Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.

Dictionary settings

Enabled Dictionaries
Search Scope

Match conjugated verbs and declined nouns/adjectives.

Highlight Strength 50%
Contents (13 entries · 99 senses)
L&S Lewis & Short (2)
Source
Source & Attribution
Text provided under a CC BY-SA 4.0 license by the Perseus Digital Library, with funding from the National Endowment for the Humanities. Digitized from Charlton T. Lewis and Charles Short, A Latin Dictionary (1879). Data originally from PerseusDL/lexica and accessed from github.com/nkprasad12/lexica.
Jump to
ⓘ

făce: fem abl sg

• fax, făcis (also in the nom. sing. † faces, acc. to Paul. ex Fest. p. 87, 9 Müll.; gen. plur.: facum, acc. to Charis. p. 113 P., but without example), f. [root bhā, to shine; cf. favilla], a torch, firebrand, flambeau, link, orig. of pine or other resinous wood.
  1. I. Lit. (syn.: taeda, funale, cerĕus, candela, lucerna, laterna): alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus jaciebant, * Caes. B. G. 7, 24, 4; Liv. 22, 16, 7: ambulare cum facibus, Hor. S. 1, 4, 52: malleolos et faces ad inflammandam urbem comparare, Cic. Cat. 1, 13, 32; cf.: ego faces jam accensas ad hujus urbis incendium exstinxi, id. Pis. 2, 5: servi in tecta nostra cum facibus immissi, id. Att. 14, 10, 1; cf.: faces incendere, id. Phil. 2, 36, 91: si te in Capitolium faces ferre vellet, id. Lael. 11, 37: ardentem facem praeferre, Cic. Verr. 2, 4, 34, § 74: castris inicere, Tac. H. 4, 60; subdere urbi, Curt. 5, 7, 4: faces ferro inspicare, Verg. G. 1, 292; cf.: facis incidere, Plin. 18, 26, 63, § 233: dilapsam in cineres facem, Hor. C. 4, 13, 28.—At weddings, the torch carried before the bride on the way to her home, usually made of white-thorn (Spina alba) or pine, the nuptial torch: spina, nuptiarum facibus auspicatissima, Masur. ap. Plin. 16, 18, 30, § 75; Fest. s. v. patrimi, p. 245; s. v. rapi, p. 289 Müll.; Varr. ap. Non. 112, 27; id. ap. Serv. Verg. E. 8, 29; Plaut. Cas. 1, 30; Cat. 61, 98 sq.; Verg. E. 8, 29; Ov. M. 10, 6; Stat. Th. 2, 259 al.; hence, nuptiales, Cic. Clu. 6, 15; Liv. 30, 13, 12: maritae, Ov. H. 11, 101: legitimae, Luc. 2, 356.—Cf. Anthon's Dict. of Antiq. p. 434, and v. infra. Torches were also carried in funeral processions, Verg. A. 11, 142; Prop. 3, 13 (4, 12), 17; Ov. F. 2, 561; id. H. 21, 172; Sen. Tranq. 11; id. Vit. Beat. fin.; id. Ep. 222; and in the Eleusinian mysteries, Juv. 15, 140.—An attribute of Cupid, Tib. 2, 1, 82; Prop. 3, 16 (4, 15), 16; Ov. M. 1, 461; 10, 312 al.; of the Furies, Verg. A. 7, 337; Ov. M. 4, 482; 508; 6, 430; Quint. 9, 3, 47 al.—
    1. B. Transf.
      1. 1. On account of the use of torches at weddings (poet.), a wedding, marriage: face nuptiali digna, Hor. C. 3, 11, 33; cf.: te face sollemni junget sibi, Ov. M. 7, 49.—And referring at the same time to the funeral torch: viximus insignes inter utramque facem, i. e. between marriage and death, Prop. 4 (5), 11, 46.—
      2. 2. The light of the heavenly bodies (poet.): dum roseā face sol inferret lumina caelo, Lucr. 5, 976; cf.: Phoebi fax, Cic. poët. Div. 1, 11, 18: canentes Rite crescentem face Noctilucam, Hor. C. 4, 6, 38: aeterna fax, i. e. the sun, Sen. Thyest. 835.—
      3. 3. A fiery meteor, fire-ball, shooting-star, comet: noctivagaeque faces caeli flammaeque volantes, Lucr. 5, 1191; cf.: nocturnasque faces caeli, sublime volantes, id. 2, 206: emicant et faces non nisi cum decidunt visae, etc., Plin. 2, 26, 25, § 96: tum facibus visis caelestibus, tum stellis iis, quas Graeci cometas, nostri cincinnatas vocant, Cic. N. D. 2, 5, 14; id. Cat. 3, 8, 18; Liv. 41, 21, 13; 29, 14, 3; Verg. A. 2, 694; Ov. M. 15, 787; Luc. 1, 528; Petr. 122; Sen. Oet. 232.—
        1. b. Of lightning: facem flammantem dirigere, Val. Fl. 1, 569; id. 4, 671. —
      4. 4. Of the eyes: oculi, geminae, sidera nostra, faces, Prop. 2, 3, 14: has ego credo faces, haec virginis ora Dianae, Val. Fl. 5, 380; cf.: tranquillaeque faces oculis et plurima vultu materinest, Stat. Ach. 1, 164.—
      5. 5. Prima fax (noctis), early torchlight, immediately after dark (post-class.); cf.: luminibus accensis, Auct. B. Afr. 89: tempus diei occiduum, mox suprema tempestas, hoc est diei novissimum tempus: deinde vespera: ab hoc tempore prima fax dicitur, deinde concubia, etc., Macr. S, 1, 3 fin.; Gell. 3, 2, 11; 18, 1 fin.; App. M. 2, p. 119, 20.
  2. II. Trop.
    1. A. That which illuminates, makes conspicuous (poet.): incipit parentum nobilitas facem praeferre pudendis, Juv. 8, 139; cf. Sall. J. 80.—
    2. B. That which inflames or incites, incitement, stimulus, cause of ruin, destruction (freq. and class.): cum corporis facibus inflammari soleamus ad omnes fere cupiditates eoque magis incendi, quod, etc., Cic. Tusc. 1, 19, 44: me torret face mutua Calais, flame of love, Hor. C. 3, 9, 13; cf.: iraï fax, Lucr. 3, 303: dicendi faces, flames, fires of eloquence, Cic. de Or. 2, 51, 205; cf.: alicui quasi quasdam verborum faces admovere, id. ib. 3, 1, 4: alicui acriores ad studia dicendi faces subdere, Quint. 1, 2, 25 Spald.: hortator studii causaque faxque mei, guide, leader, Ov. Pont. 1, 7, 28; and: incitator et fax omnium, Prud. στεφ. 10, 67: subicere faces invidiae alicujus, Cic. Mil. 35, 98; cf.: flagrantibus jam militum animis velut faces addere, Tac. H. 1, 24: acerrimam bello facem praetulit, id. ib. 2, 86: (rogationes promulgavit) duas faces novantibus res ad plebem in optimates accendendam, Liv. 32, 38, 9: inde faces ardent, a dote, Juv. 6, 139: adolescentulo ad libidinem facem praeferre, i. e. to be a leader or guide, Cic. Cat. 1, 6, 13: Antonius omnium Clodi incendiorum fax, instigator, id. Phil. 2, 19, 48; cf.: fax accusationis et origo, Plin. Ep. 4, 9, 3: fax hujus belli (Hannibal), Liv. 21, 10, 11; Vell. 2, 25, 3: dolorum cum admoventur faces, Cic. Off. 2, 10, 37; cf. id. Tusc. 2, 25, 61: (dolor) ardentes faces intentat, id. ib. 5, 27, 76: quae (Agrippinae) Gaium et Domitium Neronem principes genuere totidem facis generis humani, destroyers, Plin. 7, 8, 6, § 45.—Absol.: cum his furiis et facibus, cum his exitiosis prodigiis (i e. Gabinio et Pisone), Cic. Har. Resp. 2, 4.
făcĭo Copy link
Outline
ⓘ

făce: pres imperat act 2nd sg

• făcĭo, fēci, factum, 3, v. a. and n.; in pass.: fīo, factus, fĭĕri (imper. usually fac, but the arch form face is freq., esp. in Plaut. and Ter., as Plaut. As. prol. 4; 1, 1, 77; id. Aul. 2, 1, 30; id. Cist. 2, 1, 28; id. Ep. 1, 1, 37; 2, 2, 117; id. Most. 3, 2, 167 et saep.; Ter. And. 4, 1, 57; 4, 2, 29; 5, 1, 2; 14; id. Eun. 1, 2, 10 al.; Cato, R. R. 23, 1; 26; 32 al.; Cat. 63, 78; 79; 82; Ov. Med. fac. 60; Val. Fl. 7, 179 al.; futur. facie for faciam, Cato ap. Quint. 1, 7, 23; cf. dico, init., and the letter e: faxo, Plaut. Am. 1, 1, 199; 2, 1, 42; 3, 3, 17; 3, 4, 14; 5, 1, 55 et saep.; Ter. And. 5, 2, 13; id. Eun. 2, 2, 54; 4, 3, 21 al.; Verg. A. 9, 154; 12, 316; Ov. M. 3, 271; 12, 594: faxim, Enn. ap. Non. 507, 23; Plaut. Am. 1, 3, 13; id. Aul. 3, 2, 6; 3, 5, 20 al.; Ter. And. 4, 4, 14; id. Heaut. 1, 2, 13: faxis, Hor. S. 2, 3, 38; Sil. 15, 362: faxit, Lex Numae in Paul. ex Fest. s. v. ALIVTA, p. 6 Müll.; Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 12; Plaut. Capt. 3, 4, 90; 3, 5, 54; id. Cas. 3, 5, 6 al.; Ter. Heaut. 1, 2, 24; id. Phorm. 3, 3, 21: faximus, Plaut. Truc. 1, 1, 40: faxitis, an old form in Liv. 23, 11, 2; 25, 12, 10; 29, 27, 3: faxint, Plaut. Am. 2, 1, 85; id. Aul. 2, 1, 27; 2, 2, 79 al.; Ter. Heaut. 1, 1, 109; id. Hec. 1, 2, 27; 3, 2, 19; Cic. Verr. 2, 3, 35, § 81; id. Fam. 14, 3, 3.—In pass. imper.: fi, Plaut. Curc. 1, 1, 87; Hor. S. 2, 5, 38; Pers. 1, 1, 39: fite, Plaut. Curc. 1, 1, 89 al.—Indic.: facitur, Nigid. ap. Non. 507, 15: fitur, Cato ap. Prisc. p. 789: fiebantur, id. ib.: fitum est, Liv. Andron. ap. Non. 475, 16.—Subj.: faciatur, Titin. ib.—Inf.: fiere, Enn. ap. Charis. p. 75 P.; Ann. v. 15, ed. Vahl.; Laev. ap. Gell. 19, 7, 10.—On the long i of fit, v. Ritschl, prol. p. 184, and cf. Plaut. Capt. prol. 25: ut fit in bello) [prob. root bha-; Sanscr. bhasas, light; Gr. φα-, in φαίνω, φημί; cf. fax, facetiae, facilis, Corss. Ausspr. 1, 423.—But Curt. refers facio to root θε- (strengthened THEK), Griech. Etym. p. 64], to make in all senses, to do, perform, accomplish, prepare, produce, bring to pass, cause, effect, create, commit, perpetrate, form, fashion, etc. (cf. in gen.: ago, factito, reddo, operor, tracto): verbum facere omnem omnino faciendi causam complectitur, donandi, solvendi, judicandi, ambulandi, numerandi, Dig. 50, 16, 218.
  1. I. Act.
    1. A. In gen.
          1. α. With acc.: ut faber, cum quid aedificaturus est, non ipse facit materiam, sed ea utitur, quae sit parata, etc. ... Quod si non est a deo materia facta, ne terra quidem et aqua et aër et ignis a deo factus est, Cic. N. D. Fragm. ap. Lact. 2, 8 (Cic. ed. Bait. 7, p. 121): sphaera ab Archimede facta, Cic. Rep. 1, 14: fecitque idem et sepsit de manubiis comitium et curiam, id. ib. 2, 17: aedem, id. ib. 2, 20: pontem in Arari faciundum curat, Caes. B. G. 1, 13, 1: castra, id. ib. 1, 48, 2; Cic. Fam. 15, 4, 4: faber vasculum fecit, Quint. 7, 10, 9: classem, Caes. B. G. 4, 21, 4: cenas et facere et obire, Cic. Att. 9, 13, 6: ignem lignis viridibus, Cic. Verr. 2, 1, 17, § 45: poëma, to compose, id. Pis. 29, 70: carmina, Juv. 7, 28: versus, id. 7, 38: sermonem, Cic. Fam. 9, 8, 1; cf. litteram, id. Ac. 2, 2, 6: ludos, to celebrate, exhibit = edere, id. Rep. 2, 20; id. Att. 15, 10; also i. q. ludificari, Plaut. Capt. 3, 4, 47: sementes, i. e. to sow, Caes. B. G. 1, 3, 1: messem, Col. 2, 10, 28: pecuniam, to make, acquire, Cic. Verr. 2, 2, 6, § 17: manum (with parare copias), to collect, prepare, id. Caecin. 12, 33; so, cohortes, Caes. B. C. 3, 87, 4: exercitum, Vell. 2, 109, 2; and: auxilia mercede, Tac. A. 6, 33: iter, Cic. Att. 3, 1; id. Planc. 26, 65; id. Div. 1, 33, 73 et saep.; cf. also the phrases: aditum sibi ad aures, Quint. 4, 1, 46: admirationem alicujus rei alicui, to excite, Liv. 25, 11, 18; Sen. Ep. 115: aes alienum, Cic. Att. 13, 46, 4; Liv. 2, 23, 5; Sen. Ep. 119, 1: alienationem disjunctionemque, Cic. Lael. 21, 76: animum alicui, Liv. 25, 11, 10: arbitrium de aliquo, to decide, Hor. C. 4, 7, 21; opp. arbitrium alicui in aliqua re, i. e. to leave the decision to one, Liv. 43, 15, 5: audaciam hosti, id. 29, 34, 10: audientiam orationi, Cic. Div. in Caecil. 13, 42: auspicium alicui, Liv. 1, 34, 9; Hor. Ep. 1, 1, 86: auctoritatem, Cic. de Imp. Pomp. 15, 43: bellum, Cic. Off. 1, 11, 35; Caes. B. G. 3, 29, 2: multa bona alicui, Plaut. Poen. 5, 4, 46: castra, to pitch, Tac. H. 5, 1: caulem, to form, Col. Arb. 54: clamores, to make, raise, Cic. Brut. 95, 326: cognomen alicui, to give, Liv. 1, 3, 9: commercium sermonis, id. 5, 15, 5: concitationes, Caes. B. C. 3, 106 fin.: conjurationes, to form, id. B. G. 4, 30 fin.: consuetudinem alicui cum altero, Cic. Fam. 13, 23, 1: consilia alicui, Liv. 35, 42, 8: contentionem cum aliquo, Cic. Off. 1, 38, 137: controversiam, to occasion, id. Or. 34, 121: convicium magnum alicui, id. Fam. 10, 16, 1: copiam pugnandi militibus, Liv. 7, 13, 10: corpus, to grow fat, corpulent, Cels. 7, 3 fin.; Phaedr. 3, 7, 5: curam, Tac. A. 3, 52: damnum, to suffer, Cic. Brut. 33, 125: detrimentum, Cic. Verr. 2, 4, 9, § 20: desiderium alicujus, rei alicui, Liv. 3, 34, 7; 7, 24, 10: dicta, Ov. F. 2, 375; 3, 515: difficultatem, Quint. 10, 3, 10 and 16: discordiam, to cause, Tac. H. 3, 48: discrimen, Quint. 7, 2, 14; 11, 1, 43: disjunctionem (with alienationem), Cic. Lael. 21, 76: dolorem alicui, id. Att. 11, 8, 2: dulcedinem, Sen. Ep. 111: eloquentiam alicui (ira), Quint. 6, 2, 26: epigramma, to write, Cic. Arch. 10, 25: errorem, Sen. Ep. 67: eruptiones ex oppido, Caes. B. C. 2, 2, 5: exemplum, Quint. 5, 2, 2: exempla = edere or statuere, Plaut. Most. 5, 1, 66. exercitum, to raise, muster, Tac. A. 6, 33: exspectationem, Quint. 9, 2, 23: facinus, Plaut. Bacch. 4, 9, 1; Cic. Fin. 2, 29, 95; Tac. A. 12, 31: facultatem recte judicandi alicui, Cic. Verr. 2, 2, 73, § 179: fallaciam, Ter. And. 1, 8, 7: famam ingenii, Quint. 11, 2, 46: fastidium, Liv. 3, 1, 7: favorem alicui, id. 42, 14, 10; Quint. 4, 1, 33: fidem alicui, Cic. Cat. 3, 2, 4; id. Att. 7, 8, 1; Quint. 6, 2, 18: finem, Cic. Att. 16, 16, 16; id. Rep. 2, 44: formidinem, to excite, Tac. H. 3, 10: fortunam magnam (with parare), Liv. 24, 22, 9: fraudem, Plaut. Mil. 2, 2, 9; Cic. Att. 4, 12: fugam fecerunt, stronger than fugerunt, Liv. 8, 9, 12 Weissenb.; Sall. J. 53, 3; but: cum fugam in regia fecisset (sc. ceterorum), Liv. 1, 56, 4; so, fugam facere = fugare, id. 21, 5, 16; 21, 52, 10: fugam hostium facere, id. 22, 24, 8; 26, 4, 8 al.: gestum vultu, Quint. 11, 3, 71: gradum, Cic. de Or. 2, 61, 249; Cic. Verr. 2, 2, 1, § 3; Quint. 3, 6, 8: gratiam alicujus rei, Liv. 3, 56, 4; 8, 34, 3: gratulationem alicui, Cic. Fam. 11, 18, 3; Sen. Ep. 6: gratum alicui, Ter. Eun. 4, 4, 56; Cic. Rep. 1, 21; cf.: gratissimum alicui, id. Fam. 7, 21 fin.: histrioniam, Plaut. Am. prol. 152: homicidium, to commit, Quint. 5, 9, 9: hospitium cum aliquo, Cic. Balb. 18, 42: imperata, Caes. B. G. 2, 3, 3: impetum in hostem, Cic. Fin. 1, 10, 34; Liv. 25, 11, 2: incursionem, Liv. 3, 38, 3: indicium, Cic. Verr. 2, 1, 57, § 150: inducias, id. Phil. 8, 7, 20: initium, to begin, id. Agr. 2, 29, 79; cf.: initia ab aliquo, id. Rep. 1, 19: injuriam, id. ib. 3, 14 (opp. accipere); Caes. B. G. 1, 36, 4; Quint. 3, 6, 49; 10, 1, 115: insidias alicui, Cic. Mil. 9, 23: iram, Quint. 6, 1, 14: jacturam, Cic. Off. 3, 23, 89; id. Fin. 2, 24, 79; Caes. B. G. 7, 77, 7: judicium, Cic. Att. 7, 23, 2: judicatum, to execute, id. Fl. 20, 48: jus alicui, Liv. 32, 13, 6: jussa, Ov. F. 1, 379: laetitiam, Cic. Fin. 1, 7, 25: largitiones, id. Tusc. 3, 20, 48: locum poëtarum mendacio, Curt. 3, 1, 4: locum alicui rei, Cels. 2, 14 fin.; 7, 4, 3; Curt. 4, 11, 8; Sen. Ep. 91, 13 et saep.: longius, Cic. Leg. 1, 7, 22 al.: valde magnum, id. Q. Fr. 1, 2, 2, § 7: medicinam alicui, to administer, id. Fam. 14, 7: memoriam, Quint. 11, 2, 4: mentionem, Cic. Q. Fr. 2, 11, 2: metum, to excite, Tac. A. 6, 36: turbida lux metum insidiarum faciebat, suggested, Liv. 10, 33, 5: metum alicui, id. 9, 41, 11: missum aliquem, Cic. Verr. 2, 3, 58, § 134: modum irae, Liv. 4, 50, 4: moram, Cic. Att. 16, 2, 1; Plaut. Most. 1, 1, 72: morem alicujus rei sibi, Liv. 35, 35, 13: motus, id. 28, 46, 8: multam alicui, Cato ap. Gell. 11, 1, 6: munditias, id. R. R. 2, 4: mutationem, Cic. Sest. 12, 27; id. Off. 1, 33, 120: multa alicui, id. Q. Fr. 3, 1, 5, § 16: naufragium, to suffer, id. Fam. 16, 9, 1: negotium alicui, to give to do, make trouble for, Quint. 5, 12, 13; Just. 21, 4, 4: nomen alicui, Liv. 8, 15, 8; cf. nomina, to incur debts, Cic. Off. 3, 14, 59: odium vitae, Plin. 20, 18, 76, § 199: officium suum, Ter. Phorm. 4, 5, 12: omnia amici causa, Cic. Lael. 10, 35; id. Fam. 5, 11, 2: opinionem alicui, id. Div. in Caecil. 14, 45: orationem, id. de Or. 1, 14, 63; id. Brut. 8, 30; id. Or. 51, 172: otia alicui, to grant, Verg. E. 1, 6: pacem, to conclude, Cic. Off. 3, 30, 109: pecuniam ex aliqua re, Cic. Verr. 2, 2, 6, § 17: periculum, Ter. Eun. 3, 2, 23; id. Heaut. 2, 1, 9; Tac. A. 13, 33; 16, 19; Sall. C. 33, 1: perniciem alicui, to cause, = parare, Tac. H. 2, 70: planum, Cic. Rosc. Am. 19, 54: potestatem, id. Cat. 3, 5, 11; id. Rep. 2, 28: praedam, Caes. B. G. 4, 34, 5; Cic. Verr. 2, 1, 60, § 156; Plaut. Poen. 3, 6, 8: praedas ab aliquo, Nep. Chabr. 2, 2: proelium, to join, Caes. B. G. 1, 13; Cic. Deiot. 5, 13; Liv. 25, 1, 5; Tac. H. 4, 79; id. A. 12, 40: promissum, Cic. Off. 3, 25, 95: pudorem, Liv. 3, 31, 3: ratum, id. 28, 39, 16: rem, Ter. Ad. 2, 2, 12: reum, to accuse, Cic. Verr. 2, 2, 38: risum, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 9, 1; Quint. 6, 1, 40; 48: scelus, to commit, Tac. H. 1, 40: securitatem alicui, Liv. 36, 41, 1: sermonem, Cic. Verr. 2, 1, 26, § 66: significationem ignibus, Caes. B. G. 2, 33, 3: silentium, Liv. 24, 7, 12: somnum, to induce, Juv. 3, 282: spem, Cic. Att. 3, 16; Liv. 30, 3, 7: spiritus, id. 30, 11, 3: stercus, Col. 2, 15: stipendia, Sall. J. 63, 3; Liv. 3, 27, 1; 5, 7, 5: stomachum alicui, Cic. Att. 5, 11, 2; id. Fam. 1, 9, 10: suavium alicui, Plaut. As. 4, 1, 53: suspicionem, Cic. Fl. 33, 83: taedium alicujus rei, Liv. 4, 57, 11: terrorem iis, to inflict, id. 10, 25, 8: timorem, to excite, id. 6, 28, 8: mihi timorem, Cic. Fam. 10, 18, 2: totum, Dig. 28, 5, 35: transitum alicui, Liv. 26, 25, 3: turbam, Ter. Eun. 4, 1, 2: urinam, Col. 6, 19: usum, Quint. 10, 3, 28: vadimonium, Cic. Quint. 18, 57: verbum, verba, to speak, talk, Cic. Verr. 2, 4, 65, § 147: verbum, to invent, id. Fin. 3, 15, 51: versus, id. Q. Fr. 3, 5: vestigium, id. Rab. Post. 17, 47: viam sibi, Liv. 3, 5, 6: vim alicui or in aliquem, id. 38, 24, 4; 3, 5, 5: vires, to get, acquire, Quint. 10, 3, 3: vitium, Cic. Top. 3, 15 al.—
          2. β. With ut, ne, quin, or the simple subj.: faciam, ut ejus diei locique meique semper meminerit, Plaut. Capt. 4, 2, 20: facere ut remigret domum, id. Pers. 4, 6, 3; id. Capt. 3, 4, 78; 4, 2, 77: ea, quantum potui, feci, ut essent nota nostris, Cic. Ac. 1, 2, 8: facito, ut sciam, id. Att. 2, 4, 4: non potuisti ullo modo facere, ut mihi illam epistolam non mitteres, id. ib. 11, 21, 1: si facis ut patriae sit idoneus, Juv. 14, 71: ut nihil ad te dem litterarum facere non possum, Cic. Ac. 8, 14, 1; for which, with quin: facere non possum, quin ad te mittam, I cannot forbear sending, id. ib. 12, 27, 2: fecisti, ut ne cui maeror tuus calamitatem afferret, id. Clu. 60, 168: fac, ne quid aliud cures, id. Fam. 16, 11, 1: domi assitis, facite, Ter. Eun. 3, 2, 53: fac fidele sis fidelis, Plaut. Capt. 2, 3, 79: fac cupidus mei videndi sis, Cic. Fam. 5, 21, 5: fac cogites, id. ib. 11, 3, 4.—In pass.: fieri potest, ut recte quis sentiat, etc., Cic. Tusc. 1, 3, 6: potest fieri, ut iratus dixerit, etc., Crass. ap. Cic. de Or. 2, 70, 285: nec fieri possit, ut non statim alienatio facienda sit, id. Lael. 21, 76; so with ut non, Cic. Verr. 2, 2, 77, § 190 (Zumpt, Gram. § 539).—
          3. γ. With inf. = efficere, curare, to cause (rare): nulla res magis talis oratores videri facit, Cic. Brut. 38, 142; Pall. 6, 12: aspectus arborum macrescere facit volucres inclusas, Varr. R. R. 3, 5, 3; Sall. Fragm. ap. Sen. Ep. 114: qui nati coram me cernere letum Fecisti, Verg. A. 2, 539; Ov. H. 17, 174: mel ter infervere facito, Col. 12, 38, 5 (perh. also in Ov. H. 6, 100, instead of favet, v. Loers. ad h. l.; cf. infra, B. 4.).—
          4. δ. Absol.: ego plus, quam feci, facere non possum, Cic. Fam. 11, 14, 3: faciam, ut potero, Laeli, id. de Sen. 3, 7; cf. id. Rep. 1, 24: noli putare, pigritia me facere, quod non mea manu scribam, id. Att. 16, 15, 1; so, facere = hoc or id facere, Lucr. 4, 1112 (cf. Munro ad loc.); 1153: vereor ne a te rursus dissentiam. M. Non facies, Quinte, Cic. Leg. 3, 15, 33; so after scribam, id. Att. 16, 16, 15: nominaverunt, id. Rep. 2, 28, 50; after disserere: tu mihi videris utrumque facturus, id. ib. 2, 11, 22; after fingere: ut facit apud Platonem Socrates, id. ib.: necesse erit uti epilogis, ut in Verrem Cicero fecit, Quint. 6, 1, 54: qui dicere ac facere doceat, id. 2, 3, 11: faciant equites, Juv. 7, 14; Liv. 42, 37, 6: petis ut libellos meos recognoscendos curem. Faciam, Plin. Ep. 4, 26, 1; 5, 1, 4 et saep. (cf. the use of facio, as neutr., to resume or recall the meaning of another verb, v. II. E. infra; between that use and this no line can be drawn).
    2. B. In partic.
      1. 1. With a double object, to make a thing into something, to render it something: senatum bene firmum firmiorem vestra auctoritate fecistis, Cic. Phil. 6, 7, 18: te disertum, id. ib. 2, 39 fin.: iratum adversario judicem, id. de Or. 1, 51, 220: heredem filiam, to appoint, constitute, Cic. Verr. 2, 1, 43, § 111: aliquem regem, Just. 9, 6: aliquem ludos, Plaut. Aul. 2, 2, 75: aliquem absentem rei capitalis reum, Cic. Verr. 2, 2, 38, § 93: animum dubium, id. de Imp. Pomp. 10, 27: injurias irritas, Cic. Verr. 2, 2, 26, § 63: vectigalia sibi deteriora, Caes. B. G. 1, 36, 4: hi consules facti sunt, Cic. de Sen. 5, 14: disciplina doctior facta civitas, id. Rep. 2, 19: di ex hominibus facti, id. ib. 2, 10; cf.: tua virtute nobis Romanos ex amicis amicissimos fecisti, Sall. J. 10, 2.—In pass.: quo tibi sumere depositum clavum fierique tribuno? to become a tribune, Hor. S. 1, 6, 25.—
      2. 2. to value, esteem, regard a person or thing in any manner (like the Engl. make, in the phrase to make much of).—Esp. with gen. pretii: in quo perspicere posses, quanti te, quanti Pompeium, quem unum ex omnibus facio, ut debeo, plurimi, quanti Brutum facerem, Cic. Fam. 3, 10, 2: te quotidie pluris feci, id. ib. 3, 4, 2: voluptatem virtus minimi facit, id. Fin. 2, 13, 42: dolorem nihili facere, to care nothing for, to despise, id. ib. 27, 88: nihili facio scire, Plaut. Pers. 2, 2, 42: negat se magni facere, utrum, etc., Quint. 11, 1, 38: parum id facio, Sall. J. 85, 31: si illi aliter nos faciant quam aequum sit. Plaut. Stich. 1, 1, 43.—
      3. 3. With gen., to make a thing the property of a person, subject it to him: omnia, quae mulieris fuerunt, viri fiunt, Cic. Top. 4, 23.—Esp.: facere aliquid dicionis alicujus, to reduce to subjection under a person or power: omnem oram Romanae dicionis fecit, Liv. 21, 60, 3: dicionis alienae facti, id. 1, 25, 13; 5, 27, 14; cf.: ut munus imperii beneficii sui faceret, to make it (seem) his own bounty, Just. 13, 4, 9: ne delecto imperatore alio sui muneris rempublicam faceret, Tac. A. 15, 52.—
      4. 4. To represent a thing in any manner, to feign, assert, say.—Constr. with acc. and adj. or part., or with acc. and inf.
          1. α. Acc. and part.: in eo libro, ubi se exeuntem e senatu et cum Pansa colloquentem facit, id. Brut. 60, 218: Xenophon facit ... Socratem disputantem, id. N. D. 1, 12, 31; cf.: ejus (Socratis) oratio, qua facit eum Plato usum apud judices, id. Tusc. 1, 40 fin. al.—
          2. β. Acc. and inf.: qui nuper fecit servo currenti in via decesse populum, Ter. Heaut. prol. 31: fecerat et fetam procubuisse lupam, Verg. A. 8, 630; cf. Ov. M. 6, 109, v. Bach ad h. l.: poëtae impendere apud inferos saxum Tantalo faciunt, Cic. Tusc. 4, 16, 35: quem (Herculem) Homerus apud inferos conveniri facit ab Ulixe, id. N. D. 3, 16, 41: Plato construi a deo mundum facit, id. ib. 1, 8, 19: Plato Isocratem laudari fecit a Socrate, id. Opt. Gen. 6, 17; id. Brut. 38, 142: M. Cicero dicere facit C. Laelium, Gell. 17, 5, 1: caput esse faciunt ea, quae perspicua dicunt, Cic. Fia. 4, 4, 8, v. Madv. ad h. l.—
          3. γ. In double construction: Polyphemum Homerus cum ariete colloquentem facit ejusque laudare fortunas, Cic. Tusc. 5, 39 fin.—
      5. 5. To make believe, to pretend: facio me alias res agere, Cic. Fam. 15, 18: cum verbis se locupletem faceret, id. Fl. 20: me unum ex iis feci, qui, etc., id. Planc. 27, 65.—
      6. 6. Hypothetically in the imper. fac, suppose, assume: fac, quaeso, qui ego sum, esse te, Cic. Fam. 7, 23, 1; cf.: fac potuisse, id. Phil. 2, 3, 5: fac animos non remanere post mortem, id. Tusc. 1, 34, 82; 1, 29, 70: fac velit, Stat. Ach. 2, 241: fac velle, Verg. A. 4, 540.—
      7. 7. In mercant. lang., to practise, exercise, follow any trade or profession: cum mercaturas facerent, Cic. Verr. 2, 5, 28, § 72: naviculariam, id. ib. 2, 5, 18, § 46: argentariam, id. ib. 2, 5, 49, § 155; id. Caecin. 4, 10: topiariam, id. Q. Fr. 3, 1, 2, § 5: haruspicinam, id. Fam. 6, 18, 1: praeconium, id. ib.; so, piraticam, id. Post. Red. in Sen. 5, 11: medicinam, Phaedr. 1, 14, 2.—
      8. 8. In relig. lang., like the Gr. ῥέζειν, to perform or celebrate a religious rite; to offer sacrifice, make an offering, to sacrifice: res illum divinas apud eos deos in suo sacrario quotidie facere vidisti, Cic. Verr. 2, 4, 8, § 18: sacra pro civibus, id. Balb. 24, 55: sacrificium publicum, id. Brut. 14, 56.—Absol.: a sacris patriis Junonis Sospitae, cui omnes consules facere necesse est, consulem avellere, Cic. Mur. 41, 90.—With abl.: cum faciam vitulā pro frugibus, Verg. E. 3, 77: catulo, Col. 2, 22, 4.—Pass. impers.: cum pro populo fieret, Cic. Att. 1, 13, 3: quibus diis decemviri ex libris ut fieret, ediderunt, Liv. 37, 3, 5.—
      9. 9. In gram., to make, form in inflecting: cur aper apri et pater patris faciat? Quint. 1, 6, 13; so id. 14; 15; 27; cf.: sic genitivus Achilli et Ulixi fecit, id. 1, 5, 63; 1, 6, 26: eadem (littera) fecit ex duello bellum, id. 1, 4, 15.—
      10. 10. In late Lat., (se) facere aliquo, to betake one's self to any place: intra limen sese facit, App. 5, p. 159, 25; without se: homo meus coepit ad stelas facere, Petr. 62: ad illum ex Libya Hammon facit, Tert. Pall. 3.—
      11. 11. Peculiar phrases.
        1. a. Quid faciam (facias, fiet, etc.), with abl., dat., or (rare) with de, what is to be done with a person or thing? quid hoc homine facias? Cic. Sest. 13, 29; Cic. Verr. 2, 2, 16, § 40: nescit quid faciat auro, Plaut. Bacch. 2, 3, 100: quid tu huic homini facias? Cic. Caecin. 11, 30; cf.: quid enim tibi faciam, id. Att. 7, 3, 2: quid faceret huic conclusioni, i. e. how should he refute, etc., id. Ac. 2, 30, 96: quid facias illi? Hor. S. 1, 1, 63: miserunt Delphos consultum quidnam facerent de rebus suis, Nep. Them. 2: quid fecisti scipione? what have you done with the stick? or, what has become of it? Plaut. Cas. 5, 4, 6; cf. id. ib. 5, 4, 9.—In pass.: quid Tulliolā meā fiet? Cic. Fam. 14, 4, 3: quid illo fiet? quid me? id. Att. 6, 1, 14: quid fiet artibus? id. Ac. 2, 33, 107: quid mihi fiet? Ov. A. A. 1, 536: quid de illa fiet fidicina igitur? Plaut. Ep. 1, 2, 48: de fratre quid fiet? Ter. Ad. 5, 9, 39.—Absol.: quid faciat Philomela? fugam custodia claudit? Ov. M. 6, 572: quid facerem? neque servitio me exire licebat, etc., Verg. E. 1, 41 al.—
        2. b. Fit, factum est aliquo or aliqua re, it happens to, becomes of a person or thing: volo Erogitare, meo minore quid sit factum filio, Plaut. Capt. 5, 1, 32: nec quid deinde iis (elephantis) factum sit, auctores explicant, Plin. 8, 6, 6, § 17: quid eo est argento factum? Plaut. Most. 3, 1, 106.—Hence,
          1. β. Esp., si quid factum sit aliquo, if any thing should happen to one (i. q. si quid acciderit humanitus), euphemistically for if one should die: si quid eo factum esset, in quo spem essetis habituri? Cic. de Imp. Pomp. 20, 59; cf.: eum fecisse aiunt, sibi quod faciendum fuit, Plaut. Poen. 5, 1, 23. —
        3. c. Ut fit, as it usually happens, as is commonly the case: praesertim cum, ut fit, fortuito saepe aliquid concluse apteque dicerent, Cic. Or. 53, 177: queri, ut fit, incipiunt, Cic. Verr. 2, 2, 23, § 56: dum se uxor, ut fit, comparat, id. Mil. 10, 28: fecit statim, ut fit, fastidium copia, Liv. 3, 1, 7.—
        4. d. Fiat, an expression of assent, so be it! very good! fiat, geratur mos tibi, Plaut. Ps. 1, 5, 146; id. As. 1, 1, 27; id. Am. 2, 2, 138; id. Most. 4, 3, 44 al.—
        5. e. Dictum ac factum, no sooner said than done, without delay, at once; v. dictum under dico, A. d.—
      12. 12. In certain phrases the ellipsis of facere is common, e. g. finem facere: Quae cum dixisset, Cotta finem, Cic. N. D. 3, 40, 94; id. Fin. 4, 1 init.—With nihil aliud quam, quid alium quam, nihil praeterquam, which often = an emphatic Engl. only (but not in Cic.): Tissaphernes nihil aliud quam bellum comparavit, Nep. Ages. 2: per biduum nihil aliud quam steterunt parati, Liv. 34, 46; Suet. Caes. 20; id. Aug. 83; Liv. 2, 63; 4, 3; 3, 26.—So with nihil amplius quam, nihil prius quam, nihil minus quam, Liv. 26, 20; 35, 11; Suet. Dom. 3.
  2. II. Neutr.
    1. A. With adverbs, to do, deal, or act in any manner: recta et vera loquere, sed neque vere neque recte adhuc Fecisti umquam, Plaut. Capt. 5, 2, 7; v. recte under rego: bene fecit Silius, qui transegerit, Cic. Att. 12, 24, 1: seu recte seu perperam, to do right or wrong, id. Quint. 8, 31: Dalmatis di male faciant, id. Fam. 5, 11 fin.: facis amice, in a friendly manner, id. Lael. 2, 9; cf.: per malitiam, maliciously, id. Rosc. Com. 7, 21: humaniter, id. Q. Fr. 2, 1, 1: imperite, id. Leg. 1, 1, 4: tutius, Quint. 5, 10, 68: voluit facere contra huic aegre, Ter. Eun. 4, 1, 10: bene facere, to profit, benefit (opp. male facere, to hurt, injure), Ter. Ad. 5, 8, 25; 5, 7, 19; Plaut. Most. 3, 2, 22; id. Capt. 5, 2, 23; v. also under benefacio and benefactum.—
    2. B. Facere cum or ab aliquo, to take part with one, to side with one; and opp. contra (or adversus) aliquem, to take part against one: si respondisset, idem sentire et secum facere Sullam, Cic. Sull. 13, 36; cf.: cum illo consulem facere, id. Att. 6, 8, 2; and: secum consules facere, id. Planc. 35, 86: auctoritatem sapientissimorum hominum facere nobiscum, id. Caecin. 36, 104; cf.: rem et sententiam interdicti mecum facere fatebatur, id. ib. 28, 79: cum veritas cum hoc faciat, is on his side, id. Quint. 30, 91: commune est, quod nihilo magis ab adversariis quam a nobis facit, id. Inv. 1, 48, 90: omnes damnatos, omnes ignominia affectos illac (a or cum Caesare) facere, id. Att. 7, 3, 5: quae res in civitate duae plurimum possunt, eae contra nos ambae faciunt in hoc tempore, id. Quint. 1, 1: neque minus eos cum quibus steterint quam adversus quos fecerint, Nep. Eum. 8, 2: cum aliquo non male facere, to be on good terms with, Ov. Am. 3, 762.—
    3. C. In late Lat. facere cum aliqua = vivere cum aliqua, to live in matrimony, to be married, Inscr. Orell. 4646. —
    4. D. Ad aliquid, alicui, or absol., to be good or of use for any thing; to be useful, of service: chamaeleon facit ad difficultatem urinae, Plin. 22, 18, 21, § 46; Scrib. Comp. 122: ad talem formam non facit iste locus, Ov. H. 16, 190; cf. id. ib. 6, 128; id. Am. 1, 2, 16 al.: radix coronopi coeliacis praeclare facit, Plin. 22, 19, 22, § 48; so with dat., Plin. Val. 2, 1; Prop. 3 (4), 1, 20. facit autem commode ea compositio, quam, etc., Col. 7, 5, 7; 8, 17, 13: nec caelum, nec aquae faciunt, nec terra, nec aurae, do not benefit me, Ov. Tr. 3, 8, 23: mire facit in peroratione confessio, Quint. 11, 3, 173; 171; cf. with a subject-clause: plurimum facit, totas diligenter nosse causas, id. 6, 4, 8: ad aliquid or alicui signifies also to suit, fit: non faciet capiti dura corona meo, Prop. 3, 1, 19; cf. Ov. H. 16, 189.—
    5. E. Like the Gr. ποιεῖν or δρᾶν, and the Engl. to do, instead of another verb (also for esse and pati): factum cupio (sc. id esse), Plaut. Truc. 4, 4, 24: factum volo, id. Bacch. 3, 3, 91; id. Most. 3, 2, 104: an Scythes Anacharsis potuit pro nihilo pecuniam ducere, nostrates philosophi facere non potuerunt? Cic. Tusc. 5, 32, 90: nihil his in locis nisi saxa et montes cogitabam: idque ut facerem, orationibus inducebar tuis, id. Leg. 2, 1, 2; cf.: Demosthenem, si illa pronuntiare voluisset, ornate splendideque facere potuisse, id. Off. 1, 1 fin.; and: cur Cassandra furens futura prospiciat, Priamus sapiens hoc idem facere nequeat? id. Div. 1, 39, 85; so id. Ac. 2, 33, 107; id. Att. 1, 16, 13; Planc. ap. Cic. Fam. 10, 18, 2; Nep. Chabr. 3, 4; 4, 3 al.: vadem te ad mortem tyranno dabis pro amico, ut Pythagoreus ille Siculo fecit tyranno (here also with the case of the preceding verb), Cic. Fin. 2, 24 fin. (v. Madv. ad h. l. p. 278): jubeas (eum) miserum esse, libenter quatenus id facit (i. e. miser est), what he is doing, Hor. S. 1, 1, 64: in hominibus solum existunt: nam bestiae simile quiddam faciunt (i. q. patiuntur or habent), Cic. Tusc. 4, 14; so, ne facias quod Ummidius quidam (= ne idem experiaris, ne idem tibi eveniat), Hor. S. 1, 1, 94. —
  3. F. Facere omitted, especially in short sentences expressing a judgment upon conduct, etc.: at stulte, qui non modo non censuerit, etc., Cic. Off. 3, 27, 101.—Hence,
      1. 1. factus, a, um, P. a.
    1. A. As adjective ante-class. and very rare: factius nihilo facit, sc. id, i. e. nihilo magis effectum reddit, is no nearer bringing it about, Plaut. Trin. 2, 3, 6; cf. Lorenz ad loc.—Far more freq.,
    2. B. In the neutr. as subst.: factum, i (gen. plur. factūm, Enn. ap. Cic. Div. 1, 31, 66 Trag. 81), that which is done, a deed, act, exploit, achievement (syn.: res gestae, facinus).
      1. 1. In gen.: depingere, Ter. Phorm. 1, 5, 38: facere factum, Plaut. Truc. 2, 7, 5; id. Mil. 3, 1, 139: dicta et facta, Ter. Eun. 5, 4, 19; id. Heaut. 4, 5, 12: opus facto est, id. Phorm. 4, 5, 4: ecquod hujus factum aut commissum non dicam audacius, sed, etc., Cic. Sull. 26, 72: meum factum probari abs te triumpho gaudio, Caes. ap. Cic. Att. 9, 16, A. 1; 14, 9, 2: quod umquam eorum in re publica forte factum exstitit? id. ib. 8, 14, 2: praeclarum atque divinum, id. Phil. 2, 44, 114: egregium, id. Fam. 10, 16, 2; id. Cael. 10, 23: factum per se improbabile, Quint. 7, 4, 7; 6, 1, 22: illustre, Nep. Arist. 2, 2; cf.: illustria et gloriosa, Cic. Fin. 1, 11, 37: forte, id. Att. 8, 14, 2: dira, Ov. M. 6, 533: nefanda, id. H. 14, 16 al.; but also with the adv.: recte ac turpiter factum, Caes. B. G. 7, 80, 5; cf.: multa huius (Timothei) sunt praeclare facta sed haec maxime illustria, Nep. Timoth. 1, 2; v. Zumpt, Gram. § 722, 2: dimidium facti, qui coepit, habet, Hor. Ep. 1, 2, 40: quo facto aut dicto adest opus, Plaut. Am. 1, 1, 15 et saep.: famam extendere factis, Verg. A. 10, 468: non hominum video. non ego facta boum, doings, i. e. works, Ov. H. 10, 60.—
      2. 2. In partic., bonum factum, like the Gr. ἀγαθὴ τύχη, a good deed, i. e. well done, fortunate (ante-class. and post-Aug.): bonum factum'st, edicta ut servetis mea, Plaut. Poen. prol. 16; cf. id. ib. 44; cf.: hoc factum est optimum, ut, etc., id. Ps. 1, 2, 52: majorum bona facta, Tac. A. 3, 40; cf. id. ib. 3, 65. —At the commencement of edicts, Suet. Caesar, 80; id. Vit. 14; Aur. Vict. Vir. Ill. 49, 17; Tert. Pudic. 1.—(But in the class. per. factum in this sense is a participle, and is construed with an adv.: bene facta, Sall. C. 8, 5; id. J. 85, 5; Cic. Tusc. 2, 26, 64: recte, male facta, id. Off. 2, 18, 62: male facto exigua laus proponitur, id. Leg. Agr. 2, 2, 5; id. Brut. 43, 322; Quint. 3, 7, 13; cf. Krebs, Antibarb. p. 460).—*
      3. 2. facteon, a word jestingly formed by Cicero, after the analogy of the Greek, for faciendum: quare, ut opinor, φιλοσοφητέον, id quod tu facis, et istos consulatus non flocci facteon, Cic. Att. 1, 16, 13 Orell. N. cr. (for facteon, Ernesti has ἐατέον).
GAF Gaffiot (4)
Source
Source & Attribution
Félix Gaffiot, Dictionnaire illustré latin-français (1934). Digital data kindly provided by gaffiot.fr.
Jump to
ⓘ

făce: fem abl sg

• fax, făcis, f.,
1. torche, flambeau : Cic. Verr. 2, 4, 74 ; prima fax noctis Gell. 3, 2, 11 ; Macr. Sat. 1, 9, 15, = le début de la nuit || torche, brandon : Cic. Cat. 1, 32 ; Cæs. G. 7, 24, 4 || torche, attribut de certaines divinités : Déméter, Apollon, Diane (Cic. Verr. 2, 4, 74), Cupidon, les Furies, etc. || flambeau nuptial, hymen : Hor. O. 3, 11, 33 || torche funèbre : [d'où] viximus insignes inter utramque facem Prop. 4, 11, 46, j'ai vécu sans reproche du jour de mon mariage au jour de ma mort || lumière, astre, flambeau : Phœbi [poet.] Cic. Div. 1, 18, le flambeau de Phébus || météore igné, étoile tombante, globe de feu, traînée de feu : Cic. Nat. 2, 14 ; Cat. 3, 18 ; Virg. En. 2, 694
2. [fig.] : corporis faces Cic. Tusc. 1, 44, le brandon (les excitations) des sens ; dicendi faces Cic. de Or. 2, 205, les foudres de l'éloquence [en parl. des yeux] flambeaux : Prop. 2, 3, 14 ; Val. Flacc. 5, 380 || faces generis humani Plin. 7, 45, fléaux du genre humain || Sertorius belli fax Vell. 2, 25, Sertorius, l'instigateur de la guerre.
făcĭō Copy link
Outline
ⓘ

făce: pres imperat act 2nd sg

• făcĭō, fēcī, factum, ĕre (passif fīō, v. ce mot), tr., faire.
A réalisation d'une chose du point de vue matériel et physique comme du point de vue intellectuel et moral.
  1. I. un seul accus. :
    1. 1. pontem Cæs. G. 1, 13, 1, faire un pont ; castra Cæs. G. 1, 48, 2, établir un camp ; sphæra ab Archimede facta Cic. Rep. 1, 21, sphère construite par Archimède ; in iis (hastis) nihil manu factum Cic. Verr. 2, 4, 125, dans ces bambous il n'y avait aucun travail d'ouvrier ; litteram Cic. Ac. 2, 6, tracer une lettre, écrire ; statua ex ære facta Cic. Verr. 2, 2, 50, statue en airain ; parietes calce Cato Agr. 14, 1, faire des murs avec de la chaux || tragœdias Cic. CM 22 ; poema Cic. Pis. 70, faire des tragédies, des vers ; verba facta Cic. Part. 72, mots créés || [avec idée d'art] : orationem, faire artistement la phrase oratoire, cf. Cic. Or. 172 ; de Or. 1, 63 ; Br. 30 ; argentum factum Cic. Verr. 2, 5, 63, argent travaillé, argenterie
    2. 2. gradum Cic. de Or. 2, 249, faire un pas ; iter Cic., Cæs., faire route ; impetum in hostem Cic. Fin. 1, 34 ; Cæs., Liv., faire une charge contre l'ennemi ; eruptiones ex oppido Cæs. C. 2, 2, 5, faire des sorties || significationem Cæs. G. 2, 33, 3, faire un signal
    3. 3. exercitum Cic. Phil. 5, 23, constituer une armée, cf. Cic. Verr. 2, 4, 96 ; Cæs. C. 3, 4, 1 ; 3, 87, 4 ; auxilia mercede Tac. Ann. 6, 33, former des corps d'auxiliaires à prix d'argent
    4. 4. ignem ex lignis viridibus Cic. Verr. 2, 1, 45, faire du feu avec du bois vert ; caseum Varro R. 2, 11, 4, faire du fromage ; ex arvo male consito minus bonum vinum Varro R. 1, 7, 2, avec (dans) un champ mal planté faire de moins bon vin || prædam Cæs. G. 4, 34, 5, faire du butin (ab aliquo Nep. Chabr. 2, 2, sur qqn) ; manubias sibi tantas ex alicujus manubiis Cic. Verr. 2, 1, 154, se faire un si riche butin du butin de qqn ; pecuniam Cic. Verr. 2, 2, 17, amasser de l'argent
    5. 5. facinus Cic. Fin. 2, 95 ; furtum Cic. Fam. 7, 22, commettre un crime, un vol ; multa egregie Cic. Off. 1, 84, faire beaucoup de belles actions ; magnum te fecisse arbitrare Cic. Verr. 2, 3, 42, tu crois avoir fait une prouesse ; sacrificium Cic. Br. 56, faire (accomplir) un sacrifice (res divinas Cic. Verr. 2, 4, 80) || bellum = ou provoquer la guerre : Cæs. G. 3, 29, 3 ; 4, 22, 1 ; 5, 28, 1 ; 7, 2, 1, ou faire la guerre : Cic. Sulla 58 ; prœlio facto Cic. Dej. 13 ; Cæs. G. 1, 13, 1, le combat ayant été livré ; pacem Cic. Off. 3, 109, faire la paix || imperata Cæs. G. 2, 3, 3 ; promissum Cic. Off. 3, 95, exécuter des ordres, tenir une promesse || ordonner, organiser [des festins, des jeux] : cenas Cic. Att. 9, 13, 6 ; ludos Cic. Att. 15, 10 ; Br. 78
    6. 6. [expressions] : quid hoc homine facias ? Cic. Verr. 2, 2, 40 ; Sest. 29, que faire d'un tel homme ? quid tu huic homini facias Cic. Cæc. 30, que faire à l'égard d'un tel homme ? quid faceret huic conclusioni ? Cic. Ac. 2, 96, comment se comporterait-il en face de ce syllogisme ? quid Tulliolā meā fiet ? Cic. Fam. 14, 4, 3, qu'adviendra-t-il de ma chère Tullie ? si quid eo factum est Cic. Pomp. 59, s'il lui arrive malheur ; de fratre quid fiet ? Ter. Ad. 996, qu'adviendra-t-il de mon frère ? miserunt consultum quidnam facerent de rebus suis Nep. Them. 2, 6, ils envoyèrent demander en consultation ce qu'ils devaient faire de leurs biens ; o factum male de Alexione ! Cic. Att. 15, 1, 1, triste destin d'Alexion ! || si nihil aliud fecerunt nisi rem detulerunt Cic. Amer. 108, s'ils n'ont rien fait que dénoncer l'affaire
    7. 7. damnum Cic. Br. 125 ; detrimentum Cic. Verr. 2, 4, 20, subir une perte, un dommage, v. jactura ; vitium Cic. Top. 15, se détériorer || mais disjunctionem Cic. Læl. 76, provoquer une rupture ; suspicionem Cic. Fl. 83, provoquer le soupçon ; alicui timorem Cic. Fam. 10, 18, 2 ; alicui spem Cic. Att. 3, 16 ; stomachum Cic. Fam. 1, 9, 10, provoquer la crainte, l'espoir, la mauvaise humeur de qqn ; alicui desiderium alicujus rei Liv. 3, 34, 7 ; 7, 24, 10, donner à qqn le désir de qqch. ; v. fides || audientiam orationi Cic. Cæcil. 42, ménager à un discours l'attention des auditeurs ; alicui facultatem judicandi Cic. Verr. 2, 2, 179, donner à qqn la faculté de juger ; alicui favorem Liv. 42, 14, 10, procurer à qqn la faveur ; potestatem Cic. Cat. 3, 11, donner le pouvoir [de faire une chose] ; v. negotium
    8. 8. exercer une profession : argentariam Cic. Verr. 2, 5, 155 ; naviculariam Cic. Verr. 2, 5, 46 ; topiariam Q. 3, 1, 5 ; præconium Cic. Fam. 6, 18, 1, etc., faire de la banque, le métier d'armateur, d'horticulteur, de crieur public, etc. ; mercaturas Cic. Verr. 2, 5, 72, faire du commerce
    9. 9. [gramm.] : cur aper apri et pater patris facit ? Quint. 1, 6, 13, pourquoi aper fait-il apri au génitif et pater patris ? cf. Quint. 1, 5, 63 ; 1, 6, 26, etc. || [arithm.] : hoc duplicatum facit jugerum Col. Rust. 5, 1, 5, ceci doublé fait l'arpent, cf. Col. Rust. 5, 1, 6 ; Gell. 1, 8, 5
    10. 10. [constructions] : [avec ut subj.], faire que, faire en sorte que : ea feci ut essent nota nostris Cic. Ac. 1, 8, ces connaissances, j'ai tâché de les donner à nos compatriotes ; qui potest fieri ut Cic. Phil. 11, 20, comment peut-il se faire que ; ex quo fit ut Cic. Tusc. 3, 19, d'où il résulte que ; [avec ut ne, ne] : fecisti ut ne Cic. Clu. 168, tu as fait en sorte que ne pas, tu as empêché que ; fac ne quid aliud cures Cic. Fam. 16, 11, 1, fais en sorte de ne pas avoir d'autre souci ; [avec ut non] Cic. Verr. 2, 2, 190 ; Att. 11, 21, 1 ; 8, 14, 1 ; [avec subj. seul] : fac... sis Cic. Fam. 5, 21, 5, fais en sorte d'être... ; fac cogites Cic. Fam. 11, 3, 4, tâche de songer, songe... ; v. faxo s. v. faxem ; [avec quomodo] faire en sorte que : fac quomodo animus secum meus consonet Sen. Ep. 88, 9, fais que mon âme s'accorde avec elle-même ; [avec négation et quin, avec quominus] : facere non potui quin... declararem Cic. Fam. 6, 13, 1, je n'ai pu m'empêcher de montrer... ; per aliquem fit quominus... Cic. Fam. 1, 4, 2, qqn empêche que... ; noter la formule di faxint ut Cic. Att. 16, 1, 5 ; di faxint ne Cic. Verr. 2, 3, 81, fassent les dieux que, que ne... pas || [avec prop. inf.] faire que : tales oratores videri facit, quales ipsi se videri volunt Cic. Br. 142, [l'action oratoire] fait que les orateurs paraissent ce qu'ils veulent eux-mêmes paraître, cf. Varro R. 3, 5, 3 ; Sall. d. Sen. Ep. 114, 17 ; Virg. En. 2, 539 ; facio me alias res agere Cic. Fam. 15, 18, je me force à faire autre chose, cf. Servius Sulp. Rufus in Cic. Fam. 4, 12, 1
    11. 11. supposer que [avec prop. inf.] : fac animos non remanere post mortem Cic. Tusc. 1, 82, suppose que les âmes ne subsistent pas après la mort, cf. Cic. Fam. 7, 23, 1 ; Tusc. 1, 70 ; Phil. 2, 5 ; Verr. 2, 4, 19 || imaginer : feci sermonem inter nos habitum Cic. Fam. 9, 8, 1, j'ai imaginé un entretien que nous aurions eu entre nous
    12. 12. faire, représenter [avec prop. inf.] : poetæ impendere saxum Tantalo faciunt Cic. Tusc. 4, 35, les poètes nous représentent un rocher suspendu sur la tête de Tantale, cf. Cic. Tusc. 5, 115 ; Nat. 1, 9 ; 3, 41 ; Opt. 17 [pour la construction avec un participe, v. B. 4] || mettre en scène : gloriosum militem Ter. Eun. 38, mettre en scène un soldat fanfaron
    13. 13. [avec compl. d'êtres animés] :
      1. a) faire, procréer : pullos facere Varro L. 7, 88, faire ses petits || [surtout au passif] : ita factus et animo et corpore ut Cic. Verr. 2, 4, 126, ainsi fait au moral comme au physique que..., cf. Cic. Br. 276 ; Fin. 5, 43 ; factus ad dicendum Cic. Br. 168, fait (né) pour la parole ; totus ex mendacio factus Cic. Clu. 72, tout pétri de mensonge ;
      2. b) former, façonner : puer domi natus domique factus Nep. Att. 13, 4, esclave né à la maison, formé à la maison || instituer, créer, élire : censores Cic. Verr. 2, 2, 132, faire des censeurs ; binos imperatores sibi facere Sall. C. 6, 7, se créer deux chefs suprêmes à la fois ; duumviros facio Liv. 1, 26, 5, j'institue des duumvirs, cf. Liv. 3, 67, 9, etc.
  2. II. avec attribut,
    1. 1. faire, rendre : senatum firmiorem Cic. Phil. 6, 18, rendre le sénat plus solide ; aliquem reum Cic. Verr. 2, 2, 94, accuser qqn ; locupletes ex egentibus eos fecerat Cæs. C. 3, 59, 2, de pauvres qu'ils étaient il les avait faits riches ; neque gloriam meam, laborem illorum faciam Sall. J. 85, 34, je n'attribuerai pas à moi la gloire, à eux la peine ; Asiam populi Romani factam esse dicere Cic. Agr. 2, 39, dire que l'Asie est devenue possession du peuple romain
    2. 2. créer, élire : consulem, prætorem aliquem facere, nommer qqn consul, préteur ; quo die censor est factus Cic. Prov. 20, le jour où il a été nommé censeur
    3. 3. [avec gén. de prix] estimer : aliquid magni, nihili, pluris, minimi, plurimi, estimer qqch. beaucoup, pas du tout, davantage, très peu, au plus haut point : Cic. Q. 1, 2, 7 ; Fin. 2, 88 ; Fam. 3, 4, 2 ; Fin. 2, 42 ; Fam. 3, 10, 2 ; tanti... quanti Cic. Fam. 11, 16, 3, estimer autant que...
    4. 4. représenter : Polyphemum cum ariete colloquentem Cic. Tusc. 5, 115, représenter Polyphème s'entretenant avec un bélier, cf. Cic. CM 3 ; Nat. 1, 39 ; Br. 218 [pour la construction avec une prop. inf., v. A 12].
B pris abst,
  1. I. faciendi dicendique sapientia Cic. de Or. 3, 59 (λέγειν, πράσσειν Thucydide 1, 139, 4), la science du faire et du dire ; [gramm.] faciendi et patiendi species Varro L. 10, 33, l'actif et le passif || si auditor tamquam equus non facit Cic. Br. 192, si l'auditeur, tel un cheval, reste passif (ne rend pas) || [surtout avec adv.] faire bien, mal, etc. ; accomplir un acte bon, mauvais, etc. : periculose Cic. Mil. 9, accomplir un acte dangereux ; fecit humaniter, quod venit Cic. Q. 1, 1, 1, il a été aimable de venir ; arroganter faciunt, cum... Cæs. G. 1, 40, 10, ils montrent de la présomption en... ; facis injuste, si putas... Cic. Fl. 41, tu commets une injustice, si tu crois... ; similiter facit ut si putet Cic. Tusc. 4, 41, il se comporte exactement, comme s'il croyait... ; nonnulli isti faciunt imperite qui... exigant Cic. Leg. 1, 4, ces quelques-uns dont tu parles n'y entendent rien d'exiger... || alicui bene, male, etc., se comporter bien, mal, etc., à l'égard de qqn : ægre alicui Ter. Eun. 624, faire de la peine à qqn ; multis benigne Cic. Planc. 47, rendre des services à beaucoup de personnes, cf. Cic. Off. 2, 52 ; Inv. 1, 109 ; Sall. C. 3, 1 || [famil.] : bene facis, c'est bien à toi, je te remercie, cf. Ter. Eun. 186 ; Ad. 945, etc. ; Cic. Ac. 1, 25
  2. II. facere ab aliquo Cic. Inv. 1, 19, [et surtout] cum aliquo Cic. Sulla 36 ; Planc. 86 ; Fin. 2, 44, etc., être du parti de qqn, être pour qqn ; si ratio mecum facit Cic. Div. 1, 84, si la raison est pour moi ; illac facere Cic. Att. 7, 3, 5, être de ce parti-là, cf. Ov. H. 1, 103 ; contra aliquem Cic. Quinct. 1, être contre qqn (adversus aliquem Nep. Eum. 8, 2)
  3. III. [remplaçant un verbe précéd.] : evolve diligenter ejus librum ; — feci mehercule Cic. Tusc. 1, 24, lis avec soin son livre ; — je l'ai fait, par Hercule, cf. Cic. Br. 157 ; 190 ; Fin. 1, 14 ; Tusc. 5, 90 ; vadem te tyranno dabis, ut Pythagoreus ille Siculo fecit tyranno ? Cic. Fin. 2, 79, tu te donneras en otage à un tyran, comme le fit au tyran de Sicile ce fameux Pythagoricien ?
  4. IV. faire un sacrifice, sacrifier [alicui à une divinité, aliqua re au moyen de qqch.] : faciam vitula pro frugibus Virg. B. 3, 77, j'immolerai une génisse pour les fruits de la terre, cf. Cic. Mur. 90 || cum apud Cæsarem pro populo fieret Cic. Att. 1, 13, 3, alors qu'un sacrifice se faisait chez César pour le peuple, cf. Liv. 37, 3, 5
  5. V. bien faire pour qqch., aller bien, convenir : id belle facit ad versum Sen. Ben. 1, 3, 10, cela fait bien pour le vers, cf. Sen. Ep. 68, 13 ; Quint. 2, 12, 10 ; 10, 1, 33 ; 10, 5, 11, etc. || adversus omnia tela bene facit mortem contemnere Sen. Ep. 36, 8, contre toute espèce d'armes ce qui est efficace, c'est le mépris de la mort || [méd.] être efficace : ad aliquid Plin. 22, 46, pour qqch., cf. Scrib. Comp. 108 ; 122 ; 176
  6. VI. = cacare : Petr. 47, 4 ; 66, 2 || [sens obscène] : Catul. 110, 2 et 5 ; Juv. 7, 240 ; Petr. 87, 9
  7. VII. [décad.] facere aliquo, se rendre qq. part : Petr. 62, 4 ; Tert. Pall. 3 || se facere Apul. M. 5, 2, même sens. ➳ impér. arch. face [au lieu de fac] Pl., Ter., Cato ; Nep. Paus. 2, 4 || formes arch. : pf. fecei CIL 1, 638 ; fut. faxo, v. ce mot ; subj. faxim Pl. Amph. 355, etc. ; Liv. 23, 11, 2 ; v. formule di faxint ; faxem = fecissem Pl. Ps. 499 || pass. faciatur Titin. 97 ; Petr. 71, 10 ; faxitur = factum erit Liv. 22, 10, 6.
GES Gesner (2)
Source
Source & Attribution
Johann Matthias Gesner, Novus Linguae et Eruditionis Romanae Thesaurus (1749). Transcribed by the team of Dr. Wilhelm Kühlmann from Heidelberg University; accessed via latin-dict.github.io.
Jump to
fax Copy link
ⓘ

făce: fem abl sg

FAX facis. f. [λαμπὰς, δὰς] Fustis incisus (vid. mox FACVLA) et cera vel oleo inunctus, ac compositus ad lumen faciendum. […]
Page Scan
facio Copy link
ⓘ

făce: pres imperat act 2nd sg

FACIO feci, factum, ere. [ποιέω, ῥέζω, τεύχω] Verbum latissimi vsus, cuius naturam pulchre videtur descripsisse Varro de L. L. 5, 8 p. 59, 32 […]
Page Scan
FOR Forcellini (2)
Source
Source & Attribution
Egidio Forcellini, Totius Latinitatis Lexicon. Digital entries displayed from lexica.linguax.com, maintained by Godmy. All credit belongs to the respective authors and contributors.
Jump to
S&H Smith & Hall (2)
Source
Source & Attribution
Digitized by Distributed Proofreaders from William Smith and Theophilus D. Hall, A Copious and Critical English-Latin Dictionary (1871), and generously placed into the public domain.
Jump to
• face (subs.):
    1. I. Lit., of a human being:
      1. 1. făcies, ēi, f. (strictly, the entire form, but specially, the human countenance): only man possesses a f., f. homini tantum, Plin.: to know a person by the f. ("by sight"), aliquem de f. nosse, Cic. in Pis. 32, extr.: v. figure, appearance.
      2. 2. ōs, ōris, n. (of man or beast; strictly, the mouth and parts about it): esp. pl., Deiphobus with his f. brutally mangled, Deiphobus lacer crudeliter ora, Virg. Esp. in sense of presence: before the very f. and eyes of any one, in ore atque oculis alicujus, Cic.: to praise any one to his f., laudare aliquem coram in os, Ter. Ad. 2, 4, 5.
      3. 3. vultus, ūs (with ref. to the expression): v. countenance, features. Phr.: face to face, cōram: as adv., or with abl.: as soon as I was f. to f. (with you), ut veni c., Hor.: as if I were talking with you f. to f., quasi tecum c. loquerer, Cic.: f. to f. with a robber, c. latrone, Juv. (Coram sometimes stands after its case, ipso Germanico coram, Tac.: v. PRESENCE OF, IN.) To set the f. against, rĕpugno, adversor, 1: the consuls neither agreed to it nor yet decidedly set their f.s against it, consules neque concedebant neque valde repugnabant, Cic.: when nature sets her f. against it, adversante et repugnante natura, Cic.: v. to oppose.
    2. II. By meton., sight, presence: conspectus, ŏcŭli: v. eye (IV.), presence.
    3. III. Aspect: spĕcies: v. appearance.
• face (v.):
    1. I. To confront:
      1. 1. obviam eo, īvi and ĭi, ĭtum, 4 (to withstand; with dat.): they f.d the arrogance of the nobility, obv. itum est superbiae nobilitatis, Sall.: to f. dangers, obv. ire periculis, Sall.: Cic.: Liv.
      2. 2. oppōno, pŏsui, pŏsĭtum, 3 (to put oneself in the way of: with reflect. pron. and dat.): to f. death, opponere se morti, Cic.: to f. dangers on behalf of the commonwealth, opp. se periculis pro republica, Cic.
      3. 3. offĕro, obtŭli, oblātum, 3 (like preced.: with refl. pron. and dat., or acc. with ad): as soon as I came to Rome, I at once f.d the wickedness and madness of Antony, ut Romam veni, statim me obtuli Antonii sceleri atque dementiae, Cic.: to f. death for one's country, se pro patria offerre ad mortem, Cic.
      4. 4. ŏbeo, īvi and ĭi, ĭtum, 4 (with acc.): to f. hardships, labores ob., Cic.: Liv.: v. to undergo.
    2. II. To look towards: aspecto, 1: v. to command (III.); look towards.
    3. III. Milit. term: to wheel round:
      1. 1. signa converto, ti, sum, 3: the Romans f.d about and attacked them in two divisions, Romani conversa signa bipartito intulerunt, Caes. B. G. 1, 25: Liv.
      2. 2. agmen converto: he f.d about and led off his army in safety, converso agmine, exercitum incolumem reduxit, Front. 1, 1, 11.
R&A Riddle & Arnold (1)
Source
Source & Attribution
J. E. Riddle and T. K. Arnold, A Copious and Critical English-Latin Lexicon. Data retrieved from FergusJPWalsh/riddle-arnold under a CC BY-SA 4.0 license.
FACE Copy link
• FACE
1.
  • facies (the face in a physical point of view, as the fore-part of the head, which may include the countenance, but does not do so necessarily; πρόσωπον. Also, IMPROP., of the first appearance of anything; e.g., loci, causae): vultus (the countenance, as indicated by the eye, brow, etc.): os (PROP., the mouth; hence the character of the face, countenance, etc., the emotions being expressed chiefly by the muscles of the mouth; the proper word for face = impudence). (The words are found in this connection and order.) facies vultusque (Cic., Sall.); os vultusque; os et vultus: frons (the forehead, the brow, as indicating joy, shame, etc.). (The words are found in this connection and order.) oculi et frons: frons et vultus: before anybody’s face, coram aliquo; inspectante or praesente aliquo; in conspectu alicujus: to see anybody face to face, praesentem or prope aliquem intueri praesens praesentem video: to praise anybody to his face, laudare aliquem coram in os (Ter., Ad., 2, 4, 5); praesentem aliquem laudare: a beautiful face, facies pulchra: a pretty face (= woman), mulier lepida specie or facie venusta: a noble face, facies liberalis: to look anybody in the face, intueri in alicujus os et oculos: to say anything to one’s face, liberrime profiteri apud aliquem: to let anybody say anything unpleasant to one’s face, alicui os ad male audiendum praebere: to lie on one’s face, in os pronum jacere (general term); in faciem cubare (in bed; opposed to supinum cubare): to fall down on one’s face, procumbere pronum in os; pronum conefdere: anything bears on the face of it that it is false, aliquid falsum se esse clamat (Cic.; so calliditatem clamitare): to speak the truth to his face, voces veras coram ingerere. To change the face of the country, faciem loci vertere (Tac.); of the city, urbis faciem immutare (Sall.). An impudent or brazen face, os durum: anybody has a hopelessly stupid face, vecordia prorsus inest in alicujus vultu: one might have seen there faces expressive of the most different emotions, varios vultus cerneres (Liv., 32, 48, extr.). Not to be able to look anybody in the face, oculos alicui submittere. To cheat anybody before his face, oculos auferre alicui (prov., Liv., 6, 15). To put a good face on it, perfricare faciem (to lay shame aside); tendere confidentia vultum (Quint., 11, 3, 160; speaking, however, of it as a faulty oratorical trick); aliquid fronte et vultu fero belle (Cic., Att., 5, 10, 3; to pretend not to be annoyed at what one really is annoyed at); in re mala animo bono uti (to make the best of a bad business). With what face...? quo ore (e.g., ad eam redibo, quam contempserim, Terentianus): you know the fellow’s brazen face, nosti os hominis, nosti audaciam (Cic.).
  • To make faces, os torquere or distorquere: to make the most extraordinary faces, ducere os exquisitis modis.
  • Front (of a building, etc.), Vid:
  • Presence, oculi (eyes): conspectus: aspectus (sight). To withdraw from anybody’s face, abire ex oculis alicujus; recedere e conspectu alicujus: to avoid his face, alicujus oculos or aspectum vitare; fugere alicujus conspectum: alicujus conspectu se subtrahere (†).
2.
  • v. To be situated or placed opposite to. (α) Generally. *exadversus aliquem stare; contra aliquid esse or positum esse; ex adverso positum esse (general term; the first of persons, the others of things): ex adverso constitutum esse (to be drawn up opposite; e.g., of ships): exadversus aliquem pugnare (of persons standing opposite each other in hostile ranks): to face the enemy, castra castris hostium contulisse (to have pitched one’s camp opposed the enemy’s): in acie stare (to be drawn up in battle-array opposed the enemy, Planc, ap. Cic. Fam., 10, 23, 6). (β) With reference to prospect, spectare aliquid: despicere, prospicere, prospectare aliquid (prospectare, to give a view of distant objects; despicere, to look down upon). Windows that face the street, versae in viam fenestrae: the window faces the garden, est a fenestra despectus in hortum (after Caes., B.G., 7, 45); this chamber has some windows that face the garden, and others that face the street, cubiculum aliis fenestris hortum, aliis despicit plateam (after Plin., Ep., 5, 6, 23): this room faces the sea, cubiculum prospicit mare, or prospectum praebet ad mare.
  • To put a new front to, inducere (to coat with anything, aliqua re; e.g., marmore [Vid: To COAT]): praetexere aliquid aliqua re or aliquid alicui rei (e.g., aliquid purpura or purpuram alicui rei; poetically, purpura praetexit aliquid, Verg.): vestem limbo circumdare (Verg., of a facing that forms an edge; also, limbus obit chlamydem, Ov.).
  • IMPROPR., To face dangers, death, etc. [Vid: ENCOUNTER.]
  • INTRANS., To face about, convertere signa (Caes., Liv.): to face about and march back to the city, conversis signis retro in urbem redire (Liv. 8, 11).