circum-ăgo Copy link Outline I. To drive or turn in a circle, turn round ...2. To drive around, produce by going around ...B. T. t., to manumit a slave by turning him round. ...C. Trop.1. Of time, with se, or more freq. in ...2. Of the vicissitudes of fortune, etc.II. To turn, turn about, wheel around2. Esp., to agitate, disturbB. Trop.III. To run or ...B. Trop.IV. Aliquem aliquā re = circumdare, to surround with something ... ⓘcircumăgō: pres ind act 1st sg • circum-ăgo, ēgi, actum, 3, v. a. I. To drive or turn in a circle, turn round (most freq. since the Aug. per.; not in Cic. or Quint.): impera suovetaurilia circumagi, Cato, R. R. 141, 1.—And with two acc. (on account of circum): terram fundumque meum suovetaurilia circumagi jussi, Cato, R. R. 141, § 2: (annus) qui solstitiali circumagitur orbe, Liv. 1, 19, 6: chamaeleonis oculos ipsos circumagi totos tradunt, Plin. 11, 37, 55, § 152.—Act. in mid. sense (very rare): Aegeum pelagus summotas terras hinc ad promunturium, quod Sunium vocatur, magno ambitu mollique circumagit, rolls around, surrounds, Mel. 2, 2, 8.— 2. To drive around, produce by going around: pinctis bobus ... aratro circumagebant sulcum, Varr. L. L. 5, § 143 Müll.—Hence, B. T. t., to manumit a slave by turning him round. since the slave, in such a case, was taken by his master with the right hand, and turned around in a circle (cf. vertigo, Casaub. Pers. 5, 75 sq., and Dict. of Antiq.); fig.: qui se illi (philosophiae) subjecit et tradidit, statim circumagitur: hoc enim ipsum philosophiae servire libertas est, Sen. Ep. 8, 6.— C. Trop. 1. Of time, with se, or more freq. in pass, to pass away, to be spent (so most freq. in temp. perf. and in Liv.): in ipso conatu rerum circumegit se annus, Liv. 9, 18, 14: sed prius se aestas circumegit, quam, etc., id. 23, 39, 4: prius circumactus est annus, quam, etc., id. 6, 38, 1: circumactis decem et octo mensibus, id. 9, 33, 3; 6, 1, 4; 26, 40, 1; 27, 30, 11; 44, 36, 1; Plin. 7, 16, 17, § 76; and in tmesis: circum tribus actis annis, Lucr. 5, 881.—In temp. pres.: annus, qui solstitiali circumagitur orbe, Liv. 1, 19, 6: nobis in apparatu ipso annus circumagitur, id. 24, 8, 8.— 2. Of the vicissitudes of fortune, etc.: cum videamus tot varietates tam volubili orbe circumagi, Plin. Ep. 4, 24, 6.— II. To turn, turn about, wheel around: equos frenis, Liv. 1, 14, 9; 8, 7, 10; 10, 11, 1; Curt. 3, 11, 14 sq.: collum in aversam se, Plin. 11, 47, 107, § 256: corpora, Tac. H. 4, 29: se ad dissonos clamores, Liv. 4, 28, 2: circumagitur, cum venit, imago (in speculis), Lucr. 4, 316 (340): circumagente se vento, Liv. 37, 16, 4: aciem, id. 42, 64, 5: signa, id. 10, 36, 9; 6, 24, 7; Curt. 4, 6, 14: ut qui (milites) ultimi stabant... verti tamen et in frontem circumagi possent, id. 4, 13, 32: se, to turn about, Plin. 6, 31, 36, § 199; 16, 41, 80, § 220: legiones, to lead back, Flor. 3, 21, 6. —Hence, prov.: circumagetur hic orbis, the tide will turn, Liv. 42, 42, 6; cf.' praecipua cenationum rotunda, quae perpetuo diebus ac noctibus vice mundi circumageretur, Suet. Ner. 31.— 2. Esp., to agitate, disturb: verna (mala) stomacho inutilia sunt, alvom, vesicam circumagunt, Plin. 23, 6, 54, § 100.— B. Trop.: hic paululum circumacta fortuna est, changes, is changed, Flor. 2, 2, 22: sed unā voce, quā Quirites eos pro militibus appellarat, tam facile circumegit et flexit, Suet. Caes. 70: quo te circumagas? whither will you now turn? Juv. 9, 81: universum prope humanum genus circumegit in se, brought over to his side, Plin. 26, 3, 7, § 13.— III. (Acc. to circum, II. C.) To run or drive about, proceed from one place to another: (milites) huc illuc clamoribus hostium circumagi, Tac. H, 3, 73: nil opus est te Circumagi, i. e. that you wander about with me, * Hor. S. 1, 9, 17.— B. Trop.: non pendere ex alterius vultu ac nutu, nec alieni momentis animi circumagi, Liv. 39, 5, 3: rumoribus vulgi circumagi, id. 44, 34, 4; 26, 8, 3.— IV. Aliquem aliquā re = circumdare, to surround with something: fratrem Saturnum muro, Lact. 1, 14.—Hence, circumactus, a, um, P. a., bent around, curved (perh. only in the two Plin.): in orbem circumactus, Plin. 9, 33, 52, § 102; 15, 14, 15, § 51; 16, 34, 62, § 146: sensim circumactis curvatisque litoribus, Plin. Ep. 6, 16, 12.
circumăgō Copy link Outline 1 mener (pousser) tout autour, faire faire le tour : ordonne que les ...2 faire tourner, retourner : tourner bride ; la colonne ayant fait demi-tour ...3 [fig.] se circumagere ou circumagi, accomplir une révolution : après trois ans ...4 circumagi, être poussé de côté et d'autre, [ou] se porter de côté ... ⓘcircumăgō: pres ind act 1st sg • circumăgō, ēgī, āctum, ĕre, tr. 1. mener (pousser) tout autour, faire faire le tour : impera suovetaurilia circumagi Cato Agr. 141, 1, ordonne que les suovétaurilies fassent le tour [de la propriété] || sulcum circumagere Varro L. 5, 143, mener (tracer) un sillon tout autour || [avec deux acc.] : fundum meum suovetaurilia circumagi jussi Cato Agr. 141, 2, j'ai ordonné qu'on conduise autour de ma propriété les suovétaurilies || se circumagere ou circumagi, se porter tout autour, effectuer un circuit : quacumque se classis circumegerat per litorum anfractus Liv. 38, 7, 3, sur quelque point que se portât la flotte après un circuit le long des sinuosités du rivage ; circumacta inde ad alterum insulæ latus Liv. 27, 6, 14, [la flotte] ayant fait le tour pour se porter de là sur l'autre côté de l'île (sur la côte opposée) || [en parl. des esclaves] circumagi, être affranchi [parce que le maître, tenant l'esclave par la main droite, le faisait tourner sur lui-même en signe d'affranchissement] : Sen. Ep. 8, 7 2. faire tourner, retourner : frenis equos Liv. 1, 14, 6, tourner bride ; circumacto agmine Liv. 3, 8, 8, la colonne ayant fait demi-tour ; circumagit aciem Liv. 42, 64, 5, il fait faire volte-face à son armée ; cum superato promuntorio ad mœnia urbis circumagere classem vellent Liv. 31, 45, 14, alors que, ayant doublé le promontoire, ils voulaient tourner la flotte vers les murailles de la ville ; verticem Sen. Ep. 74, 3, tourner la tête || se circumagere ou circumagi, se tourner, se retourner : circumagente se vento Liv. 37, 16, 4, le vent tournant ; vita in contrarium circumacta Sen. Ep. 122, 13, une existence qui se tournait en sens inverse des autres (menée à rebours) ; circumagetur hic orbis Liv. 42, 42, 6, ce cercle des événements tournera en sens inverse (les affaires changeront de face) 3. [fig.] se circumagere ou circumagi, accomplir une révolution : circum tribus actis annis Lucr. 5, 883, après trois ans révolus ; circumactis decem et octo mensibus Liv. 9, 33, 4, après dix-huit mois révolus, cf. 3, 8, 1 ; 26, 40, 1, etc.; in ipso conatu rerum circumegit se annus Liv. 9, 18, 14, les opérations étaient dans leur plein développement quand l'année s'est écoulée, cf. 24, 8, 8 ; prius se æstas circumegit quam Liv. 23, 39, 4, l'été se passa sans que... || cum videamus tot varietates tam volubili orbe circumagi Plin. Min. Ep. 4, 24, 6, quand nous voyons tant d'événements divers se dérouler dans une révolution si rapide 4. circumagi, être poussé de côté et d'autre, [ou] se porter de côté et d'autre : dux huc illuc clamoribus hostium circumagi Tac. H. 3, 73, le chef était porté tantôt d'un côté tantôt de l'autre par les cris des ennemis (les cris des ennemis le ballottaient...); nil opus est te circumagi Hor. S. 1, 9, 17, il n'est pas nécessaire que tu te promènes de côté et d'autre ; spiritus hoc atque illo circumagitur Sen. Nat. 6, 14, 4, l'air s'agite en tous sens || [fig.] alieni momentis animi circumagi Liv. 39, 5, 3, se laisser aller à l'aventure sous l'impulsion d'une volonté étrangère ; rumoribus vulgi Liv. 44, 34, 4, se laisser mener par les propos de la foule.