bracchia vēlat;
ipsa arcum pharetrāsque locat vestemque latentem
dēdūcit sparsōsque tumet conpōnere crīnēs.
Prōtinus adgreditur rēgem atque ibi testibus ārīs
'Hanc tibi' ait 'nostrī germānam, rēctor, Achillis–
nōnne vidēs ut torva genās aequandaque frātrī?–
trādimus. arma umerīs arcumque animōsa petēbat
ferre et Amāzoniō cōnubia pellere rītū.
sed mihi cūrārum satis est prō stirpe virīlī;
haec calathōs et sacra ferat, tū frange regendō
indocilem sexūque tenē, dum nūbilis aetās
solvendusque pudor; nēve exercēre protervās
gymnadas aut lustrīs nemorum concēde vagārī.
intus ale et similēs inter sēclūde puellās;
lītore praecipuē portūque arcēre mementō.
vīdistī modo vēla Phrygum: jam mūtua jūra
fallere trānsmissae pelagō didicēre carīnae.'
Accēdit dictīs pater ingeniōque parentis
occultum Aeacidēn –quis dīvum fraudibus obstet?–
accipit; ultrō etiam venerātur supplice dextrā
et grātēs ēlēctus agit: nec turba piārum
Scȳriadum cessat nimiō dēfīgere vīsū
virginis ōra novae, quantum cervīce comīsque
ēmineat quantumque umerōs ac pectora fundat.
dehinc sociāre chorōs castīsque accēdere sacrīs
hortantur cēduntque locō et contingere gaudent.
quāliter Īdaliae volucrēs, ubi mollia frangunt
nūbila, jam longum caelōque domōque gregātae,
sī jūnxit pinnās dīversōque hospita tractū
vēnit avis, cūnctae prīmum mīrantur et horrent;
mox propius propiusque volant, atque āere in ipsō
paulātim fēcēre suam plausūque secundō
circumeunt hilarēs et ad alta cubīlia dūcunt.
Dīgreditur multum cūnctāta in līmine māter,
dum repetit monitūs arcānaque murmura fīgit
auribus et tacitō dat verba novissima vultū.
tunc excepta fretō longē cervīce reflexā
abnatat et blandīs adfātur lītora vōtīs:
'Cāra mihī tellūs, magnae cui pignora cūrae
dēpositumque ingēns timidō commīsimus āstū,
sīs fēlīx taceāsque, precor, quō mōre tacēbat
Crēta Rheae; tē longus honōs aeternaque cingent
templa nec īnstabilī fāmā superābere Dēlō,
et ventīs et sacra fretīs interque vadōsās
Cȳcladas, Aegaeae frangunt ubi saxa procellae,
Nēreidum tranquilla domus jūrandaque nautīs
īnsula; nē sōlum Danaās admitte carīnās,
nē, precor! "Hīc thiasī tantum et nihil ūtile bellīs:"
hōc fāmam nārrāre docē, dumque arma parantur
Dōrica et alternum Māvors interfurit orbem,–
cēdō equidem– sit virgo piī Lycomēdis Achillēs.'
Intereā meritōs ultrīx Eurōpa dolōrēs
dulcibus armōrum furiīs et supplice rēgum
conquestū flammāta movet; quippe ambit Atrīdēs
ille magis, cui nūpta domī, facinusque relātū
asperat Īliacum: captam sine Mārte, sine armīs
prōgeniem caelī Spartaeque potentis alumnam,
jūra, fidem, superōs ūnā calcāta rapīnā.
hoc foedus Phrygium, haec geminae commercia terrae?
quid maneat populōs, ubi tanta injūria prīmōs
dēgrassāta ducēs?– coeunt gēns omnis et aetās:
nec tantum excītī, bimarī quōs Isthmia vāllō
claustra nec undisonae quōs circuit umbo Malēae,
sed procul, admōtās Phrixī quā sēmita jungī
Eurōpamque Asiamque vetat, quāsque ōrdine gentēs
lītore Abȳdēnō maris alligat unda supernī.
fervet amor bellī concussāsque ērigit urbēs.
aera domat Temesē, quatitur nāvālibus ōra
Eubois, innumerā resonant incūde Mycēnae,
Pīsa novat currūs, Nemeē dat terga ferārum,
Cirrha sagittiferās certat stīpāre pharetrās,
Lerna gravīs clipeōs caesīs vestīre juvencīs.
dat bellō peditēs Aetōlus et asper Acarnān,
Argos agit turmās, vacuantur pāscua dītis
Arcadiae, frēnat celerēs Ēpīros alumnōs,
Phōcis et Āoniae jaculīs rārēscitis umbrae,
mūrōrum tormenta Pylos Messēnaque tendunt.
nūlla inmūnis humus; velluntur postibus altīs
arma ōlim dīmissa patrum, flammīsque liquēscunt
dōna deum; ēreptum superīs Mārs efferat aurum.
nusquam umbrae veterēs: minor Othrys et ardua sīdunt
Tāygeta, exūtī vīdērunt āera montēs.
jam natat omne nemus; caeduntur rōbora classī,
silva minor rēmīs. ferrum lassātur in ūsūs
innumerōs, quod rōstra liget, quod mūniat arma,
belligerōs quod frēnet equōs, quod mīlle catēnīs
squālentīs nectat tunicās, quod sanguine fūmet
vulneraque alta bibat, quod cōnspīrante venēnō
inpellat mortēs; tenuant ūmentia saxa
attrītū et pigrīs addunt mucrōnibus īrās.
nec modus aut arcūs lentāre aut fundere glandēs
aut torrēre sudēs galeāsque attollere cōnīs.
hōs inter mōtūs pigram gemit ūna quiētem
Thessalia et geminīs incūsat fāta querellīs,
quod senior Pēleus nec adhūc mātūrus Achillēs.
Jam Pelopis terrās Grāiumque exhauserat orbem
praecipitāns in trānstra virōs īnsānus equōsque
Bellipotēns. fervent portūs et operta carīnīs
stāgna suāsque hiemēs classis prōmōta suōsque
attollit flūctūs; ipsum jam puppibus aequor
dēficit et tōtōs cōnsūmunt carbasa ventōs.
Prīma ratīs Danaās Hecatēia congregat Aulis,
rūpibus expositīs longīque crepīdine dorsī
Euboicum scandēns Aulis mare, lītora multum
montivagae dīlēcta deae, juxtāque Caphēreus
lātrātum pelagō tollēns caput. ille Pelasgās
ut vīdit trānāre ratēs, ter monte ter undīs
intonuit saevaeque dedit praesāgia noctis.
coetus ibi armōrum Trōjae fātālis, ibi ingēns
jūrātur bellum, dōnec sōl annuus omnēs
cōnficeret mētās. tunc prīmum Graecia vīrēs
contemplāta suās; tunc sparsa ac dissona mōlēs
in corpus vultumque coit et rēge sub ūnō
disposita est. sīc curva ferās indāgo latentēs
claudit et admōtīs paulātim cassibus artat.
illae ignem sonitumque pavent diffūsaque linquunt
āvia mīranturque suum dēcrēscere montem,
dōnec in angustam cecidērunt undique vallem;
inque vicem stupuēre gregēs sociōque timōre
mānsuēscunt: simul hirtus aper, simul ursa lupusque
cōgitur et captōs contempsit cerva leōnēs.
Sed quamquam et geminī pariter sua bella capessant
Atrīdae fāmamque avidā virtūte paternam
Tȳdīdēs Sthenelusque premant, nec cōgitet annōs
Antilochus septemque Aiāx umbōne coruscet
armentī rēgēs atque aequum moenibus orbem,
cōnsiliīsque armīsque vigil contendat Ulixēs:
omnis in absentem bellī manus ārdet Achillem,
nōmen Achillis amant et in Hectora sōlus Achillēs
poscitur; illum ūnum Teucrīs Priamōque loquuntur
fātālem. quis enim Haemoniīs sub vallibus alter
crēverit effossā reptāns nive? cujus adortūs
crūda rudīmenta et tenerōs fōrmāverit annōs
Centaurus? patriī propior cui līnea caelī,
quemve alium Stygiōs tulerit sēcrēta per amnēs
Nēreis et pulchrōs ferrō praestrūxerit artūs?
haec Grāiae castrīs iterant trāduntque cohortēs.
cēdit turba ducum vincīque haud maesta fatētur.
sīc cum pallentēs Phlegraea in castra coīrent
caelicolae jamque Odrysiam Grādīvus in hastam
surgeret et Libycōs Trītōnia tolleret anguēs
ingentemque manū curvāret Dēlius arcum,
stābat anhēla metū sōlum Nātūra Tonantem
respiciēns, quandō ille hiemēs tonitrūsque vocāret
nūbibus, igniferam quot fulmina posceret Aetnēn.
Atque ibi dum mixtā vāllātī plēbe suōrum
et maris et bellī cōnsultant tempora rēgēs,
increpitāns magnō vātem Calchanta tumultū
Prōtesilāus ait –namque huic bellāre cupīdō
praecipua et prīmae jam tunc data glōria mortis:
'Ō nimium Phoebī tripodumque oblīte tuōrum
Thestoridē, quandō ōra deō possessa movēbis
jūstius aut quaenam Parcārum occulta reclūdēs?
cernis ut ignōtum cūnctī stupeantque fremantque
Aeacidēn? sordet volgō Calydōnius hērōs
et magnō genitus Telamōne Aiāxque secundus;
nōs quoque –sed Māvors et Trōja arrepta probābunt.
illum neglēctīs (pudet heu!) ductōribus omnēs
belligerum ceu nūmen amant. dīc ōcius: aut cūr
serta comīs et multus honōs? quibus abditus ōrīs
quāve jubēs tellūre petī? nam fāma nec antrīs
Chīrōnis patriā nec dēgere Pēleos aulā.
heia, inrumpe deōs et fāta latentia vexā,
laurigerōsque ignēs, sī quandō, avidissimus haurī!
arma horrenda tibī saevōsque remīsimus ēnsēs,
numquam hās inbellēs galeā violābere vittās,
sed fēlīx numerōque ducum praestantior omnī,
sī magnum Danaīs prō tē dēpendis Achillem.'
Jamdūdum trepidō circumfert lūmina mōtū
intrantemque deum prīmō pallōre fatētur
Thestoridēs; mox igne genās et sanguine torquēns
nec sociōs nec castra videt, sed caecus et absēns
nunc superum magnōs dēprēndit in aethere coetūs,
nunc sāgās adfātur avēs, nunc dūra sorōrum
līcia, tūriferās modo cōnsulit ānxius ārās
flammārumque apicem rapit et cālīgine sacrā
pāscitur. exsiliunt crīnēs rigidīsque labōrat
vitta comīs, nec colla locō nec in ōrdine gressus.
tandem fessa tremēns longīs mūgītibus ōra
solvit, et oppositum vōx ēluctāta furōrem est:
'Quō rapis ingentem magnī Chīrōnis alumnum
fēmineīs, Nērēi, dolīs? hūc mitte: quid aufers?
nōn patiar: meus iste, meus. tū dīva profundī?
et mē Phoebus agit. latebrīs quibus abdere temptās
ēversōrem Asiae? videō per Cȳcladas altās
attonitam et turpī quaerentem lītora fūrtō.
occidimus: placuit Lycomēdis cōnscia tellūs.
ō scelus! ēn flūxae veniunt in pectora vestēs.
scinde, puer, scinde et timidae nē cēde parentī.
ei mihi raptus abit! quaenam haec procul inproba virgō?'
Hīc nūtante gradū stetit āmissīsque furōris
vīribus ante ipsās tremefactus conruit ārās.
tunc haerentem Ithacum Calydōnius occupat hērōs:
'Nōs vocat iste labor: neque enim comes īre recūsem,
sī tua cūra trahat. licet ille sonantibus antrīs
Tēthyos āversae gremiōque premātur aquōsī
Nēreos, inveniēs. tū tantum prōvidus āstū
tende animum vigilem fēcundumque ērige pectus:
nōn mihi quis vātum dubiīs in cāsibus ausit
fāta vidēre prior.' subicit gāvīsus Ulixēs:
'Sīc deus omnipotēns firmet, sīc adnuat illa
virgo paterna tibī! sed mē spēs lūbrica tardat:
grande quidem armātum castrīs indūcere Achillem,
sed sī fāta negent, quam foedum ac trīste revertī!
vōta tamen Danaum nōn intemptāta relinquam.
jamque adeō aut aderit mēcum Pēlēius hērōs,
aut vērum penitus latet et sine Apolline Calchās.'
Conclāmant Danaī stimulatque Agamemno volentēs.
laxantur coetūs resolūtaque murmure laetō
agmina discēdunt, quālēs jam nocte propinquā
ē pāstū referuntur avēs, vel in antra revertī
melle novō gravidās mītis videt Hybla catervās.
nec mora, jam dextrās Ithacēsia carbasus aurās
poscit, et in rēmīs hilaris sēdēre juventūs.
At procul occultum falsī sub imāgine sexūs
Aeacidēn fūrtō jam nōverat ūna latentī
Dēidamīa virum; sed opertae cōnscia culpae
cūncta pavet tacitāsque putat sentīre sorōrēs.
namque ut virgineō stetit in grege dūrus Achillēs
exsolvitque rudem genetrīx dīgressa pudōrem,
prōtinus ēlēgit comitem, quamquam omnis in illum
turba coit, blandēque novās nīl tāle timentī
admovet īnsidiās: illam sequiturque premitque
improbus, illam oculīs iterumque iterumque resūmit.
nunc nimius laterī nōn ēvītantis inhaeret,
nunc levibus sertīs, lāpsīs nunc sponte canistrīs,
nunc thyrsō parcente ferit, modo dulcia nōtae
fīla lyrae tenuēsque modōs et carmina mōnstrat
Chīrōnis dūcitque manum digitōsque sonantī
īnfringit citharae, nunc occupat ōra canentis
et ligat amplexūs et mīlle per ōscula laudat.
illa libēns discit, quō vertice Pēlion, et quis
Aeacidēs, puerīque audītum nōmen et āctūs
adsiduē stupet et praesentem cantat Achillem.
ipsa quoque et validōs prōferre modestius artūs
et tenuāre rudēs attrītō pollice lānās
dēmōnstrat reficitque colōs et perdita dūrā
pēnsa manū; vōcisque sonum pondusque tenentis,
quodque fugit comitēs, nimiō quod lūmine sēsē
fīgat et in verbīs intempestīvus anhēlet,
mīrātur; jam jamque dolōs aperīre parantem
virgineā levitāte fugit prohibetque fatērī.
sīc sub mātre Rheā juvenis rēgnātor Olympī
ōscula sēcūrae dabat īnsidiōsa sorōrī
frāter adhūc, mediī dōnec reverentia cessit
sanguinis et versōs germāna expāvit amōrēs.
[tandem dētēctī timidae Nēreidos āstūs.]
Lūcus Agēnoreī sublīmis ad orgia Bacchī
stābat et admissum caelō nemus; hujus in umbrā
alternam renovāre piae trietērida mātrēs
cōnsuērant scissumque pecus terrāque revulsās
ferre trabēs grātōsque deō praestāre furōrēs.
lēx procul īre marēs; iterat praecepta verendus
ductor, inaccessumque virīs ēdīcitur antrum.
nec satis est: stat fīne datō metuenda sacerdōs
explōratque aditūs, nē quis temerātor oberret
agmine fēmineō: tacitus sibi rīsit Achillēs.
illum virgineae dūcentem signa catervae
magnaque difficilī solventem bracchia mōtū–
et sexus pariter decet et mendācia mātris–
mīrantur comitēs. nec jam pulcherrima turbae
Dēidamīa suae tantumque admōta superbō
vincitur Aeacidae, quantum premit ipsa sorōrēs.
ut vērō ē teretī dēmīsit nebrida collō
errantēsque sinūs hederā collēgit et altē
cīnxit purpureīs flāventia tempora vittīs
vibrāvitque gravī redimītum missile dextrā,
attonitō stat turba metū sacrīsque relictīs
illum ambīre libet prōnōsque attollere vultūs.
tālis, ubi ad Thēbās vultumque animumque remīsit
Euhius et patriō satiāvit pectora luxū,
serta comīs mitramque levat thyrsumque virentem
armat et hostīlēs invīsit fortior Indōs.
Scandēbat roseō mediī fastīgia caelī
Lūna jugō, tōtīs ubi somnus inertior ālīs
dēfluit in terrās mūtumque amplectitur orbem.
cōnsēdēre chorī paulumque exercita pulsū
aera tacent, tenerō cum sōlus ab agmine Achillēs
haec sēcum: 'Quōnam timidae commenta parentis
usque ferēs? prīmumque imbellī carcere perdēs
flōrem animī? nōn tēla licet Māvortia dextrā,
nōn trepidās agitāre ferās? ubi campus et amnēs
Haemoniī? quaerisne meōs, Sperchīe, natātūs
prōmissāsque comās? an dēsertōris alumnī
nūllus honōs, Stygiāsque procul jam raptus ad umbrās
dīcor, et orbātus plangit mea fūnera Chīrōn?
tū nunc tēla manū, nostrōs tū dīrigis arcūs
nūtrītōsque mihī scandis, Patrocle, jugālēs:
ast ego pampineīs diffundere bracchia thyrsīs
et tenuāre colūs (pudet haec taedetque fatērī)
jam scio. quīn etiam dīlēctae virginis ignem
aequaevamque facem captus noctēsque diēsque
dissimulās. quōnam usque premēs ūrentia pectus
vulnera? tēque marem (pudet heu!) nec amōre probābis?'
Sīc ait et dēnsā noctis gāvīsus in umbrā
tempestīva suīs torpēre silentia fūrtīs
vī potitur vōtīs et tōtō pectore vērōs
admovet amplexūs; vīdit chorus omnis ab altō
astrōrum et tenerae rubuērunt cornua Lūnae.
illa quidem clāmōre nemus montemque replēvit;
sed Bacchī comitēs, discussā nūbe sopōris,
signa chorīs indicta putant; fragor undique nōtus
tollitur, et thyrsōs iterum vibrābat Achillēs,
ante tamen dubiam verbīs sōlātus amīcīs:
'Ille ego –quid trepidās?– genitum quem caerula māter
paene Jovī silvīs nivibusque inmīsit alendum
Thessalicīs. nec ego hōs cultūs aut foeda subīssem
tegmina, nī prīmō tē vīsā in lītore: cessī
tē propter, tibi pēnsa manū, tibi mollia gestō
tympana. quid dēflēs magnō nurus addita pontō?
quid gemis ingentēs caelō paritūra nepōtēs?
"Sed pater–" ante ignī ferrōque excīsa jacēbit
Scȳros et in tumidās ībunt haec versa procellās
moenia, quam saevō mea tū cōnubia pendās
fūnere: nōn adeō pārēbimus omnia mātrī.'
[vāde sed ēreptum cēlēs taceāsque pudōrem.]
Obstipuit tantīs rēgīna exterrita mōnstrīs,
quamquam ōlim suspecta fidēs, et comminus ipsum
horruit et faciēs multum mūtāta fatentis.
quid faciat? cāsūsne suōs ferat ipsa parentī
sēque simul juvenemque premat, fortassis acerbās
hausūrum poenās? et adhūc in corde manēbat
ille diū dēceptus amor: silet aegra premitque
jam commūne nefās; ūnam placet addere fūrtīs
altrīcem sociam, precibus quae victa duōrum
adnuit. illa āstū tacitō raptumque pudōrem
surgentemque uterum atque aegrōs in pondere mēnsēs
occuluit, plēnīs dōnec stata tempora mētīs
attulit et partūs index Lūcīna resolvit.
Jamque per Aegaeōs ībat Lāertia flexūs
puppis, et innumerae mūtābant Cȳclades ōrās;
jam Paros Ōlearosque latent; jam rāditur alta
Lemnos et ā tergō dēcrēscit Bacchica Naxos,
ante oculōs crēscente Samō; jam Dēlos opācat
aequor: ibi ē celsā lībant carchēsia puppī
respōnsīque fidem et vērum Calchanta precantur.
audiit Arquitenēns Zephyrumque ē vertice Cynthī
inpulit et dubiīs plēnō dedit ōmina vēlō.
it pelagō sēcūra ratis: quippe alta Tonantis
jussa Thetin certās fātōrum vertere lēgēs
arcēbant aegram lacrimīs ac multa gementem,
quod nōn ērueret pontum ventīsque fretīsque
omnibus invīsum jam tunc sequerētur Ulixem.
Frangēbat radiōs humilī jam prōnus Olympō
Phoebus et Ōceanī penetrābile lītus anhēlīs
prōmittēbat equīs, cum sē scopulōsa levāvit
Scȳros; in hanc tōtōs ēmīsit puppe rudentēs
dux Lāertiadēs sociīsque resūmere pontum
imperat et rēmīs Zephyrōs supplēre cadentēs.
accēdunt juxtā, et magis indubitāta magisque
Scȳros erat placidīque super Trītōnia cūstōs
lītoris. ēgressī nūmen venerantur amīcae
Aetōlusque Ithacusque deae. tunc prōvidus hērōs,
hospita nē subitō terrērent moenia coetū,
puppe jubet remanēre suōs; ipse ardua fīdō
cum Diomēde petit. sed jam praevēnerat arcis
lītoreae servātor Abās ignōtaque rēgī
ēdiderat, sed Grāia tamen, succēdere terrīs
carbasa. prōcēdunt, geminī ceu foedere jūnctō
hībernā sub nocte lupī: licet et sua pulset
nātōrumque famēs, penitus rabiemque mināsque
dissimulant humilēsque meant, nē nūntiet hostēs
cūra canum et trepidōs moneat vigilāre magistrōs.
Sīc sēgnēs hērōes eunt campumque patentem,
quī medius portūs celsamque interjacet urbem,
alternō sermōne terunt; prior occupat ācer
Tȳdīdēs: 'Quā nunc vērum ratiōne parāmus
scrūtārī? namque ambiguō sub pectore prīdem
verso, quid inbellēs thyrsōs mercātus et aera
urbibus in mediīs Bacchēaque terga mitrāsque
hūc tuleris variōque aspersās nebridas aurō?
hīsne gravem Priamō Phrygibusque armābis Achillem?'
illī subrīdēns Ithacus paulum ōre remissō:
'Haec tibi, virgineā modo sī Lycomēdis in aulā est
fraude latēns, ultrō cōnfessum in proelia dūcent
Pēlīdēn; tū cūncta citus dē puppe mementō
ferre, ubi tempus erit, clipeumque hīs jungere dōnīs,
quī pulcher signīs aurōque asperrimus astat;
nec sat erit: tēcum lituō bonus adsit Agyrtēs
occultamque tubam tacitōs adportet in ūsūs.'
Dīxerat, atque ipsō portārum in līmine rēgem
cernit et ostēnsā pācem praefātus olīvā:
'Magna, reor, prīdemque tuās pervēnit ad aurēs
fāma trucis bellī, rēgum placidissime, quod nunc
Eurōpamque Asiamque quatit. sī nōmina forte
hūc perlāta ducum, fīdit quibus ultor Atrīdēs:
hic tibi, quem tantā meliōrem stirpe creāvit
magnanimus Tȳdeus, Ithacēs ego ductor Ulixēs.
causa viae –metuam quid enim tibi cūncta fatērī,
cum Grāius nōtāque fidē celeberrimus? īmus
explōrāre aditūs invīsaque lītora Trōjae,
quidve parent–' mediō sermōne intercipit ille:
'Adnuerit Fortūna, precor, dextrīque secundent
ista deī! nunc hospitiō mea tēcta piumque
inlūstrāte larem.' simul intrā līmina dūcit.
nec mora, jam mēnsās famulāris turba torōsque
īnstruit. intereā vīsū perlūstrat Ulixēs
scrūtāturque domum, sī quā vestīgia magnae
virginis aut dubiā faciēs suspecta figūrā;
porticibusque vagīs errat tōtōsque penātēs,
ceu mīrētur, obit: velut ille cubīlia praedae
indubitāta tenēns mūtō legit arva Molossō
vēnātor, videat dōnec sub frondibus hostem
porrēctum somnō positōsque in caespite dentēs.
Rūmor in arcānā jamdūdum perstrepit aulā,
virginibus quā fīda domus, vēnisse Pelasgum
ductōrēs Grāiamque ratem sociōsque receptōs.
jūre pavent aliae, sed vix nova gaudia cēlat
Pēlīdēs avidusque novōs hērōas et arma
vel tālis vīdisse cupit. jamque ātria fervent
rēgālī strepitū et pictō discumbitur aurō,
cum pater īre jubet nātās comitēsque pudīcās
nātārum. subeunt, quālēs Maeōtide rīpā,
cum Scythicās rapuēre domōs et capta Getārum
moenia, sēpositīs epulantur Amāzones armīs.
tum vērō intentus vultūs ac pectora Ulixēs
perlībrat vīsū, sed nox inlātaque fallunt
lūmina et extemplō latuit mēnsūra jacentum.
at tamen ērēctumque genās oculīsque vagantem
nūllaque virgineī servantem signa pudōris
dēfīgit comitīque oblīquō lūmine mōnstrat.
quid nisi praecipitem blandō complexa monēret
Dēidamīa sinū nūdātaque pectora semper
exsertāsque manūs umerōsque in veste tenēret
et prōdīre torīs et poscere vīna vetāret
saepius et frontī crīnāle repōneret aurum?
[Argolicīs ducibus jam tunc patuisset Achillēs.]
Ut plācāta famēs epulīs bis terque repostīs,
rēx prior adloquitur paterīsque hortātur Achīvōs:
'Invideō vestrīs, fateor, decora inclita gentis
Argolicae, coeptīs; utinam et mihi fortior aetās,
quaeque fuit, Dolopas cum Scȳria lītora adortōs
perdomuī, frēgīque vadīs, quae signa triumphī
vīdistis celsā mūrōrum in fronte, carīnās!
saltem sī subolēs, aptum quam mittere bellō–
nunc ipsī vīrēsque meās et cāra vidētis
pignora: quando novōs dabit haec mihi turba nepōtēs?'
dīxerat, et sollers arreptō tempore Ulixēs:
'Haut spernenda cupis; quis enim nōn vīsere gentēs
innumerās variōsque ducēs atque agmina rēgum
ārdeat? omne simul rōburque decusque potentis
Eurōpae meritōs ultrō jūrāvit in ēnsēs.
rūra urbēsque vacant, montēs spoliāvimus altōs,
omne fretum longā vēlōrum obtexitur umbrā;
trādunt arma patrēs, rapit inrevocāta juventūs.
nōn aliās umquam tantae data cōpia fāmae
fortibus aut campō majōre exercita virtūs.'
aspicit intentum vigilīque haec aure trahentem,
cum paveant aliae dēmissaque lūmina flectant,
atque iterat: 'Quisquis proavīs et gente superbā,
quisquis equō jaculōque potēns, quī praevalet arcū,
omnis honōs illīc, illīc ingentia certant
nōmina: vix timidae mātrēs aut agmina cessant
virginea; ō multum sterilēs damnātus in annōs
invīsusque deīs, sī quem haec nova glōria sēgnem
praeterit.' exīsset strātīs, nī prōvida signō
Dēidamīa datō cūnctās hortāta sorōrēs
līquisset mēnsās ipsum complexa. sed haeret
respiciēns Ithacum coetūque novissimus exit.
ille quoque inceptō paulum ex sermōne remittit,
pauca tamen jungēns: 'At tū tranquillus in altā
pāce manē cārīsque parā cōnubia nātīs,
quās tibi sīdereīs dīvārum voltibus aequās
fors dedit. ut mē ōlim tacitum reverentia tangit!
is decor et fōrmae speciēs permixta virīlī.'
occurrit genitor: 'Quid sī aut Bacchēa ferentēs
orgia, Palladiās aut circum vīderis ārās?
et dabimus, sī forte novus cūnctābitur auster.'
excipiunt cupidī et tacitīs spēs addita vōtīs.
cētera dēpositīs Lycomēdis rēgia cūrīs
tranquillā sub pāce silet, sed longa sagācī
nox Ithacō, lūcemque cupit somnumque gravātur.
Vixdum exorta diēs et jam comitātus Agyrtē
Tȳdīdēs aderat praedictaque dōna ferēbat.
nec minus ēgressae thalamō Scȳrēides ībant
ostentāre chorōs prōmissaque sacra verendīs
hospitibus. nitet ante aliās rēgīna comesque
Pēlīdēs: quālis Siculae sub rūpibus Aetnae
Nāidas Hennaeās inter Dīāna ferōxque
Pallas et Ēlysiī lūcēbat spōnsa tyrannī.
jamque movent gressūs thiasīsque Ismēnia buxus
signa dedit, quater aera Rheae, quater enthea pulsant
terga manū variōsque quater lēgēre recursūs.
tunc thyrsōs pariterque levant pariterque repōnunt
multiplicantque gradum, modo quō Cūrētes in āctū
quōque piī Samothrāces eunt, nunc obvia versae
pectine Amāzoniō, modo quō citat orbe Lacaenās
Dēlia plaudentēsque suīs intorquet Amȳclīs.
tunc vērō, tunc praecipuē manifēstus Achillēs
nec servāre vicēs nec bracchia jungere cūrat;
tunc mollēs gressūs, tunc aspernātur amictūs
plūs solitō rumpitque chorōs et plūrima turbat.
sīc indignantem thyrsōs acceptaque mātris
tympana jam trīstēs spectābant Penthea Thēbae.
Solvuntur laudāta cohors repetuntque paterna
līmina, ubi in mediae jamdūdum sēdibus aulae
mūnera virgineōs vīsūs tractūra locārat
Tȳdīdēs, signum hospitiī pretiumque labōris,
hortāturque legant, nec rēx placidissimus arcet.
heu simplex nimiumque rudis, quī callida dōna
Grāiōrumque dolōs variumque ignōret Ulixem!
hīc aliae, quā sexus iners nātūraque dūcit,
aut teretēs thyrsōs aut respondentia temptant
tympana, gemmātīs aut nectunt tempora limbīs;
arma vident magnōque putant dōnāta parentī.
at ferus Aeacidēs, radiantem ut comminus orbem
caelātum pugnās –saevīs et forte rubēbat
bellōrum maculīs– adclīnem cōnspicit hastae,
īnfremuit torsitque genās, et fronte relictā
surrēxēre comae; nusquam mandāta parentis,
nusquam occultus amor, tōtōque in pectore Trōja est.
ut leo, māternō cum raptus ab ūbere mōrēs
accēpit pectīque jubās hominemque verērī
ēdidicit nūllāsque rapī nisi jussus in īrās,
sī semel adversō radiāvit lūmine ferrum,
ējūrāta fidēs domitorque inimīcus, in illum
prīma famēs, timidōque pudet servīsse magistrō.
ut vērō accessit propius lūxque aemula vultum
reddidit et similī tālem sē vīdit in aurō,
horruit ērubuitque simul. tunc ācer Ulixēs
admōtus laterī summissā vōce: 'Quid haerēs?
scīmus' ait, 'tū sēmiferī Chīrōnis alumnus,
tū caelī pelagīque nepōs, tē Dōrica classis,
tē tua suspēnsīs exspectat Graecia signīs,
ipsaque jam dubiīs nūtant tibi Pergama mūrīs.
heia, abrumpe morās! sine perfida palleat Īdē,
et juvet haec audīre patrem, pudeatque dolōsam
sīc prō tē timuisse Thetin.' jam pectus amictū
laxābat, cum grande tubā sīc jussus Agyrtēs
īnsonuit; fugiunt disjectīs undique dōnīs
inplōrantque patrem commōtaque proelia crēdunt.
illius intāctae cecidēre ā pectore vestēs,
jam clipeus breviorque manū cōnsūmitur hasta–
mīra fidēs– Ithacumque umerīs excēdere vīsus
Aetōlumque ducem: tantum subita arma calorque
Mārtius horrendā cōnfundit lūce penātēs.
inmānisque gradū, ceu prōtinus Hectora poscēns,
stat medius trepidante domō, Pēlēaque virgō
quaeritur. Ast aliā plangēbat parte retēctōs
Dēidamīa dolōs, cujus cum grandia prīmum
lāmenta et nōtās accēpit pectore vōcēs,
haesit et occultō virtūs īnfrācta calōre est.
dēmittit clipeum rēgisque ad līmina versus
attonitum factīs inopīnaque mōnstra paventem,
sīcut erat, nūdīs Lycomēdem adfātur in armīs:
'Mē tibi, cāre pater –dubium dīmitte pavōrem–,
mē dedit alma Thetis: tē prīdem tanta manēbat
glōria; quaesītum Danaīs tū mittis Achillem,
grātior et magnō, sī fās dīxisse, parente
et dulcī Chīrōne mihī. sed corda parumper
hūc adverte libēns atque hās bonus accipe vōcēs:
Pēleus tē nātō socerum et Thetis hospita jungunt
adlēgantque suōs utrōque ā sanguine dīvōs.
ūnam virgineō nātārum ex agmine poscunt:
dāsne? an gēns humilis tibi dēgenerēsque vidēmur?
nōn renuis? junge ergo manūs et concipe foedus
atque ignōsce tuīs. tacitō jam cognita fūrtō
Dēidamīa mihī; quid enim hīs obstāre lacertīs,
quā potuit nostrās possessa repellere vīrēs?
mē luere ista jubē; pōnō arma et reddo Pelasgīs
et maneō. quid trīste fremis? quid lūmina mūtās?
jam socer es' –nātum ante pedēs prōstrāvit et addit–
'jamque avus. inmītis quotiēns iterābitur ēnsis,
turba sumus.' tunc et Danaī per sacra fidemque
hospitiī blandusque precum conpellit Ulixēs.
ille, etsī cārae conperta injūria nātae
et Thetidis mandāta movent prōdīque vidētur
dēpositum tam grande deae, tamen obvius īre
tot metuit fātīs Argīvaque bella morārī;
fac velit: ipsam illīc mātrem sprēvisset Achillēs.
nec tamen abnuerit generō sē jungere tālī:
vincitur. arcānīs effert pudibunda tenebrīs
Dēidamīa gradum, veniae nec prōtinus āmēns
crēdit et oppositō genitōrem plācat Achille.
Mittitur Haemoniam, magnīs quī Pēlea factīs
impleat et classem comitēsque in proelia poscat.
nec nōn et geminās rēgnātor Scȳrius alnōs
dēdūcit generō vīrēsque excūsat Achīvīs.
tunc epulīs cōnsūmpta diēs, tandemque retēctum
foedus et intrepidōs nox cōnscia jungit amantēs.
Illius ante oculōs nova bella et Xanthus et Īdē
Argolicaeque ratēs, atque ipsās cōgitat undās
aurōramque timet. cārā cervīce marītī
fūsa novī lacrimās jam solvit et occupat artūs:
'Aspiciamne iterum mēque hōc in pectore pōnam,
Aeacidē? rūrsusque tuōs dignābere portūs,
an tumidus Teucrōsque larēs et capta reportāns
Pergama virgineae nōlēs meminisse latebrae?
quid precer, heu! timeamve prius? quidve ānxia mandem,
cui vix flēre vacat? modo tē nox ūna deditque
invīditque mihī. thalamīs haec tempora nostrīs?
hicne est līber hymēn? ō dulcia fūrta dolīque,
ō timor! abripitur miserae permissus Achillēs.
ī –neque enim tantōs ausim revocāre parātūs–,
ī cautus, nec vāna Thetin timuisse mementō,
ī fēlīx nosterque redī! nimis improba poscō:
jam tē spērābunt lacrimīs plānctūque decōrae
Trōades optābuntque tuīs dare colla catēnīs
et patriam pēnsāre torīs, aut ipsa placēbit
Tyndaris, incestā nimium laudāta rapīnā.
ast egomet prīmae puerīlis fābula culpae
nārrābor famulīs aut dissimulāta latēbō.
quīn age, dūc comitem; cūr nōn ego Mārtia tēcum
signa feram? tū thyrsa manū Bacchēaque mēcum
sacra, quod īnfēlīx nōn crēdet Trōja, tulistī.
attamen hunc, quem maesta mihī sōlācia linquis,
hunc saltem sub corde tenē et concēde precantī
hoc sōlum, pariat nē quid tibi barbara conjūnx,
nē qua det indignōs Thetidī captīva nepōtēs.'
tālia dīcentem nōn ipse inmōtus Achillēs
sōlātur jūratque fidem jūrātaque flētū
spondet et ingentīs famulās captumque reversus
Īlion et Phrygiae prōmittit mūnera gāzae.
inrita ventōsae rapiēbant verba procellae.